Mỹ, Trung Quốc nhất trí lập cơ chế đối thoại AI trước chuyến công du của ông Tập Cận Bình

Theo Bloomberg, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong ngày 20/9 đã có cuộc gặp kéo dài nhiều giờ tại New York, nhằm chuẩn bị nền tảng cho cuộc gặp Trump – Tập ngày 24/9 tại Nhà Trắng.

Sau cuộc đàm phán, ông Bessent đánh giá cuộc thảo luận “rất thành công” và cho biết hai bên đã nhất trí xây dựng cơ chế đối thoại về AI. Mỹ và Trung Quốc cũng sẽ tiếp tục đàm phán về thương mại và đầu tư.

Phía Mỹ đồng thời cho biết đang thúc đẩy việc giảm rào cản thương mại đối với một số nhóm “hàng hóa không nhạy cảm”, gồm năng lượng, nông sản, sản phẩm y tế của Mỹ và hàng tiêu dùng, sản phẩm công nghệ thấp của Trung Quốc.

AI trở thành lĩnh vực cạnh tranh mới giữa Mỹ và Trung Quốc

Tuy nhiên, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết cuộc thảo luận lần này về AI không đề cập đến các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mà Mỹ đang áp dụng đối với Trung Quốc.

AI đang nhanh chóng trở thành một mặt trận cạnh tranh mới giữa hai nước. Các quan chức Mỹ, cơ quan an ninh quốc gia và một số doanh nghiệp AI tại Silicon Valley cáo buộc các công ty Trung Quốc sử dụng kỹ thuật “chưng cất mô hình” (model distillation) của Trung Quốc để phát triển sản phẩm riêng, qua đó nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với những mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ.

Trung Quốc bác bỏ những cáo buộc này và cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả nếu Mỹ áp dụng các hành động nhằm vào các doanh nghiệp AI Trung Quốc.

Trong cuộc gặp ngày 20/9, ông Bessent và ông Hà Lập Phong đã thảo luận trong nhiều giờ về AI, thuế quan và các khoáng sản quan trọng. Sau cuộc gặp, nhà đàm phán thương mại hàng đầu của Trung Quốc Lý Thành Cương cho biết bầu không khí đàm phán là “tốt”, đồng thời cho biết các nhóm công tác của hai bên sẽ tiếp tục thương lượng trong ngày 21/9.

Theo ông Bessent, phía Mỹ đề xuất xây dựng một cơ chế thông báo liên quan đến AI giữa hai nước, nhằm giúp Washington và Bắc Kinh tìm được tiếng nói chung về “các mục tiêu chung và những mối đe dọa chung”.

Cơ chế này được gọi là “Đối thoại AI Mỹ–Trung” (US-China AI Dialogue). Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, cơ chế sẽ bao gồm cả việc thông báo về các sự cố liên quan đến an ninh quốc gia. Phía Mỹ cho rằng Mỹ và Trung Quốc hiện là hai cường quốc AI hàng đầu thế giới, vì vậy việc tăng cường tính minh bạch giữa hai bên là “rất quan trọng”.

Mỹ – Trung tìm cách giảm căng thẳng thương mại

Về thương mại, ông Jamieson Greer cho biết Mỹ và Trung Quốc đang cố gắng “đặt nền móng” cho cuộc gặp Trump – Tập. Hai bên cũng đã bắt đầu vận hành cơ chế Hội đồng Thương mại (Board of Trade) được thành lập hồi đầu năm, với mục tiêu tạo thêm một cơ chế ổn định cho quan hệ song phương.

Hai nước đang nghiên cứu cách tách một số nhóm “hàng hóa không nhạy cảm” để xử lý riêng. Danh mục này có thể bao gồm hàng tiêu dùng và sản phẩm công nghệ thấp của Trung Quốc, cùng năng lượng, nông sản và sản phẩm y tế của Mỹ.

Bloomberg trước đó đưa tin Mỹ và Trung Quốc đang tìm cách giảm thuế đối với năng lượng và nông sản của Mỹ như một phần trong kế hoạch hạ thấp các rào cản thương mại song phương. Tổng giá trị hàng hóa liên quan được cho là khoảng 30 tỷ USD mỗi bên.

