Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả lưỡng viện
Đêm hôm 3/11 là thời khắc đáng ăn mừng đối với đảng Dân chủ. Với chiến thắng áp đảo, đảng này sẽ nắm quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ từ tháng 1/2027. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries phấn khởi tuyên bố: “Hôm nay, sự phục hưng vĩ đại của nước Mỹ chính thức bắt đầu”.
Trong chiến dịch tranh cử, đảng Dân chủ cam kết điều tra các hành vi tham nhũng, giảm chi phí y tế, thực phẩm và xăng dầu, đồng thời ngăn chặn việc mở rộng chiến tranh với Iran. Giờ đây, họ phải đối mặt với nhiệm vụ khó khăn hơn nhiều: biến những lời hứa đó thành chính sách thực tế.
Việc cán cân quyền lực tại Washington thay đổi không có nghĩa đảng Dân chủ có thể lập tức thông qua toàn bộ chương trình nghị sự. Tổng thống Trump vẫn nắm quyền phủ quyết các dự luật mà ông không đồng tình.
Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Coons cảnh báo trong cuộc phỏng vấn với BBC rằng đảng của ông không nên xem kết quả bầu cử là một “ủy nhiệm chính trị” để muốn làm gì cũng được. Theo ông, đảng Dân chủ vẫn đang ở vị thế không được lòng cử tri.
“Chúng tôi phải chứng minh mình có khả năng giải quyết công việc, thực sự đáp ứng những lo ngại của người dân về tiền lương thấp và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng”, ông Coons nói.
Đảng Dân chủ có thể sử dụng những quyền lực nào?
Với việc giành quyền kiểm soát Hạ viện, đảng Dân chủ có thể mở rộng hoạt động giám sát và điều tra chính quyền Trump. Một trong những nhân vật giữ vai trò quan trọng là Hạ nghị sĩ Robert Garcia, đại diện bang California, người dự kiến lãnh đạo một ủy ban giám sát có nhiều quyền hạn tại Hạ viện.
Khi kết quả bầu cử dần được công bố, ông Garcia tuyên bố: “Tốt nhất là hãy tìm luật sư ngay từ bây giờ”.
Các ủy ban của cả Thượng viện và Hạ viện đều có quyền tiến hành điều tra, trong đó có những vấn đề liên quan đến xung đột lợi ích của Tổng thống và những người thân cận.
Ông Garcia đã liệt kê hàng loạt lĩnh vực có thể bị điều tra, gồm hoạt động kinh doanh của gia đình Trump, những cáo buộc tham nhũng trong doanh nghiệp, các hành vi lạm quyền của Bộ An ninh Nội địa và Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), cũng như cách chính quyền xử lý hồ sơ liên quan đến tỷ phú tai tiếng Jeffrey Epstein.
Thượng viện còn có quyền phê chuẩn hoặc bác bỏ các đề cử nhân sự nội các và tư pháp của Tổng thống. Chẳng hạn, nếu xuất hiện vị trí khuyết tại Tòa án Tối cao Mỹ trong nhiệm kỳ của ông Trump, Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể ngăn chặn đề cử hoặc buộc Tổng thống lựa chọn một ứng viên ôn hòa hơn, có khả năng nhận được sự ủng hộ lưỡng đảng.
Hạ viện cũng có quyền khởi động thủ tục luận tội Tổng thống. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, đảng Dân chủ từng hai lần tiến hành luận tội, nhưng cả hai lần ông đều được Thượng viện tuyên vô tội.
Về lý thuyết, đảng Dân chủ có thể tiếp tục sử dụng công cụ này. Tuy nhiên, để kết tội và bãi nhiệm Tổng thống, Thượng viện cần ít nhất 2/3 số phiếu ủng hộ, tương đương 67 thượng nghị sĩ. Vì vậy, dù giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện, khả năng đảng Dân chủ thực sự bãi nhiệm được ông Trump vẫn rất thấp.
Trong nội bộ đảng Dân chủ, việc có nên khởi động một quy trình luận tội mới hay không vẫn là chủ đề tranh luận. Lần luận tội đầu tiên năm 2019 từng khiến chia rẽ chính trị gia tăng, đồng thời tạo điều kiện để ông Trump tự mô tả mình là nạn nhân của một chiến dịch đàn áp chính trị, qua đó củng cố vị thế trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng.
