Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 13/8 thực hiện chuyến thăm đầu tiên tới quần đảo Kuril (Nhật Bản gọi là Lãnh thổ phương Bắc) đang tranh chấp, đặt chân tới Iturup – một trong bốn hòn đảo phía nam mà Nhật Bản cũng tuyên bố chủ quyền.
Chuyến thăm mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn khi diễn ra chỉ hai ngày trước lễ tưởng niệm ngày Nhật Bản kết thúc Thế chiến II vào 15/8. Moscow sử dụng sự kiện này để một lần nữa khẳng định chủ quyền của Nga đối với quần đảo.
Tuy nhiên, Kuril không chỉ mang ý nghĩa chính trị. Chuỗi đảo này có giá trị quân sự đặc biệt quan trọng đối với Nga.
Trong hơn một thập niên, Moscow đã biến những tiền đồn tương đối sơ sài tại đây thành một mạng lưới phòng thủ kiên cố, được trang bị tên lửa chống hạm bờ, lực lượng mặt đất, hệ thống phòng không, cơ sở hàng không quân sự và các công trình phục vụ hải quân.
Việc tăng cường quân sự đặc biệt đáng chú ý bởi quần đảo Kuril phía nam nằm ngay phía bắc Hokkaido của Nhật Bản, đồng thời kiểm soát các tuyến tiếp cận giữa Thái Bình Dương và biển Okhotsk.
Sư đoàn chuyên trách bảo vệ Kuril
Lực lượng bộ binh chủ lực của Nga tại khu vực Kuril phía nam là Sư đoàn súng máy - pháo binh số 18, trực thuộc Quân đoàn 68 của Quân khu miền Đông Nga.
Theo đánh giá của Bộ Quốc phòng Nhật Bản, khoảng 3.500 quân nhân Nga được triển khai trên hai đảo Iturup và Kunashir. Sư đoàn này có nhiệm vụ chủ yếu là bảo vệ các đảo trước nguy cơ đổ bộ đường biển.
Bộ chỉ huy sư đoàn đặt tại Goryachiye Klyuchi trên đảo Iturup, trong khi các đơn vị khác được bố trí trên Kunashir.
Cơ cấu của đơn vị này khá đặc biệt so với các sư đoàn liên hợp thông thường của Nga. Nó được tổ chức riêng cho nhiệm vụ phòng thủ những hòn đảo biệt lập, kết hợp lực lượng súng máy, pháo binh, bộ binh cơ giới và thiết giáp.
Thông tin từ Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết Trung đoàn súng máy - pháo binh số 49 đóng tại Iturup, còn Trung đoàn số 46 đóng tại Kunashir.
Trong những năm qua, lực lượng này từng bước được tái trang bị bằng nhiều hệ thống hiện đại, bao gồm xe tăng, pháo tự hành, pháo phản lực phóng loạt, khí tài phòng không và trực thăng.
Nga cũng đã triển khai xe tăng T-80BVM tới Kuril. Dòng xe tăng này nổi tiếng với khả năng cơ động và đặc biệt phù hợp với điều kiện khí hậu lạnh khắc nghiệt.
Các đơn vị mặt đất tạo thành lực lượng đồn trú thường trực trên đảo, đồng thời đóng vai trò hạt nhân để Nga có thể nhanh chóng tăng viện thêm lực lượng nếu xảy ra khủng hoảng.
Iturup – “mắt xích” quân sự quan trọng nhất
Trong số các đảo Kuril phía nam, Iturup có thể được xem là vị trí quân sự quan trọng nhất.
Đây là đảo lớn nhất trong bốn đảo tranh chấp, vì vậy có nhiều không gian hơn để xây dựng cơ sở quân sự.
Nga đã hiện đại hóa đáng kể cơ sở hạ tầng xung quanh sân bay quân sự Burevestnik. Trong khi đó, sân bay dân sự trên đảo cũng được quy hoạch để có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự.
Theo Bộ Quốc phòng Nhật Bản, vào tháng 8/2018, Nga từng triển khai ba tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35S tới sân bay này.
Việc đưa máy bay chiến đấu tới Iturup cho phép Nga vận hành tiêm kích ở vị trí gần miền bắc Nhật Bản hơn đáng kể so với khi xuất kích từ các căn cứ trên lục địa.
Ngay cả một số lượng tương đối nhỏ máy bay chiến đấu cũng có thể khiến hoạt động không quân của Nhật Bản trở nên phức tạp hơn, bởi chúng tạo thêm một hướng tiềm tàng cho các nhiệm vụ đánh chặn và giám sát.
Vị trí của Iturup cũng giúp Nga theo dõi các tuyến tiếp cận phía bắc Nhật Bản cũng như vùng biển xung quanh chuỗi đảo Kuril.
