Bóng cười đánh gục những thanh niên khoẻ mạnh
Tại hội thảo “Bóng cười – nước mắt sau cuộc vui” do Viện Sức khỏe Tâm thần (SKTT) Bệnh viện Bạch Mai tổ chức chiều nay, 12/1, BSCKII Lê Thị Phương Thảo chia sẻ bức ảnh một nữ sinh phải ngồi xe lăn sau thời gian dài sử dụng bóng cười.
Cô gái sử dụng bóng cười từ năm 14–15 tuổi, ban đầu chỉ dùng thỉnh thoảng để “giải tỏa căng thẳng”, nhưng khi lớn hơn, có tiền làm thêm, mức độ sử dụng tăng nhanh, chuyển từ bóng lẻ sang bình khí lớn.
Để bố mẹ không biết, cô gái giấu bình khí trong ba lô để trong phòng ngủ. Có giai đoạn, cô dùng liều rất cao, mỗi ngày hết một bình.
Các triệu chứng tê bì tay chân, trầm cảm, rối loạn tâm thần xuất hiện cùng các triệu chứng nặng khi ngừng sử dụng. Phải sau 7–8 năm, gia đình mới phát hiện con đã lệ thuộc bóng cười và đưa đến Viện SKTT. Khi đi, cô vẫn mang theo bình khí khiến bác sĩ còn tưởng cô có vấn đề về hô hấp!
Theo BSCKII Lê Thị Phương Thảo, bóng cười thực chất là khí N₂O, thuộc nhóm chất gây an thần, ảo giác, tác động trực tiếp lên não, tủy sống và nhiều cơ quan khác.
Cảm giác “cười”, hưng phấn chỉ kéo dài vài phút, nhưng cái giá phải trả có thể là cả đời. Nhiều bệnh nhân trẻ, từng khỏe mạnh, thay vì học tập và làm việc, lại phải đối mặt với nguy cơ yếu liệt, đi không vững, thậm chí ngồi xe lăn do tổn thương thần kinh không hồi phục.
BSCKII Cao Thị Ánh Tuyết, Phòng M7 Viện SKTT, cũng thông tin về ca bệnh nam bệnh nhân 22 tuổi, nhập viện trong tình trạng tê bì, yếu hai chi dưới, kèm theo các biểu hiện rối loạn tâm thần như cảm giác bị theo dõi, bị hại. Bệnh nhân cũng đã sử dụng bóng cười nhiều năm do dễ dàng đặt mua qua mạng, mỗi lần từ 30–40 quả, dùng thường xuyên, kể cả khi ở một mình. Gần đây, bệnh nhân mệt mỏi nhiều hơn, yếu dần khả năng vận động, mới đi khám và bác sĩ phát hiện nguyên nhân do bóng cười.
TS Lê Thị Thu Hà, Trưởng phòng M7, cho biết hầu hết các bệnh nhân đã đến Viện SKKT là đều trong tình trạng nặng. Quá trình điều trị kéo dài, phải phối hợp thuốc, trị liệu tâm lý, can thiệp kích thích từ trường xuyên sọ và sự giám sát chặt chẽ của gia đình mới có thể ổn định dần.
“Tại Việt Nam đã ghi nhận nhiều ca tử vong ngay sau khi hút khí cười trong quán bar, club, do ngạt hoặc rối loạn hô hấp cấp”, TS Hà nhấn mạnh.
Các chuyên gia SKTT cảnh báo lạm dụng khí cười không chỉ gây tổn thương não bộ, tê bì tay chân, yếu liệt, tổn thương tủy sống, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, mà người dùng còn dễ rơi vào trạng thái lo âu, hoảng loạn, trầm cảm, rối loạn hành vi, ảo giác, hoang tưởng …
Đáng lo ngại, khí cười gây “phê” nhanh, chỉ sau vài giây, đạt đỉnh trong khoảng một phút rồi biến mất nhanh, không gây cảm giác nôn nao như nhiều chất khác. Chính điều này khiến người dùng lầm tưởng là an toàn, từ đó lặp lại việc sử dụng nhiều lần mà không nhận thức được độc tính cấp và mạn tính đối với não bộ và cơ thể.
Cơ chế gây nghiện và lời cảnh báo từ chuyên gia
Trao đổi với VietTimes, PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện SKTT, cho biết thêm: N₂O tác động lên hệ thần kinh thông qua việc giải phóng endorphin và dopamine, tạo cảm giác khoái cảm, hưng phấn và giảm đau.
Tuy nhiên, khi sử dụng vì mục đích giải trí, cơ chế tưởng thưởng của não bị kích hoạt liên tục, dẫn đến nghiện và buộc người dùng phải tăng liều để đạt được cảm giác mong muốn. Việc dùng kéo dài còn làm bất hoạt vitamin B12, cản trở tổng hợp methionine, gây tổn thương tủy sống, não, rối loạn vận động, thiếu máu, thậm chí liệt. Ở liều cao, N₂O có thể ức chế hô hấp, gây rối loạn ý thức và tử vong.
PGS Tuấn nhấn mạnh trong y tế, khí cười chỉ được sử dụng ngắn hạn, liều lượng kiểm soát chặt chẽ và đúng chỉ định như giảm đau trong sản khoa, nha khoa hoặc thủ thuật nhỏ, nhằm hạn chế tối đa tác dụng không mong muốn. Ngược lại, việc sử dụng tự do ngoài xã hội, đặc biệt ở nhóm vị thành niên, là cực kỳ nguy hiểm.
Theo các nghiên cứu, việc sử dụng khí cười tại Việt Nam gia tăng mạnh từ năm 2018, tập trung ở thanh thiếu niên, sinh viên và khách tại các quán bar, club. Nghiên cứu năm 2023 tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy khoảng 8–15% thanh thiếu niên từng thử khí cười, trong đó 3–5% sử dụng thường xuyên, với nhiều biến chứng thần kinh và tâm thần.
Các chuyên gia cảnh báo trào lưu mới mang tên “khí thiên hà”, với bình khí lớn, bao bì bắt mắt, mùi vị đa dạng, được lan truyền mạnh trên mạng xã hội, đang làm gia tăng nguy cơ lạm dụng và bình thường hóa hành vi sử dụng khí cười.
“Vì thế, chúng tôi kêu gọi tăng cường truyền thông, kiểm soát chặt chẽ và thay đổi nhận thức của giới trẻ về hiểm họa thực sự của bóng cười”- PGS Tuấn lưu ý.
