Từ khan hiếm nguồn hiến đến kỳ vọng làm chủ giác mạc sinh học
Thông tin được TS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) nêu tại Hội thảo khoa học quốc tế về giác mạc sinh học, ngày 4/4.
Theo TS Vương Ánh Dương, bệnh lý giác mạc là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa nhưng có thể điều trị bằng ghép giác mạc. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nhu cầu ghép ngày càng tăng trong khi nguồn hiến tặng chưa đáp ứng được. Tại Bệnh viện Mắt Trung ương, số lượng bệnh nhân chờ ghép lên tới hàng nghìn trường hợp.
Dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng ngân hàng giác mạc, vận động hiến tặng từ người cho chết não và lan tỏa các giá trị nhân văn, nguồn cung vẫn thiếu hụt nghiêm trọng. Nhiều bệnh nhân phải chờ đợi kéo dài, thậm chí bỏ lỡ cơ hội điều trị.
Bên cạnh đó, không ít trường hợp bệnh lý phức tạp như bỏng mắt, tổn thương bề mặt nhãn cầu nặng hoặc thất bại ghép nhiều lần khiến phương pháp ghép truyền thống không còn hiệu quả.
Trước thực tiễn này, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế trở thành xu hướng tất yếu của nhãn khoa hiện đại. Trên thế giới, các công nghệ như giác mạc nhân tạo và vật liệu sinh học đang được nghiên cứu, ứng dụng, mở ra cơ hội điều trị cho những bệnh nhân trước đây gần như không còn lựa chọn.
Việc ứng dụng giác mạc sinh học được kỳ vọng không chỉ giúp chủ động nguồn vật liệu thay thế mà còn mở rộng khả năng tiếp cận điều trị, mang lại cơ hội phục hồi thị lực cho hàng trăm nghìn người bệnh tại Việt Nam.
Kết nối “3 nhà” đưa giác mạc sinh học vào thực tiễn điều trị
GS.TS.BS Tôn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, kỳ vọng vật liệu y sinh tiên tiến sẽ góp phần mở rộng các lựa chọn thay thế trong điều trị bệnh lý giác mạc.
“Việc phát triển và ứng dụng loại vật liệu này không chỉ mang ý nghĩa về mặt công nghệ, mà còn giúp từng bước chủ động hơn trong việc thay thế giác mạc người trong thực tiễn lâm sàng, đặc biệt trong bối cảnh nguồn giác mạc hiến tặng hiện vẫn còn nhiều hạn chế”, Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Tôn Thị Kim Thanh nhấn mạnh.
Theo bà, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bệnh viện mắt, các chuyên gia giác mạc và các đơn vị nghiên cứu đóng vai trò then chốt. Việc hình thành một mạng lưới chuyên môn đồng bộ sẽ giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng lâm sàng, đồng thời bảo đảm tính an toàn và hiệu quả cho người bệnh.
Bà Đặng Thị Tươi, Phó Tổng Giám đốc Công ty công nghệ sinh học VGCT cho biết việc nghiên cứu và phát triển giác mạc sinh học đang được triển khai theo định hướng mô hình “ba nhà” trong Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, với sự tham gia của các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và hệ thống y tế.
Theo bà Tươi, hướng tiếp cận này nhằm tăng cường liên kết giữa nghiên cứu, ứng dụng và quản lý, qua đó góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn hiến tặng giác mạc, mở rộng thêm lựa chọn điều trị cho người bệnh trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng.
Doanh nghiệp hiện phối hợp với các đối tác trong và ngoài nước để nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tiến tới ứng dụng trong thực tiễn theo quy định.
Việc ứng dụng công nghệ mới sẽ từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn giác mạc hiến tặng, không chỉ mở lại cơ hội nhìn thấy cho người bệnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống và gia tăng chỉ số hạnh phúc của người dân.
Đồng thời, lĩnh vực này được kỳ vọng tạo ra giá trị kinh tế đáng kể, với ước tính đóng góp khoảng 0,3-0,4% vào tăng trưởng, khi một bộ phận người mất thị lực có thể quay trở lại lực lượng lao động.
Ở góc độ kinh tế xã hội, đại diện VGCT cho rằng việc phát triển các sản phẩm y sinh như giác mạc sinh học phù hợp với định hướng của Nghị quyết 57 về thúc đẩy công nghệ cao, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tạo thêm giá trị trong lĩnh vực y tế.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và Báo cáo Thị lực Thế giới năm 2019, mù lòa do bệnh lý và tổn thương giác mạc là nguyên nhân gây mù đứng thứ năm toàn cầu.
Trong đó, ghép giác mạc hiện vẫn là lựa chọn điều trị cuối cùng nhằm phục hồi thị lực cho người bệnh.
Hiện nay, trên thế giới có hơn 12 triệu người mắc các bệnh lý liên quan đến giác mạc đang chờ được ghép.