“Lá chắn” tên lửa chống hạm trên biển
Sau khi sức mạnh của Hải quân và Không quân Nga tại vùng Viễn Đông suy giảm đáng kể kể từ khi Liên Xô tan rã, Moscow ngày càng dựa vào các hệ thống tên lửa mặt đất cơ động để củng cố phòng thủ khu vực.
Các hệ thống phòng thủ bờ biển Bastion-P và Bal bắt đầu được triển khai tới Kuril phía nam từ giữa những năm 2010.
Bastion-P chủ yếu sử dụng tên lửa chống hạm P-800, cho phép Nga tấn công các tàu chiến đối phương hoạt động xung quanh chuỗi đảo.
Trong khi đó, hệ thống Bal sử dụng dòng tên lửa chống hạm Kh-35, tạo thêm một lớp phòng thủ bờ biển ở cự ly ngắn hơn.
Việc kết hợp hai hệ thống cho phép Nga tạo ra những vùng phủ tên lửa chống hạm chồng lấn quanh các đảo quan trọng và các tuyến hàng hải chiến lược.
Về lý thuyết, mạng lưới này có thể hình thành một “hàng rào tên lửa” giữa biển Okhotsk và Thái Bình Dương, khiến các hoạt động của tàu chiến đối phương trong khu vực trở nên rủi ro hơn.
Tháng 12/2021, Nga tiếp tục công bố triển khai Bastion-P tới Matua, một đảo núi lửa hẻo lánh nằm ở khu vực trung tâm quần đảo Kuril.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết các hệ thống này nhằm duy trì khả năng giám sát liên tục vùng biển và các eo biển xung quanh.
Nhân lực và khí tài được đưa tới Matua bằng các tàu đổ bộ của Hạm đội Thái Bình Dương.
Về lâu dài, Nga được cho là có thể triển khai thế hệ hệ thống phòng thủ bờ biển mới dựa trên tên lửa hành trình siêu vượt âm Zircon, loại vũ khí gần đây đã được Nga thử nghiệm trong điều kiện chiến đấu tại chiến trường Ukraine.
S-300V4 bảo vệ bầu trời Kuril
Phòng không tại khu vực được xây dựng xoay quanh S-300V4, một trong những hệ thống phòng không tầm xa đa nhiệm hiện đại nhất đang phục vụ trong quân đội Nga, bên cạnh S-400 và S-500.
Nga bắt đầu triển khai S-300V4 tại Kuril từ năm 2020.
Một trong những ưu thế nổi bật của hệ thống là khả năng cơ động rất cao. Không giống nhiều hệ thống phòng không tầm xa sử dụng xe bánh lốp, S-300V4 sử dụng các phương tiện bánh xích, cho phép hoạt động cùng lực lượng lục quân trên nhiều dạng địa hình.
Về mặt công nghệ, S-300V4 có mức độ hiện đại tương đương S-400 và được xem là biến thể S-300 tiên tiến nhất đang hoạt động.
Tầm đánh chặn lên tới 400 km là một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất của hệ thống.
Tương tự S-400, S-300V4 được cho là đã được nâng cấp để có khả năng đối phó với các mục tiêu tên lửa đạn đạo.
Điều này giúp mạng lưới phòng thủ của Nga tại Kuril không chỉ tập trung vào máy bay mà còn hướng tới khả năng chống lại nhiều loại mối đe dọa từ trên không.
Nga tiếp tục mở rộng “pháo đài” Kuril
Năm 2021, Nga công bố kế hoạch xây dựng thêm 51 hạng mục cơ sở hạ tầng quân sự tại quần đảo Kuril.
Kể từ đó, hơn 30 công trình đã được hoàn thành.
Việc Moscow tiếp tục mở rộng lực lượng và cơ sở quân sự tại khu vực được đánh giá là có khả năng tiếp diễn trong tương lai, đặc biệt khi Nhật Bản ngày càng gắn kết chặt chẽ về địa chính trị với Mỹ và các quốc gia phương Tây.
Tokyo cũng đang cho phép sự hiện diện ngày càng lớn của lực lượng phương Tây trên lãnh thổ Nhật Bản.
Trong bối cảnh đó, Kuril không chỉ là vấn đề tranh chấp lãnh thổ giữa Nga và Nhật Bản. Chuỗi đảo này đang trở thành một mắt xích quan trọng trong thế trận phòng thủ của Nga tại Viễn Đông, đồng thời là khu vực có thể ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động quân sự của Nhật Bản và các lực lượng đồng minh ở phía bắc Thái Bình Dương.
Radar THAAD mới của Mỹ cuối cùng cũng đã có chức năng "nền tảng cảm biến di động" của hệ thống S-300
Theo Defense News, MW
