Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ký ban hành đạo luật phê chuẩn thỏa thuận xây dựng tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn thứ hai tại một cửa khẩu quan trọng giáp Trung Quốc. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Moscow đẩy nhanh chiến lược chuyển hướng sang phương Đông và tăng cường quan hệ với Bắc Kinh trước thềm hội nghị cấp cao APEC.
Theo văn bản được đăng tải trên cổng thông tin lập pháp chính thức của Nga hôm 2/11, ông Putin đã ký đạo luật phê chuẩn thỏa thuận đường sắt đạt được với Trung Quốc trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5.
Theo thỏa thuận, hai nước sẽ phối hợp xây dựng một tuyến đường ray mới trên hành lang đường sắt xuyên biên giới nối Zabaikalsk ở vùng đông nam Nga với Mãn Châu Lý, thuộc miền Bắc Trung Quốc.
Điểm đáng chú ý là tuyến đường mới sử dụng khổ ray 1.435 mm – tiêu chuẩn phổ biến nhất thế giới và cũng là khổ đường sắt Trung Quốc đang áp dụng – thay vì khổ ray rộng 1.520 mm được sử dụng chủ yếu trên mạng lưới đường sắt nội địa Nga.
Gỡ nút thắt tại cửa khẩu đường sắt Nga - Trung
Theo ông Li Lifan, chuyên gia về Nga và Trung Á tại Viện Khoa học Xã hội Thượng Hải, tuyến đường ray khổ tiêu chuẩn thứ hai sẽ giúp giảm áp lực về năng lực vận chuyển hàng hóa tại cửa khẩu, rút ngắn thời gian chờ của các đoàn tàu và cải thiện tốc độ cũng như độ ổn định của hoạt động vận tải trên hành lang phía đông.
Hiện nay, các đoàn tàu chở hàng từ Trung Quốc sang Nga chỉ sử dụng một tuyến ray khổ 1.435 mm tại cửa khẩu Manzhouli - Zabaikalsk. Đây là điểm trung chuyển đảm nhận hơn 60% hoạt động vận tải hàng hóa bằng đường sắt giữa Trung Quốc và Nga, đồng thời xử lý một phần đáng kể lượng hàng hóa vận chuyển từ Trung Quốc sang châu Âu.
Do chỉ có một tuyến đường ray, các đoàn tàu đi theo hai chiều phải luân phiên qua lại, khiến cửa khẩu thường xuyên xuất hiện tình trạng ùn tắc vào những thời điểm nhất định.
Bà Zoey Wang, Giám đốc phụ trách xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp, cơ sở hạ tầng và tài chính dự án tại Fitch Ratings, cho biết dự án được kỳ vọng tạo điều kiện vận tải ổn định hơn cho hoạt động giao thương hai chiều, bao gồm hàng hóa, máy móc, thiết bị điện, hàng tiêu dùng và các lô hàng thương mại điện tử xuyên biên giới.
Dự án cũng giúp doanh nghiệp dự đoán lịch vận chuyển chính xác hơn, giảm các khoản chi phí phát sinh do tàu chậm trễ, hàng hóa ùn ứ và gián đoạn chuỗi cung ứng, bà Wang nhận định.
Truyền thông Nga cho biết Moscow kỳ vọng tuyến đường ray thứ hai sẽ nâng công suất vận chuyển hàng năm tại cửa khẩu Zabaikalsk lên 39 triệu tấn vào năm 2030, tăng 11 triệu tấn so với hiện nay.
Trong những năm gần đây, Nga ngày càng chuyển hướng hoạt động thương mại sang châu Á, sau khi các lệnh trừng phạt của phương Tây hạn chế khả năng tiếp cận những thị trường tại châu Âu.
Nga chưa từ bỏ khổ ray rộng 1.520 mm
Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo việc bổ sung đường ray chưa chắc sẽ kéo theo mức tăng đáng kể về tổng lượng hàng hóa giao thương. Ý nghĩa lớn hơn của dự án nằm ở những tính toán chiến lược phía sau quyết định này.
Theo ông Li Lifan, mục tiêu nâng công suất tại cửa khẩu có thể bị hạn chế bởi năng lực của mạng lưới đường sắt Nga ở sâu trong nội địa. Hàng hóa sau khi đi qua biên giới vẫn phải được chuyển sang các toa tàu sử dụng khổ ray 1.520 mm để tiếp tục vận chuyển trên lãnh thổ Nga.
“Đây không phải tín hiệu cho thấy Nga thay đổi hệ thống khổ đường sắt trên toàn quốc, mà là một sự điều chỉnh thực dụng khi chiến lược chuyển hướng sang phương Đông bước vào giai đoạn triển khai”, ông Li nói.
Chuyên gia này giải thích Moscow đánh giá lợi ích từ việc giảm ùn tắc trên hành lang thương mại với Trung Quốc lớn hơn chi phí duy trì các khâu trung chuyển và thủ tục kỹ thuật tại cửa khẩu.
Ông Li cho rằng thời điểm ông Putin ký đạo luật, ngay trước thềm hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến vào cuối tháng này, cũng không phải ngẫu nhiên.
Theo ông, Moscow muốn “cho thấy khả năng thực hiện các cam kết với Bắc Kinh và tạo tiền lệ có thể được nhân rộng ở những nơi khác”.
Ông Zhao Long, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược và An ninh Quốc tế thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải, nhận định việc Nga sử dụng khổ ray tiêu chuẩn trên tuyến đường này phản ánh mức độ tin cậy chiến lược và phối hợp ngày càng sâu sắc giữa hai nước.
“Trong khi Nga từ lâu duy trì tiêu chuẩn khổ ray rộng, mức độ tin cậy chiến lược và phối hợp hiện nay giữa Trung Quốc và Nga khiến việc đặt đường ray khổ tiêu chuẩn trên một số tuyến nhánh, đặc biệt tại những đoạn biên giới trọng yếu, không còn là điều cần phải chống lại”, ông Zhao nói.
Theo chuyên gia này, động thái cũng cho thấy sức ảnh hưởng ngày càng lớn và sức hút của mạng lưới kinh tế, thương mại và kết nối do Trung Quốc xây dựng, không chỉ đối với Nga mà còn trên toàn lục địa Á - Âu.
Bà Wang cho rằng dự án phản ánh xu hướng các tiêu chuẩn kỹ thuật đường sắt của Trung Quốc cùng những dịch vụ liên quan ngày càng được ứng dụng rộng rãi trên phạm vi quốc tế.
Tuy nhiên, bà lưu ý việc mở rộng năng lực vận tải tại cửa khẩu không đồng nghĩa chắc chắn với mức tăng tương ứng của kim ngạch thương mại. Hiệu quả thực tế của dự án còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như cước vận tải, mức độ phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước, nhu cầu từ châu Âu, chính sách quản lý và điều kiện khai thác trên toàn tuyến.
Truyền thông Nga đưa tin công tác xây dựng đoạn đường ray thứ hai trên lãnh thổ Nga đã bắt đầu và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Phần tuyến đường phía Trung Quốc được lên kế hoạch hoàn tất vào đầu năm 2027.
Theo SCMP
