Ngành y “đại phẫu” thủ tục cấp phép khám chữa bệnh

Từ “xin - chờ - bổ sung” đến rút ngắn cấp phép

Lĩnh vực khám, chữa bệnh từ lâu được xem là “ma trận thủ tục” với hàng loạt quy trình chồng chéo, kéo dài và dễ phát sinh chi phí không chính thức.

Không ít bác sĩ than phiền về hành trình xin giấy phép hành nghề: Hồ sơ đi – về nhiều vòng, bổ sung giấy tờ liên tục, thời gian chờ kéo dài hàng tháng. Có người đã được bệnh viện tuyển dụng nhưng vẫn phải “treo” công việc vì chưa hoàn tất thủ tục pháp lý.

Nghị quyết 21/2026/NQ-CP của Chính phủ vừa ban hành được xem là cú đánh mạnh vào những “điểm nghẽn” này.

Hàng loạt thủ tục trước đây tập trung ở Bộ Y tế nay được phân cấp cho UBND cấp tỉnh xử lý, từ cấp mới, gia hạn, điều chỉnh đến đình chỉ, thu hồi giấy phép hành nghề. Thời gian xử lý hồ sơ cũng được rút xuống còn 20 ngày làm việc.

Trước đây, bác sĩ và cơ sở y tế phải chứng minh đi chứng minh lại cùng một thông tin; bệnh viện in cả chồng hồ sơ giấy; nhiều giấy tờ công chứng lặp đi lặp lại dù dữ liệu đã tồn tại trong hệ thống Nhà nước.

Nay, các giấy tờ trùng lặp được loại bỏ, đặc biệt là tài liệu về cơ sở vật chất, nhân lực đã từng nộp ở các bước trước.

Cơ quan quản lý phải tự khai thác dữ liệu đã có thay vì yêu cầu nộp lại. Hồ sơ điện tử, tiếp nhận trực tuyến và liên thông dữ liệu cũng được thúc đẩy mạnh hơn.

Các thủ tục cấp lại hoặc điều chỉnh giấy phép được “gộp mối”. Thay vì mỗi thay đổi nhỏ, từ bổ sung chuyên khoa đến thay đổi nhân sự, đều phải làm một bộ hồ sơ riêng, quy trình mới cho phép xử lý linh hoạt hơn, giảm đáng kể số lần “xin – duyệt”.

Đặc biệt, thủ tục thừa nhận chứng chỉ hành nghề nước ngoài cũng được cắt giảm nhiều khâu xác minh. Điều này mở ra cơ hội thu hút nhân lực chất lượng cao từ nước ngoài hoặc người Việt Nam được đào tạo quốc tế, vốn từng gặp nhiều rào cản khi muốn hành nghề trong nước.

Quy trình công nhận cơ sở thực hành - yếu tố then chốt để đào tạo bác sĩ, điều dưỡng cũng được đơn giản hóa và chuyển thẩm quyền nhiều hơn về địa phương.

Việc này được kỳ vọng giúp tăng nhanh số lượng cơ sở đủ điều kiện đào tạo thực hành.

Bệnh viện được “cởi trói”, giảm chi phí vô hình

Một giám đốc bệnh viện tư tại Hà Nội cho biết nhiều cơ sở từng rơi vào cảnh “có máy móc nhưng thiếu người vận hành” chỉ vì bác sĩ chưa hoàn tất giấy phép hoặc điều chỉnh phạm vi chuyên môn.

Việc phân cấp và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ được kỳ vọng giúp bệnh viện chủ động nhân sự hơn, đặc biệt trong bối cảnh thiếu bác sĩ ở nhiều chuyên khoa.

Không chỉ giải bài toán nhân lực, cải cách thủ tục còn tác động trực tiếp đến chi phí vận hành.

Trước đây, nhiều bệnh viện phải duy trì cả bộ phận chuyên “chạy hồ sơ”, theo dõi giấy phép, công chứng, bổ sung tài liệu. Không ít bác sĩ phải nghỉ làm để đi hoàn thiện thủ tục hành chính.

Khi dữ liệu được số hóa và liên thông, lượng giấy tờ lặp lại sẽ giảm mạnh, kéo theo chi phí hành chính giảm đáng kể.

Nhiều chủ phòng khám cho rằng thủ tục chồng chéo từng khiến không ít bác sĩ giỏi ngại mở cơ sở riêng. Một cơ sở y tế phải đi qua quá nhiều tầng quản lý, từ y tế, phòng cháy chữa cháy đến xây dựng, môi trường.

Nghị quyết mới yêu cầu rà soát, cắt bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, giảm tiếp xúc hành chính và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp y tế.

Nếu thực hiện đúng tinh thần này, thị trường khám chữa bệnh tư nhân có thể sôi động hơn trong vài năm tới, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho người bệnh thay vì dồn áp lực vào bệnh viện công.

Áp lực hậu kiểm sẽ khốc liệt hơn

Khi quyền lực cấp phép được chuyển mạnh về địa phương, áp lực sẽ dồn xuống các Sở Y tế và UBND tỉnh, thành phố. Vấn đề lớn nhất hiện nay là năng lực thực thi không đồng đều.

Có địa phương đủ nhân lực, đủ hạ tầng số để xử lý hồ sơ nhanh. Nhưng cũng có nơi thiếu chuyên gia thẩm định, thiếu hệ thống dữ liệu liên thông hoặc cán bộ chưa quen quy trình điện tử.

Nguy cơ lớn nhất là tình trạng “mỗi nơi một kiểu”: Nơi làm nhanh, nơi làm chậm; nơi thông thoáng, nơi lại tự đẻ thêm quy trình vì sợ trách nhiệm.

Trước đây, cơ quan quản lý chủ yếu siết ở khâu tiền kiểm, tức xem xét kỹ hồ sơ trước khi cho hoạt động. Nay thủ tục được nới lỏng hơn, đồng nghĩa việc thanh tra, giám sát sau cấp phép phải mạnh hơn để phát hiện cơ sở yếu chuyên môn, gian dối hồ sơ hoặc hành nghề vượt phạm vi cho phép.

Nếu hậu kiểm không đủ mạnh, việc cắt giảm thủ tục có thể biến thành kẽ hở cho sai phạm y tế. Mà, đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, nên mọi sai sót đều có giá rất đắt.

Ngoài ra, áp lực số hóa cũng không nhỏ. Nhiều cơ sở y tế tuyến dưới hiện vẫn vận hành thủ công, thiếu nhân lực công nghệ thông tin và hạ tầng mạng ổn định.

Việc chuyển đổi từ “núi hồ sơ giấy” sang hệ thống điện tử thực chất không chỉ là thay phần mềm, mà là thay đổi cả tư duy quản lý và cách vận hành của toàn bộ hệ thống y tế.

Cuộc “đại phẫu” lần này vì thế không đơn thuần là cắt vài loại giấy tờ. Nó là phép thử lớn với năng lực quản trị của ngành y.