Ông Greer cho biết trong tương lai, một số lượng nhỏ hàng hóa Mỹ–Trung không thuộc các lĩnh vực nhạy cảm có thể được duy trì theo hướng cân bằng hơn về thương mại. Khi hai nước áp dụng các biện pháp thương mại mới, nhóm hàng hóa này cũng có thể được “xếp thành một loại riêng” để xử lý.

Đáng chú ý, thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ–Trung đạt được hồi tháng 10 năm ngoái sẽ hết hiệu lực vào tháng 11. Tuy nhiên, tại cuộc đàm phán ngày 20/9, hai bên chưa công khai cho biết liệu thỏa thuận đình chiến có được gia hạn tiếp hay không.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, Mỹ ban đầu dự định công bố một vòng thuế quan mới nhằm vào tình trạng “dư thừa công suất sản xuất” của các đối tác thương mại. Tuy nhiên, kế hoạch này hiện đã được lùi lại, ít nhất cho đến sau cuộc gặp thượng đỉnh Trump – Tập.

Mỹ muốn biến AI thành kênh đối thoại chiến lược

Ông Michael Kratsios, cố vấn khoa học và công nghệ của Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Trump, hôm 20/9 cũng đề cập vấn đề AI. Ông cho rằng điều quan trọng nhất khi Mỹ và Trung Quốc trao đổi về AI là thảo luận cách tránh những rủi ro chung. Theo ông, hai bên có khả năng tiến hành một cuộc đối thoại mang tính xây dựng về vấn đề này.

Việc Washington và Bắc Kinh đồng ý thiết lập một kênh đối thoại riêng về AI cho thấy lĩnh vực này đang ngày càng được đưa lên cấp độ chiến lược trong quan hệ Mỹ–Trung.

Tuy nhiên, việc hai bên mở kênh đối thoại không đồng nghĩa những bất đồng về công nghệ đã được giải quyết. Các vấn đề nhạy cảm như kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI vẫn nằm ngoài nội dung đàm phán lần này.

Chỉ còn vài ngày nữa là cuộc gặp Trump – Tập sẽ diễn ra tại Nhà Trắng, AI đang nổi lên như một trong những chủ đề mới bên cạnh thương mại, đầu tư, thuế quan và khoáng sản quan trọng, trong một chương mới của cạnh tranh công nghệ Mỹ–Trung. Việc đạt được thỏa thuận lập cơ chế đối thoại không phải là dấu hiệu Mỹ và Trung Quốc ngừng cuộc đua AI. Ngược lại, nó cho thấy cuộc đua đã trở nên quan trọng và nguy hiểm đến mức cả Washington lẫn Bắc Kinh đều cần một cơ chế để quản lý rủi ro. Nếu được triển khai thực chất, đối thoại AI có thể trở thành “van an toàn” đầu tiên trong cuộc cạnh tranh công nghệ chiến lược giữa hai cường quốc.

Trước đây hai nước từng phải thiết lập cơ chế liên lạc để tránh chiến tranh hạt nhân; nay lại bắt đầu bàn đến cơ chế liên lạc để tránh những rủi ro do AI tạo ra. AI đang được nâng từ vấn đề công nghệ thành vấn đề ngoại giao cấp cao.

Điều đó cho thấy AI không còn chỉ nằm trong phạm vi Silicon Valley với các công ty Trung Quốc, mà đã trở thành vấn đề an ninh quốc gia, thương mại giữa hai nước và ngoại giao cấp nguyên thủ.

Đáng chú ý hơn, ngày 19/9, ông Trump đã tuyên bố sẽ thành lập “AI Force” và bổ nhiệm “AI czar”. Vì vậy, việc Mỹ đồng thời thúc đẩy một cơ chế đối thoại AI với Trung Quốc cho thấy Washington đang xem AI là một lĩnh vực cần điều phối ở cấp chiến lược. Reuters cũng ghi nhận các chuyên gia Mỹ–Trung đang đề xuất những biện pháp bảo đảm AI theo logic tương tự kiểm soát vũ khí chiến lược.

Theo UDN