"Hà Nội có cách làm khác"
Tại tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia” hôm 24/9, ông Trịnh Tất Thắng, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, cho biết thành phố đang tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về dữ liệu, kinh tế số và xã hội số, trong đó chú trọng khả năng kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu.
Theo ông Trịnh Tất Thắng, Hà Nội đã khảo sát những điểm nghẽn về dữ liệu từ trước, còn chiến dịch 100 ngày là dịp để thành phố đẩy nhanh và quyết liệt hơn việc xử lý các vấn đề này.
Một trong những vấn đề được Hà Nội đặt ra là hạ tầng dữ liệu. Theo ông Thắng, địa phương cần được chủ động xây dựng hạ tầng để lưu trữ, quản lý và khai thác dữ liệu, thay vì tập trung toàn bộ về một nơi.
“Hà Nội có cách làm khá khác so với một số địa phương và góc nhìn về dữ liệu cũng cởi mở hơn”, ông Thắng nói, đồng thời cho rằng dữ liệu cần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên để không chỉ phục vụ cơ quan Nhà nước mà còn có thể được khai thác, chia sẻ nhằm phát triển kinh tế và xã hội.
Ông Thắng cho rằng hạ tầng dữ liệu nên được tổ chức theo hướng phân tán, kết nối thay vì tập trung toàn bộ. Cùng với đó, trách nhiệm đối với dữ liệu cần được phân định rõ đến địa phương, nơi trực tiếp tạo lập, cập nhật và sử dụng dữ liệu.
Không tiếp cận được dữ liệu, lãnh đạo phải hỏi chuyên viên
Tại tọa đàm, một trong những điểm nghẽn được ông Thắng nhấn mạnh là cơ chế phân quyền truy cập dữ liệu chưa thực sự phù hợp với vai trò và trách nhiệm của từng vị trí trong bộ máy quản lý.
Trong lĩnh vực tư pháp, ông Thắng cho biết có trường hợp mà cán bộ tư pháp ở phường được quyền xem dữ liệu cao hơn cả chủ tịch phường.
Tương tự, ở cấp sở, có phó giám đốc không thể trực tiếp tiếp cận dữ liệu để nắm số lượng cơ sở kinh doanh trên địa bàn mà phải hỏi chuyên viên. Theo ông Thắng, đây là nghịch lý cần được tháo gỡ bởi dữ liệu kinh doanh còn liên quan đến nhiều lĩnh vực khác như cấp phép, kiểm tra, quản lý hoạt động của doanh nghiệp và hộ kinh doanh.
Để xử lý điểm nghẽn này, Hà Nội đang đưa toàn bộ dữ liệu đăng ký kinh doanh về kho dữ liệu dùng chung của thành phố, đồng thời cho phép các sở, ngành khai thác theo thẩm quyền.
Ông Thắng lấy ví dụ khi Sở Công Thương giải quyết thủ tục cấp giấy phép kinh doanh rượu, đồ uống có cồn, cán bộ có thể tra cứu trên hệ thống để xác định một hộ kinh doanh còn hoạt động hay đã tạm dừng, thay vì yêu cầu người dân tiếp tục nộp giấy đăng ký kinh doanh.
Không chỉ chia sẻ dữ liệu để cán bộ tra cứu, Hà Nội còn hướng tới việc cho phép các hệ thống kết nối lấy lại những trường thông tin đã có, qua đó người dân không phải tiếp tục kê khai những thông tin mà cơ quan Nhà nước đã sở hữu.
Theo ông Thắng, điểm quan trọng không chỉ là số hóa dữ liệu mà phải làm cho dữ liệu được tái sử dụng.
Một vấn đề khác khiến cán bộ còn e ngại khi khai thác dữ liệu là trách nhiệm xác thực. Theo ông Thắng, nếu cán bộ chỉ mở dữ liệu ra xem rồi sử dụng thông tin đó để giải quyết thủ tục, họ có thể lo ngại trách nhiệm nếu sau này thông tin thay đổi hoặc phát sinh tranh chấp.
Do đó, ông cho rằng các hệ thống cần có cơ chế xác thực dữ liệu rõ ràng. Khi dữ liệu được xác thực tại một thời điểm nhất định thì phải ghi nhận được trạng thái xác thực đó, qua đó làm rõ trách nhiệm của các bên.
Dữ liệu phải được trả về địa phương để khai thác
Một trong những điểm nghẽn được đại diện Hà Nội nêu ra là dữ liệu đang nằm rải rác trên nhiều hệ thống của các bộ, ngành, địa phương nhưng chưa được kết nối và tái sử dụng hiệu quả.
