Mục tiêu nhằm “đóng băng” các sân bay ở Moscow
Kế hoạch “M&M’s” được cho là hình thành vào đầu năm 2026 và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của ông Mykhailo Fedorov, khi đó là Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine. Theo hai quan chức Ukraine được The Atlantic dẫn lời, mục tiêu là triển khai một số lượng lớn UAV giá rẻ, có khả năng tự tìm đường và tự nhận diện mục tiêu nhờ AI, nhằm vượt qua hệ thống phòng không và tác chiến điện tử của Nga.
Công nghệ cốt lõi của kế hoạch là phương thức dẫn đường được gọi là “map matching” (đối sánh bản đồ). Trước khi phóng, UAV được nạp bản đồ chi tiết tuyến bay cùng hình ảnh mục tiêu. Trong quá trình bay, camera liên tục ghi lại địa hình bên dưới; máy tính trên UAV sử dụng AI để so sánh hình ảnh thực tế với dữ liệu đã lưu, từ đó tự xác định vị trí và mục tiêu.
Điểm đáng chú ý là không nhất thiết phải có người điều khiển xác nhận mục tiêu vào thời điểm cuối. Khi hệ thống AI nhận thấy hình ảnh phù hợp với mục tiêu đã được lập trình, UAV có thể tự lao vào mục tiêu và phát nổ. Chính khả năng này khiến một số nhà sản xuất UAV Ukraine trước đây từng lo ngại công nghệ quá rủi ro để cung cấp cho quân đội.
Theo kế hoạch được The Atlantic mô tả, hàng nghìn UAV sẽ được sử dụng để gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động của các sân bay lớn tại Moscow. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là gây thiệt hại vật chất mà còn làm tê liệt giao thông hàng không trong thời gian đủ dài, gây sức ép lên giới tinh hoa Nga và tạo đòn bẩy cho Kiev trong các cuộc đàm phán với Moscow.
Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky được cho là đã bày tỏ lo ngại về nguy cơ UAV đánh trúng máy bay dân sự hoặc gây thương vong cho hành khách. Một chiến dịch quy mô như vậy nhằm vào các sân bay dân sự cũng có thể kéo theo làn sóng chỉ trích quốc tế và đặt ra những vấn đề pháp lý nghiêm trọng. Dù vậy, ông Zelensky vẫn cho phép công tác chuẩn bị tiếp tục.
Kế hoạch bất ngờ bị đình chỉ
Theo The Atlantic, công tác chuẩn bị chiến dịch M&M’s đã bị đình lại vào tháng 7/2026, sau khi ông Zelensky cách chức Fedorov khỏi vị trí Bộ trưởng Quốc phòng.
Một nguồn tin cho rằng kế hoạch có thể được khởi động trở lại nếu một nhóm khác tiếp quản công việc. Trong trường hợp đó, chiến dịch có thể được triển khai khoảng ba tháng sau khi quá trình chuẩn bị được nối lại.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc đây chưa phải một chiến dịch đã được thực hiện, mà mới dừng ở cấp độ kế hoạch và chuẩn bị.
Liệu Ukraine có đủ UAV cho một cuộc tấn công như vậy?
Đây chính là điểm gây tranh luận. Một cuộc tấn công với quy mô khoảng 1.000 UAV mỗi đêm sẽ đòi hỏi năng lực sản xuất, vận chuyển và triển khai cực lớn. Trong khi đó, các UAV tầm xa của Ukraine có số lượng hạn chế và tương đối đắt tiền.
Theo một số nguồn Nga, vì vậy Ukraine có thể phải sử dụng số lượng lớn UAV cỡ nhỏ và tìm cách đưa chúng vào lãnh thổ Nga trước khi phóng. Đây cũng là một trong những lý do khiến tính khả thi của kế hoạch vẫn còn là dấu hỏi.
Một số nguồn Nga thậm chí nghi ngờ đây có thể là một dạng “rò rỉ có chủ đích” nhằm phục vụ tuyên truyền, đặc biệt trong bối cảnh ông Fedorov vừa rời Bộ Quốc phòng Ukraine.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng The Atlantic cho biết họ đã nói chuyện với hai quan chức Ukraine am hiểu trực tiếp về kế hoạch, còn tính khả thi kỹ thuật và khả năng triển khai thực tế của chiến dịch chưa được kiểm chứng độc lập.
Nếu thành hiện thực, đây sẽ là bước tiến mới của chiến tranh UAV. Điểm đáng chú ý nhất của M&M’s không nằm ở con số 1.000 UAV, mà ở mức độ tự chủ của chúng.
Trong các cuộc tập kích UAV truyền thống, thiết bị thường cần định vị vệ tinh, liên lạc với người điều khiển hoặc được lập trình theo một đường bay cố định. Công nghệ mà The Atlantic mô tả cho M&M’s nhằm giảm sự phụ thuộc này bằng cách để AI tự nhận biết địa hình và mục tiêu trong quá trình bay.
Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường Nga sử dụng tác chiến điện tử mạnh để gây nhiễu GPS và các kênh liên lạc. Nếu hàng trăm hoặc hàng nghìn UAV giá rẻ có thể tự tìm đường, tự nhận diện mục tiêu và phối hợp trong một cuộc tập kích lớn, bài toán phòng không sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Nhưng ở thời điểm hiện tại, M&M’s vẫn chỉ là một kế hoạch chưa được triển khai. Việc chuẩn bị đã bị đình chỉ, quy mô thực tế của chương trình chưa được công bố và Ukraine cũng chưa chính thức xác nhận những thông tin mà The Atlantic đưa ra.
Nếu kế hoạch được khôi phục, đây có thể là một trong những thử nghiệm đáng chú ý nhất về việc sử dụng AI để biến UAV thành những “đàn máy bay tự sát” có khả năng tự tìm và đánh mục tiêu trong chiến tranh hiện đại.
Theo Topwar
