Thông tin một nhân viên của Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk tại Siberia (Nga) tử vong sau khi mắc viêm phổi nặng chưa rõ nguyên nhân đang thu hút sự quan tâm về nguy cơ dịch hạch và khả năng lây lan của căn bệnh từng gây ra những đại dịch kinh hoàng trong lịch sử. WHO cũng đã yêu cầu Nga cung cấp thêm thông tin xung quanh ca bệnh này.
Vấn đề đặt ra là một ca tử vong tại cơ sở nghiên cứu dịch hạch ở Nga có đáng lo ngại đến mức nào, nguy cơ bùng phát và lan rộng ra sao, và chúng ta cần ứng phó thế nào nếu xuất hiện ca bệnh.
Trước thông tin về ca tử vong tại Nga đang khiến dư luận lo lắng, VietTimes đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về y tế công cộng và dịch tễ học - GS Nguyễn Thu Anh, Viện trưởng Viện Đại học Sydney Việt Nam.
Thưa giáo sư! Dịch hạch nguy hiểm như thế nào và đâu là những thể bệnh đáng lo ngại nhất?
+ Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Đây từng là một trong những bệnh dịch đáng sợ nhất trong lịch sử nhân loại vì có khả năng gây tử vong cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Bệnh có nhiều thể khác nhau. Phổ biến nhất là dịch hạch thể hạch. Nguy hiểm hơn là thể nhiễm khuẩn huyết và thể phổi. Trong đó, thể phổi có thể lây từ người sang người qua đường hô hấp nếu không được kiểm soát sớm.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng ngày nay dịch hạch không còn là "án tử" như trong quá khứ. Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng bằng kháng sinh, đa số người bệnh có thể khỏi hoàn toàn.
Trên thế giới từng xảy ra những vụ dịch hạch lớn nào? Việt Nam đã từng đối mặt với căn bệnh này ra sao, thưa bà?
+ Dịch hạch đã ghi dấu trong lịch sử với nhiều đại dịch lớn, nổi tiếng nhất là "Cái chết đen" ở châu Âu vào thế kỷ XIV, khiến hàng chục triệu người tử vong.
Hiện nay, dịch hạch vẫn tồn tại trong tự nhiên ở một số quốc gia, chủ yếu liên quan đến động vật gặm nhấm và bọ chét. Theo WHO, các ca bệnh trong những năm gần đây chủ yếu tập trung ở một số nước châu Phi như Madagascar và Cộng hòa Dân chủ Congo.
Tại Việt Nam, dịch hạch từng xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX và có những đợt bùng phát đáng kể trong thế kỷ XX. Tuy nhiên, nhờ các chương trình kiểm soát dịch bệnh, giám sát dịch tễ và điều kiện vệ sinh được cải thiện, Việt Nam đã khống chế hiệu quả căn bệnh này trong nhiều năm qua.
Với từ cách một chuyên gia y tế công cộng, bà nhận định gì về ca bệnh ở Nga?
+ Theo những thông tin được công bố đến thời điểm hiện nay, đây là một sự kiện y tế công cộng cần được theo dõi chặt chẽ, nhưng chưa có đủ bằng chứng để kết luận đang xảy ra một đợt bùng phát dịch hạch quy mô lớn.
Các báo cáo cho biết một nhân viên của Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk tại Siberia đã tử vong sau khi mắc viêm phổi nặng chưa rõ nguyên nhân. Một số thông tin truyền thông sau đó đề cập đến khả năng có thêm một trường hợp mắc bệnh hoặc tử vong thứ hai tại khu vực Irkutsk.
Tuy nhiên, cơ quan y tế Nga bác bỏ các thông tin về ca tử vong thứ hai có liên quan, trong khi WHO đang yêu cầu cung cấp thêm dữ liệu để đánh giá các báo cáo truyền thông liên quan đến trường hợp này.
Một điểm đáng chú ý là cơ quan y tế Nga đã triển khai biện pháp kiểm soát rất sớm. Khoảng 200 người tiếp xúc với trường hợp tử vong ban đầu đã được cách ly và theo dõi. Đến ngày 7/10, chưa phát hiện ca dịch hạch nào trong nhóm tiếp xúc này; gần 5.000 xét nghiệm đã được thực hiện và hơn 90% số người được giám sát đã kết thúc theo dõi mà không ghi nhận tác nhân gây bệnh nguy hiểm.
Đây là những dữ kiện tương đối tích cực khi đánh giá nguy cơ ở thời điểm hiện tại. Vì vậy, cách tiếp cận phù hợp lúc này là cảnh giác nhưng không hoang mang, tiếp tục theo dõi các thông tin xác thực từ WHO và cơ quan y tế Nga để cập nhật đánh giá nguy cơ khi có thêm bằng chứng cụ thể.
Từ góc độ dịch tễ học, bà dự liệu thế nào về khả năng dịch hạch bùng phát và lan rộng từ Nga?
+ Từ góc độ quản lý rủi ro, đây là nguy cơ cần giám sát nhưng chưa phải là tình huống báo động toàn cầu.
Điều quan trọng là đánh giá dựa trên dữ liệu thực tế: có xác nhận tác nhân hay không, có lây từ người sang người hay không, và các biện pháp kiểm soát có hiệu quả hay không. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy nguy cơ bùng phát quốc tế ở mức cao.
Với năng lực của y học hiện nay, khả năng dự phòng và điều trị dịch hạch ra sao?
+ Dịch hạch là bệnh mà y tế hiện đại đã có đầy đủ công cụ để ứng phó. Chúng ta hiểu rõ đường lây, có hệ thống giám sát dịch tễ, có biện pháp cách ly và có thuốc điều trị hiệu quả. Vì vậy, cách tiếp cận phù hợp là cảnh giác nhưng không hoang mang, theo dõi sát diễn biến và dựa trên bằng chứng cụ thể để đánh giá rủi ro.
Thông điệp quan trọng nhất là: dịch hạch vẫn là bệnh nguy hiểm, nhưng không phải là bệnh không thể kiểm soát. Với năng lực y tế hiện nay, nguy cơ chủ yếu nằm ở việc phát hiện muộn hoặc thiếu minh bạch thông tin, chứ không phải do chúng ta thiếu công cụ để phòng ngừa và điều trị.
Cám ơn bà đã trao đổi!