Theo ông Thắng, Hà Nội đã rà soát và thống kê có 93 cơ sở dữ liệu dùng chung của thành phố. Trong số này, gần 40 cơ sở dữ liệu nằm trong các hệ thống dùng chung của các bộ, ngành, sau đó được sử dụng ở các địa phương để thực hiện thủ tục hành chính hoặc công việc chuyên môn.
Vấn đề phát sinh là dữ liệu được tạo ra trong quá trình giải quyết công việc nhưng sau đó lại nằm trên hệ thống của cơ quan cấp trên, khiến địa phương gặp khó khi muốn khai thác và tái sử dụng.
Ông Thắng cho biết có những trường hợp bộ, ngành chia sẻ dữ liệu theo địa phương, dữ liệu của Hà Nội được trả về Hà Nội. Tuy nhiên, cũng có hệ thống mà dữ liệu được quản lý tập trung và không trả về cho địa phương.
Theo ông, điều này có thể gây khó khăn khi hàng chục nghìn cán bộ tại Hà Nội phải truy cập vào một hệ thống tập trung để khai thác dữ liệu phục vụ công việc.
Ông cũng nêu nhu cầu của Hà Nội trong việc sử dụng dữ liệu người đã qua đời để phục vụ làm sạch, đối sánh dữ liệu dân cư và các cơ sở dữ liệu khác. Tuy nhiên, nếu dữ liệu không được chia sẻ hoặc địa phương không có quyền khai thác thì việc này gặp nhiều khó khăn.
Kết nối dữ liệu để người dân không phải nộp lại giấy tờ
Theo ông Thắng, một mục tiêu quan trọng của việc kết nối dữ liệu là giảm những công việc mà người dân đang phải thực hiện nhiều lần do các cơ quan Nhà nước chưa tái sử dụng được dữ liệu.
Ông dẫn ví dụ về dữ liệu tiêm chủng của học sinh. Dữ liệu này đã có trong hệ thống y tế, nhưng khi ngành giáo dục yêu cầu cập nhật thông tin tiêm chủng của học sinh, phụ huynh vẫn phải tìm giấy chứng nhận tiêm chủng, gửi cho giáo viên, sau đó thông tin lại được nhập vào hệ thống.
“Nếu dữ liệu tiêm chủng được kết nối sang dữ liệu giáo dục thì có thể giải quyết được bài toán này”, ông Thắng nói.
Hà Nội cũng đang thử nghiệm kết hợp dữ liệu học sinh với dữ liệu dịch bệnh của ngành y tế. Khi hai nguồn dữ liệu được kết nối, hệ thống có thể phát hiện khu vực có số lượng học sinh mắc các bệnh như cúm, đau mắt đỏ tăng cao, từ đó hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi diễn biến dịch bệnh và đưa ra phương án phù hợp.
Theo ông Thắng, những mô hình như vậy cho thấy giá trị của dữ liệu không nằm ở việc dữ liệu được lưu trữ bao nhiêu, mà ở khả năng kết nối và tạo ra giá trị từ việc sử dụng dữ liệu.
Hà Nội tính toán đưa dữ liệu ra thị trường
Bên cạnh phục vụ quản lý Nhà nước, Hà Nội cũng đang nghiên cứu việc khai thác dữ liệu để phục vụ hoạt động của doanh nghiệp.
Ông Thắng cho biết thành phố đang đề xuất sử dụng dữ liệu thuế, kiểm toán, hóa đơn và xử phạt hành chính để đánh giá “sức khỏe” của doanh nghiệp.
Theo phương án này, dữ liệu cá nhân hoặc thông tin nhận diện sẽ được loại bỏ, sau đó hệ thống sử dụng dữ liệu tổng hợp và AI để đưa ra đánh giá về tình trạng, mức độ uy tín của doanh nghiệp. Mô hình này có thể được sử dụng để cung cấp thông tin phục vụ các tổ chức tín dụng trong quá trình đánh giá doanh nghiệp khi cho vay.
Ông Thắng cho rằng nếu xây dựng được sàn giao dịch dữ liệu với cơ chế pháp lý phù hợp, dữ liệu có thể trở thành một loại tài nguyên được trao đổi và khai thác hiệu quả hơn.
“Không phải chỉ tổ chức tín dụng trao đổi dữ liệu, mà còn rất nhiều nội dung dữ liệu Nhà nước có thể trao đổi được”, ông nói.
Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, thành phố cũng đã có kế hoạch nâng cấp, mở rộng trung tâm dữ liệu với tổng mức đầu tư dự kiến gần 1.600 tỷ đồng. Đây được xem là một trong những nền tảng để Hà Nội tăng năng lực lưu trữ, kết nối và khai thác dữ liệu trong thời gian tới.
