Lịch sử của máy tính bắt đầu từ khi nào? Nhiều người có thể cho rằng đó là năm 1945 với sự ra đời của ENIAC – chiếc máy tính lập trình đầu tiên. Hoặc có thể lùi xa hơn tới công trình của Charles Babbage và Ada Lovelace với cỗ máy phân tích cơ học vào những năm 1830. Thậm chí, ta còn có thể nhắc tới khung dệt Jacquard Loom từ đầu thế kỷ 19.
Nhưng thực tế, nguồn gốc của điện toán không nằm ở thế kỷ 18 hay 17 – thậm chí không phải thế kỷ 7. Nó bắt đầu từ Đế chế La Mã, với một thiết bị nhỏ mang tên Cỗ máy Antikythera.
Được phát hiện trong một xác tàu đắm ngoài khơi đảo Antikythera vào năm 1901, thiết bị phủ đầy hà này được cho là chế tạo vào khoảng đầu thế kỷ I trước Công nguyên. Nó chứa một hệ thống bánh răng cực kỳ phức tạp, hoạt động đồng bộ để tính toán một điều gì đó – mà phải hơn một thế kỷ sau con người mới dần hiểu được.
Năm 2024, các nhà khoa học từ Đại học Glasgow đã sử dụng các phương pháp thống kê như phân tích Bayesian, cùng với kỹ thuật nghiên cứu sóng hấp dẫn – những gợn sóng trong không-thời gian do các sự kiện vũ trụ như lỗ đen hợp nhất gây ra – để kết luận rằng Cỗ máy Antikythera thực chất dùng để tính lịch âm. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Horological Journal.
Điều thú vị là nguồn cảm hứng cho nghiên cứu này lại đến từ một YouTuber. Chris Budiselic, chủ kênh Clickspring, đã thực hiện một loạt video tái tạo lại Cỗ máy Antikythera, khiến các nhà khoa học quyết định nghiên cứu sâu hơn.
Ông Graham Woan chia sẻ rằng ông bắt đầu quan tâm khi thấy dữ liệu về số lượng lỗ trên vòng lịch – một bài toán tưởng chừng nhỏ nhưng lại rất thú vị. Trong khi đó, nhà nghiên cứu Joseph Bayley áp dụng các kỹ thuật từng dùng tại LIGO để phân tích dữ liệu.
Kết quả cho thấy thiết bị này có từ 354 đến 355 lỗ – tương ứng với số ngày trong lịch âm – được sắp xếp thành một vòng tròn bán kính khoảng 77,1 mm. Đáng kinh ngạc hơn, mỗi lỗ được đặt cực kỳ chính xác, với khoảng cách sai lệch chỉ khoảng 0,028 mm.
Những nghiên cứu trước đây từng giả định rằng vòng này dùng để theo dõi lịch âm, nhưng các phương pháp mới đã củng cố mạnh mẽ giả thuyết đó. Độ chính xác này cho thấy các thợ thủ công Hy Lạp cổ đại sở hữu kỹ thuật đo đạc cực kỳ tinh vi và tay nghề đáng kinh ngạc.
Dù giới sử học tin rằng thiết bị này được chế tạo bởi người Hy Lạp cổ đại dưới thời La Mã, danh tính người tạo ra nó vẫn là bí ẩn. Một số giả thuyết cho rằng các nhà toán học nổi tiếng như Hipparchus hoặc Archimedes có thể đứng sau kỳ quan kỹ thuật này.
Ngày nay, “cỗ máy tính đầu tiên của nhân loại” đang được trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ Quốc gia Athens, không xa nơi nó được tìm thấy, như một minh chứng cho trí tuệ phi thường của thế giới cổ đại.
Theo PM
