Những ngày gần đây, cái tên Trần Quí Thanh trở thành tâm điểm chú ý khi ông cùng con gái góp vốn thành lập doanh nghiệp bất động sản có tên CTCP Công nghiệp Đô thị Ngãi Giao - Sài Gòn với vốn điều lệ 1.400 tỷ đồng.
Theo đăng ký, ông Thanh giữ vai trò Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc và là người đại diện theo pháp luật. Trụ sở của doanh nghiệp đặt tại 219 đại lộ Bình Dương, khu phố Tây, phường Lái Thiêu, TP.HCM, trùng với trụ sở của Tân Hiệp Phát.
Sự trở lại bất ngờ này khiến nhiều người nhắc nhớ về hành trình dựng nên Tập đoàn Tân Hiệp Phát, cùng những biến cố từng liên quan ông Trần Quí Thanh và đế chế đồ uống này.
Kỹ sư cơ khí lập nên đế chế đồ uống
Ông Trần Quí Thanh, sinh năm 1953, là nhà sáng lập Tân Hiệp Phát – tập đoàn nước giải khát quy mô lớn ở Việt Nam.
Xuất thân là kỹ sư cơ khí chế tạo máy, ông Thanh tốt nghiệp Đại học Bách khoa năm 1978. Sau đó, ông chuyển hướng sang lĩnh vực thực phẩm và nước giải khát, từng đảm nhiệm vị trí Giám đốc Xưởng cồn gas & nước giải khát Bến Thành thuộc Tổng công ty Thực phẩm miền Nam. Đây được xem là tiền thân của Tân Hiệp Phát sau này.
Năm 1994, ông Thanh bắt đầu xây dựng Tân Hiệp Phát từ một cơ sở sản xuất nước giải khát. Từ nền tảng ban đầu này, tập đoàn từng bước mở rộng quy mô, phát triển các sản phẩm hướng đến cạnh tranh với các thương hiệu quốc tế tại Việt Nam.
Một trong những dấu ấn đáng chú ý trong quá trình phát triển Tân Hiệp Phát là chiến lược tập trung vào nhóm đồ uống không cồn, đặc biệt là các sản phẩm hướng đến nhu cầu tiêu dùng mới.
Công ty liên tiếp tung ra thị trường các sản phẩm Nước tăng lực Number One, Bia tươi đóng chai Laser, Sữa đậu nành Number 1, Nước tinh khiết Number 1, Bia Gold Bến Thành...
Sản phẩm Number 1 của Tân Hiệp Phát ngay từ khi ra mắt tạo được hiệu ứng tốt, nhanh chóng phổ biến trong đời sống người tiêu dùng.
Đến năm 2006, sản phẩm Trà xanh 0 Độ được giới thiệu, tiếp đó là Trà thảo mộc Dr Thanh vào năm 2009. Những sản phẩm ăn khách này góp phần đưa Tân Hiệp Phát trở thành một trong những doanh nghiệp nội địa đáng chú ý trong ngành nước giải khát.
Theo giới thiệu, Tân Hiệp Phát đã đầu tư lớn vào công nghệ chiết rót vô trùng nhằm mở rộng khả năng sản xuất các sản phẩm nước giải khát có thời hạn sử dụng dài mà không cần chất bảo quản.
Từ những khoản đầu tư về công nghệ, Tân Hiệp Phát tiếp tục mở rộng danh mục sản phẩm và thị trường. Sản phẩm của Tân Hiệp Phát được phân phối trên toàn quốc và xuất khẩu tới nhiều thị trường nước ngoài.
Trong quá trình điều hành, ông Trần Quí Thanh nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một doanh nghiệp có khả năng tồn tại qua nhiều thế hệ.
Năm 2019, nhân dịp Tân Hiệp Phát tròn 25 năm hoạt động, ông Thanh chia sẻ về tham vọng xây dựng doanh nghiệp có tuổi đời 100 năm. Để đạt mục tiêu này, yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở chiến lược kinh doanh mà còn ở việc xây dựng đội ngũ kế thừa.
Vì thế, các con gái của ông Thanh cũng từng giữ những vị trí quan trọng. Trong đó, bà Trần Uyên Phương là một trong những người tham gia điều hành doanh nghiệp, từng giữ chức Phó tổng giám đốc.
Là công ty gia đình nhưng Tân Hiệp Phát có lợi nhuận rất lớn, có năm vượt qua cả các ông lớn nước ngoài như Pepsi và Coca-Cola. Tỷ suất lợi nhuận của Tân Hiệp Phát cũng rất cao.
Năm 2019, tờ Bloomberg thông tin ông Trần Quí Thanh lúc ấy đang tìm kiếm một đối tác chiến lược để có thể đầu tư 3 tỷ USD, giúp Tân Hiệp Phát trở thành một “Red Bull” tiếp theo trong khu vực.
