Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thúc đẩy một sáng kiến ngoại giao – an ninh hoàn toàn mới mang tên “Board of Peace” (Hội đồng Hòa bình), một cơ chế do Mỹ dẫn dắt với mục tiêu ban đầu là giám sát giai đoạn chuyển tiếp hậu xung đột tại Dải Gaza, trước khi mở rộng vai trò sang các điểm nóng khác trên thế giới.
Tuy nhiên, ngay từ khi chưa chính thức đi vào hoạt động, hội đồng này đã làm dấy lên tranh cãi gay gắt trong giới ngoại giao quốc tế, đặc biệt xoay quanh vấn đề quyền lực, tài chính và việc nó có thể làm lu mờ vai trò truyền thống của Liên Hợp Quốc.
Theo các nguồn tin ngoại giao, trong những ngày gần đây, lãnh đạo của nhiều quốc gia đã nhận được thư mời chính thức tham gia “Board of Peace” – một sáng kiến do Nhà Trắng bảo trợ. Kế hoạch này được công bố lần đầu vào tháng 10, trong đó ông Trump giữ vai trò Chủ tịch hội đồng.
Nhà Trắng cho biết cơ chế này sẽ tồn tại lâu dài, vượt ra ngoài nhiệm vụ trước mắt là giám sát chính quyền chuyển tiếp tại Gaza, nơi đang duy trì một lệnh ngừng bắn mong manh kể từ tháng 10.
Danh sách các nhân sự chủ chốt của hội đồng, do Nhà Trắng công bố, bao gồm Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, đặc phái viên của Tổng thống Trump là ông Steve Witkoff, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, con rể của Tổng thống Trump là ông Jared Kushner, cùng một loạt nhân vật có ảnh hưởng trong giới tài chính và thể chế toàn cầu như tỷ phú đầu tư Marc Rowan, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga và cố vấn của ông Trump là ông Robert Gabriel.
Ngoài ra, ông Nikolay Mladenov, cựu đặc phái viên Trung Đông của Liên Hợp Quốc, được bổ nhiệm làm đại diện cấp cao phụ trách riêng hồ sơ Gaza.
Bốn nguồn thạo tin cho biết lãnh đạo Pháp, Đức, Australia và Canada nằm trong số các nguyên thủ nhận được thư mời tham gia hội đồng. Văn phòng tổng thống Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cũng xác nhận đã nhận được lời mời, trong khi một quan chức EU cho biết Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen được mời đại diện cho EU. Hai nguồn ngoại giao tiết lộ thư mời đi kèm một bản “hiến chương” phác thảo vai trò, nhiệm kỳ và cơ chế hoạt động của hội đồng.
Theo kế hoạch do Nhà Trắng công bố, “Board of Peace” sẽ giám sát một chính quyền kỹ trị Palestine tại Gaza trong giai đoạn chuyển tiếp. Kế hoạch này đã được Israel và phong trào Hamas chấp thuận trong bối cảnh lệnh ngừng bắn được thiết lập.
Tuy nhiên, thực tế trên thực địa vẫn cực kỳ mong manh: Israel và Hamas liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận, trong khi các báo cáo cho biết hơn 450 người Palestine, bao gồm hơn 100 trẻ em, cùng ba binh sĩ Israel đã thiệt mạng trong thời gian đình chiến.
Chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza kể từ tháng 10/2023 đã khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng, gây ra khủng hoảng đói và khiến toàn bộ dân cư Gaza phải di dời. Nhiều chuyên gia nhân quyền và một cuộc điều tra của Liên Hợp Quốc nhận định các hành động này có thể cấu thành tội ác diệt chủng – cáo buộc mà Israel bác bỏ, khẳng định họ hành động để tự vệ sau cuộc tấn công của Hamas khiến 1.200 người thiệt mạng và hơn 250 con tin bị bắt.
Một yếu tố then chốt giúp “Board of Peace” có cơ sở pháp lý là nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc được thông qua vào giữa tháng 11, cho phép hội đồng và các quốc gia hợp tác thành lập một Lực lượng Ổn định Quốc tế tại Gaza. Theo Nhà Trắng, Thiếu tướng Jasper Jeffers, chỉ huy lực lượng đặc nhiệm Mỹ, đã được bổ nhiệm làm chỉ huy lực lượng này.
Tuy nhiên, tranh cãi lớn nhất xoay quanh hội đồng không chỉ nằm ở vai trò chính trị – an ninh, mà còn ở vấn đề tài chính.
Bloomberg News đưa tin, dẫn một bản dự thảo hiến chương, rằng chính quyền Trump muốn các quốc gia đóng góp tới 1 tỷ USD để được tham gia hội đồng. Báo cáo này cho rằng mỗi quốc gia thành viên sẽ có nhiệm kỳ tối đa 3 năm, có thể gia hạn theo quyết định của Chủ tịch hội đồng – tức Tổng thống Trump.
Nhà Trắng nhanh chóng bác bỏ báo cáo của Bloomberg, gọi đây là thông tin “gây hiểu lầm” và khẳng định không tồn tại bất kỳ mức phí tối thiểu nào để gia nhập “Board of Peace”. Trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Nhà Trắng nhấn mạnh rằng sáng kiến này “chỉ đơn giản là trao tư cách thành viên thường trực cho các đối tác thể hiện cam kết sâu sắc đối với hòa bình, an ninh và thịnh vượng”.
Bộ Ngoại giao Mỹ, khi được Reuters hỏi về con số 1 tỷ USD, đã từ chối bình luận trực tiếp và chỉ dẫn lại các phát biểu trước đó của ông Trump và đặc phái viên Steve Witkoff, trong đó không đề cập đến bất kỳ khoản phí nào.
Bất chấp lời phủ nhận chính thức, sự mơ hồ về cấu trúc tài chính và quyền lực của hội đồng tiếp tục làm dấy lên nghi ngại trong giới ngoại giao. Một nhà ngoại giao nắm rõ nội dung thư mời đã thẳng thắn gọi đây là “một Liên Hợp Quốc kiểu Trump”, cho rằng sáng kiến này phớt lờ các nguyên tắc nền tảng của Hiến chương Liên Hợp Quốc, đồng thời tự định vị mình như một “cách tiếp cận táo bạo mới để giải quyết xung đột toàn cầu”.
Việc “Board of Peace” tập hợp cùng lúc các chính trị gia quyền lực, các nhà ngoại giao kỳ cựu và các tỷ phú tài chính cho thấy tham vọng lớn của ông Trump trong việc tái định hình cách Mỹ can dự vào các cuộc xung đột quốc tế.
Tuy nhiên, chính sự pha trộn này cũng khiến nhiều nước lo ngại rằng hội đồng có thể trở thành một công cụ tập trung quyền lực vào Washington, làm suy yếu vai trò của các cơ chế đa phương truyền thống.
Theo Bloomberg, Reuters
