"Xương sống" cho an ninh năng lượng
Thủ tướng vừa ký ban hành Quyết định số 438 phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Trong cấu trúc của Chiến lược, điện hạt nhân được đặt ở vị trí trọng tâm với ý nghĩa chiến lược đối với an ninh năng lượng quốc gia.
Điểm cốt lõi và đột phá được đưa ra trong Chiến lược lần này chính là quan điểm phát triển điện hạt nhân là chính sách nhất quán, có ý nghĩa chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.
Theo lộ trình đến năm 2035, Việt Nam sẽ tập trung triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Đây là những dự án then chốt, được yêu cầu triển khai bảo đảm an toàn, hiệu quả và đúng tiến độ. Không chỉ dừng lại ở các nhà máy quy mô lớn, chiến lược còn mở ra hướng đi mới khi nhấn mạnh việc nghiên cứu, tiếp thu và làm chủ công nghệ lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR).
Tầm nhìn đến năm 2050, điện hạt nhân sẽ đóng góp khoảng 6 - 8% tổng sản lượng điện quốc gia, với khoảng 10 - 15 lò phản ứng SMR được xem xét bổ sung tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - kỹ thuật
Hướng tới xuất khẩu thuốc phóng xạ
Chiến lược xác lập vị thế hạt nhân trong các lĩnh vực của đời sống. Điều này thể hiện sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý, hạt nhân không còn là lĩnh vực nghiên cứu hàn lâm mà phải đóng góp trực tiếp vào đời sống người dân.
Năng lượng nguyên tử không chỉ là những lò phản ứng, nó hiện diện trong từng hơi thở của đời sống người dân sinh qua ứng dụng của năng lượng nguyên tử trong y tế, nông nghiệp và công nghiệp.
Trong y tế, chiến lược đặt ra mục tiêu đến năm 2035, nâng quy mô và hiệu quả của các cơ sở xạ trị, y học hạt nhân đạt trình độ tiên tiến trong khu vực ASEAN. Cụ thể, Việt Nam phấn đấu đạt tỷ lệ 20 máy CT và 10 máy MRI trên mỗi triệu dân, đồng thời sản xuất được các loại thuốc phóng xạ đáp ứng 100% nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu.
Việc nghiên cứu các công nghệ trị liệu tiên tiến như trị liệu proton cũng được chú trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Trong nông nghiệp, Việt Nam đặt mục tiêu giữ vững vị trí số 1 Đông Nam Á về ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong chọn tạo giống đột biến. Các kỹ thuật này dự kiến sẽ đóng góp tối thiểu 10% giá trị gia tăng hằng năm cho ngành nông nghiệp.
Đến năm 2035, chúng ta kỳ vọng sẽ chọn tạo được từ 5 - 10 giống cây trồng chủ lực có năng suất, chất lượng cao và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu…
Ứng dụng hạt nhân trong công nghiệp cũng được định hướng rõ nét thông qua việc làm chủ các kỹ thuật kiểm tra không phá hủy (NDT), kỹ thuật soi chiếu và điều khiển hạt nhân trong các ngành kinh tế trọng điểm như dầu khí, hóa chất, giao thông.
Việc ứng dụng bức xạ trong thăm dò, khai thác và chế biến sâu các loại khoáng sản, đặc biệt là đất hiếm, cho thấy tầm nhìn trong việc bảo vệ và khai thác hiệu quả tài nguyên chiến lược của đất nước.
Đặc biệt, công nghệ bức xạ sẽ được ứng dụng để thăm dò, khai thác và chế biến sâu các loại khoáng sản, đất hiếm - những tài nguyên chiến lược của kỷ nguyên công nghệ.
Chiến lược do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, với sự phối hợp của nhiều Bộ, ngành liên quan.
Chiến lược khẳng định nguyên tắc phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử phải đi đôi với bảo đảm an toàn, an ninh cao nhất cho con người, môi trường và xã hội. Việc quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng cũng được quy định chặt chẽ, với các cơ sở lưu giữ được lựa chọn địa điểm kỹ lưỡng cấp quốc gia và cấp tỉnh.
Về nhân lực, chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2035 sẽ đào tạo đội ngũ khoảng 2.500 nhân lực chuyên môn sâu về hạt nhân. Trong đó bao gồm các chuyên gia nghiên cứu, cán bộ quản lý nhà nước và đặc biệt là khoảng 200 nhân lực vận hành lò phản ứng SMR cùng 3.900 nhân lực đáp ứng nhu cầu cho các nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận.