Tân Hiệp Phát kỳ vọng sẽ tăng doanh thu gấp đôi, lên 1 tỷ USD trong vòng 5 năm sau và giá trị của doanh nghiệp có thể đạt 5 tỷ USD. Kế hoạch của Tân Hiệp Phát diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp này đã rót 500 triệu USD cho 3 nhà máy, dự kiến sẽ đầu tư thêm 500 triệu USD nữa cho giai đoạn tiếp theo.
Còn tờ Forbes vào năm 2012 nói rằng Tân Hiệp Phát đã từ chối đề nghị hợp tác với giá trị đầu tư lên đến 2,5 tỷ USD từ Coca-Cola của Mỹ với lý do là 2 bên có tầm nhìn khác nhau.
Nếu chấp nhận thương vụ M&A lịch sử đó, ông Thanh có lẽ đã lọt danh sách những người giàu nhất hành tinh của Forbes trước tỷ phú đô la Phạm Nhật Vượng.
Vụ án 'con ruồi' và hàng loạt lùm xùm
Tuy nhiên, Tân Hiệp Phát cũng liên quan nhiều vụ lùm xùm xung quanh các sản phẩm của công ty.
Vào tháng 3/2009, bà Nguyễn Thị Thu Hà ở Biên Hòa, Đồng Nai, phát hiện chai nước tăng lực Number One còn đậy nắp có ống hút bên trong.
Sau đó, đại diện Tân Hiệp Phát thừa nhận sản phẩm lỗi mà bà Hà phát hiện là của công ty và thống nhất khoản hỗ trợ 49 triệu đồng. Khi đưa tiền bồi thường, Tân Hiệp Phát đã báo công an xử lý bà Hà về hành vi tống tiền.
Sau khi xác minh các tài liệu liên quan, bà Hà được thả ngay trong ngày.
Cũng trong năm 2009, cơ quan điều tra phát hiện 3 container hàng có dấu hiệu vi phạm được cất giấu tại 169 Nơ Trang Long, quận Bình Thạnh, TP.HCM. Qua kiểm tra, nhà chức trách phát hiện 26 tấn hương liệu chế biến nước giải khát do nước ngoài sản xuất đã hết hạn sử dụng. Hàng gắn nhãn gửi đến Tân Hiệp Phát.
Kiểm tra kho hàng của Tân Hiệp Phát chi nhánh Bình Dương, cơ quan chức năng phát hiện khoảng 60 thùng hương liệu có thời hạn sử dụng quá hạn 6 tháng so với ngày phát hiện.
Đến tháng 6/2012, khi công an bắt quả tang Trần Quốc Tuấn (ở TP.HCM) nhận 50 triệu đồng của Tân Hiệp Phát liên quan chai trà xanh có con gián bên trong.
Ngày 17/7/2013, TAND quận Bình Thạnh, TP.HCM xét xử sơ thẩm vụ án, tuyên phạt Nguyễn Quốc Tuấn 3 năm tù về tội "cưỡng đoạt tài sản".
Đáng chú ý hơn cả là vụ án "con ruồi 500 triệu" xảy ra vào cuối năm 2015. Chuyện khởi nguồn từ việc một chủ quán tên Võ Văn Minh (sinh năm 1980, trú tại Tiền Giang) phát hiện chai nước uống Number One của Tân Hiệp Phát có dị vật giống một con ruồi. Người này sau đó, chủ quán đã liên hệ với Tân Hiệp Phát.
Sau nhiều lần thương lượng, Tân Hiệp Phát đã đồng ý đưa cho người này 500 triệu đồng. Trong lúc 2 bên giao nhận, công an ập vào bắt quả tang.
Tại tòa, ông Minh không thừa nhận hành vi cưỡng đoạt tài sản, cho rằng bản thân chỉ bán lại chai nước và Tân Hiệp Phát muốn mua lại. Tòa án sau đó tuyên Võ Văn Minh 7 năm tù về tội cưỡng đoạt tài sản.
Vụ án "con ruồi" đã tạo ra cuộc khủng hoảng truyền thông chưa từng có trong ngành nước giải khát tại Việt Nam. Làn sóng tẩy chay sản phẩm của Tân Hiệp Phát lan rộng khi cảm xúc công chúng không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm mà còn do cách mà Tân Hiệp Phát đối đầu với khách hàng
Sau phiên tòa, bị cáo Minh kháng cáo kêu oan, cho rằng hành vi của bị cáo là thỏa thuận, giao dịch dân sự. Phía Tân Hiệp Phát cũng có đơn gửi TAND cấp cao tại TP.HCM xin giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo Minh. Quá trình tố tụng khép lại khi cấp phúc thẩm tuyên y án sơ thẩm. Nhưng cuộc khủng hoảng này đã gây ra tổn thất lớn cho uy tín thương hiệu và hoạt động kinh doanh, khiến Tân Hiệp Phát thiệt hại khoảng 2000 tỷ đồng.
Gom nhiều đất
Hoạt động kinh doanh nước giải khát đem về một lượng tiền lớn cho gia đình ông Thanh. Do đó, dư luận không bất ngờ khi hồ sơ vụ án Phạm Công Danh và Ngân hàng Xây dựng năm 2016 thể hiện nhóm cá nhân liên quan gia đình ông Trần Quí Thanh có lượng tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng này lên tới gần 6.000 tỷ đồng.
Với cơ ngơi đồ sộ, bên cạnh sản xuất đồ uống, ông Trần Quí Thanh và người thân còn mở rộng đầu tư sang mảng bất động sản.
Giai đoạn 2018-2019, gia đình ông chủ Tân Hiệp Phát gây chú ý khi thành lập hơn 20 công ty có ngành nghề kinh doanh bất động sản với tổng vốn điều lệ lên đến 20.000 tỷ đồng.
Đỉnh điểm năm 2019, chỉ trong vòng một tuần, vợ ông Trần Quí Thanh và 2 con gái (Trần Uyên Phương, Trần Ngọc Bích) đã thành lập 10 công ty bất động sản. Mỗi công ty có vốn điều lệ 1.500 tỷ đồng.
Chỉ ít tháng sau khi thành lập, 10 công ty bất động sản bất ngờ giải thể, với cùng lý do: “không có dự án để đầu tư, phát triển và việc duy trì hoạt động của doanh nghiệp không có hiệu quả”.
Sau đó, ngoài tích luỹ các khu “đất sạch” để không phải giải phóng mặt bằng, gia đình ông chủ Tân Hiệp Phát còn tham gia các cuộc đấu giá đất và liên tiếp trúng đấu giá "đất vàng".
Kể từ khi gia nhập lĩnh vực bất động sản, Tân Hiệp Phát đã âm thầm gom quỹ đất. Bất động sản của doanh nghiệp này trải dài khắp các tỉnh thành, tập trung ở TP Đà Nẵng, TP.HCM và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ).
Bước ngoặt khiến ông Trần Quí Thanh dính án tù
Tháng 4/2023, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an bắt tạm giam ông Thanh và con gái Trần Uyên Phương trong vụ án liên quan các giao dịch cho vay và chuyển nhượng tài sản. Một người con khác của ông Trần Quí Thanh là Trần Ngọc Bích cũng bị khởi tố với vai trò đồng phạm.
Một doanh nghiệp gia đình rất lớn, vốn gắn chặt với hình ảnh người sáng lập, sẽ vận hành thế nào khi người sáng lập bị bắt? Trước sự quan tâm này từ dư luận, Tân Hiệp Phát đã trấn an rằng các giao dịch của cá nhân ông Thanh và bà Uyên Phương trong vụ việc không liên quan đến hoạt động của công ty.
Tháng 4/2024, TAND TP.HCM phạt ông Trần Quí Thanh 8 năm tù về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản; bà Trần Uyên Phương nhận mức án 3 năm 3 tháng tù; bà Trần Ngọc Bích 3 năm tù nhưng cho hưởng án treo.
Theo kết luận của cơ quan chức năng, từ năm 2019 đến năm 2020, ông Trần Quí Thanh cùng 2 con gái thông qua môi giới đã cho các ông, bà Lâm Sơn Hoàng, Nguyễn Huy Đông, Nguyễn Văn Chung, Đặng Thị Kim Oanh vay tiền.
Các khoản tiền này cho vay với lãi suất 3%/tháng, nhưng yêu cầu chủ tài sản, chủ dự án phải ký hợp đồng chuyển nhượng tài sản hoặc cổ phần của dự án để che giấu bản chất của việc cho vay. Sau đó, cha con ông Thanh lấy lý do bên vay vi phạm cam kết để không trả lại tài sản.
Tổng cộng, bố con ông Thanh đã thực hiện 4 vụ chiếm đoạt tài sản, tổng trị giá hơn 1.048 tỷ đồng. Trong đó, ông Thanh chiếm đoạt 2 dự án Minh Thành, Nhơn Thành của đại gia Đặng Thị Kim Oanh; 29 thửa đất được tách từ thửa đất số 452 của ông Nguyễn Văn Chung, 4 thửa đất của ông Lâm Sơn Hoàng và 2 thửa đất của ông Nguyễn Huy Đông.
Sau khoảng 2 năm rưỡi kể từ khi nhận mức án 8 năm tù, chủ Tập đoàn Tân Hiệp Phát bất ngờ xuất hiện trở lại trong một pháp nhân về bất động sản vốn điều lệ 1.400 tỷ đồng. Giới quan sát đang chờ đợi xem sau hành trình có cả thành công và nhiều điều tiếng, ông Trần Quí Thanh sẽ tiếp tục dẫn dắt đế chế Tân Hiệp Phát theo hướng nào?
Liệu ánh hào quang từng gắn với đế chế Tân Hiệp Phát sẽ trở lại, hay những biến cố trong quá khứ sẽ còn tác động đến hành trình phía trước?