Với vai trò lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện, ông Jeffries gần như phải đồng ý nếu đảng muốn tiến hành luận tội. Tuy nhiên, ông chưa đưa ra lập trường dứt khoát. Hồi tháng 8, ông nói với CNN: “Chúng tôi không loại trừ bất kỳ lựa chọn nào, nhưng cũng chưa quyết định trước bất kỳ phương án nào”.
Quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với quyền quyết định
Thách thức lớn nhất của đảng Dân chủ là biến các dự luật được Quốc hội thông qua thành luật có hiệu lực.
Trước cuộc bầu cử, sự bất mãn của người dân Mỹ đối với hiệu quả hoạt động của Quốc hội đã khá rõ rệt. Khảo sát tháng 10 của Gallup cho thấy chỉ 14% cử tri đăng ký bầu cử đánh giá tích cực về hoạt động của các nghị sĩ Quốc hội.
Tuy nhiên, việc Tổng thống thuộc đảng Cộng hòa trong khi cả hai viện Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể khiến tình trạng bế tắc chính trị thêm trầm trọng.
Giáo sư Casey Burgat, chuyên gia về hoạt động lập pháp tại Đại học George Washington, nhận định: “Nếu các bạn cho rằng việc thông qua luật đã khó khăn trong giai đoạn đảng Cộng hòa kiểm soát toàn bộ chính quyền, thì thời gian tới mọi chuyện sẽ còn phức tạp hơn”.
Với một đa số tương đối ổn định tại cả hai viện, đảng Dân chủ có thể không gặp quá nhiều khó khăn trong việc thông qua dự luật ở cấp Quốc hội. Nhưng để dự luật trở thành luật, họ cần sự chấp thuận của Tổng thống.
Ông Trump có thể phủ quyết những dự luật không phù hợp với quan điểm của mình. Quốc hội chỉ có thể vượt qua quyền phủ quyết nếu đạt được đa số 2/3 tại cả hai viện – ngưỡng mà chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử vừa qua vẫn chưa đủ để đáp ứng.
Tối 3/11, khi đảng Cộng hòa liên tiếp mất ghế tại Thượng viện, ông Trump trả lời phỏng vấn New York Times với giọng điệu tương đối mềm mỏng: “Chúng ta sẽ hợp tác với đảng Dân chủ. Chúng tôi mong muốn làm việc với họ và có lẽ chúng ta sẽ tìm được cách giải quyết”. Tuy nhiên, chỉ vài phút sau, ông đăng lên mạng xã hội Truth Social hình ảnh một chiếc mũ vận động tranh cử màu đỏ với dòng chữ nổi bật “VETO” (Phủ quyết).
Sự tương phản giữa hai thông điệp cho thấy quan hệ giữa Nhà Trắng và Quốc hội do phe đối lập kiểm soát có thể sẽ đầy biến động trong hai năm tới.
Các nghị sĩ Dân chủ cũng thừa nhận rằng dù sự phản đối ông Trump và các chính sách của chính quyền là một trong những yếu tố quan trọng giúp họ chiến thắng, nhưng chỉ dựa vào lập trường chống Trump sẽ không đủ để duy trì sự ủng hộ của cử tri.
Thượng nghị sĩ Coons nhận định kết quả bầu cử phần lớn phản ánh sự phản đối của cử tri đối với ông Trump và các chính sách của ông. Tuy nhiên, ông cảnh báo: “Nếu chúng ta đi quá xa hoặc để đấu đá nội bộ diễn ra quá gay gắt, chúng ta có thể bỏ lỡ cơ hội này”.
Một trong những ưu tiên mà lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Jeffries tuyên bố sẽ theo đuổi là khôi phục các khoản chi cho y tế bị chính quyền Cộng hòa cắt giảm, bao gồm chương trình Medicaid dành cho người thu nhập thấp và các khoản trợ cấp bảo hiểm theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (Obamacare).
Tại một sự kiện dành cho nhân viên y tế hồi tháng 9, ông Jeffries nhấn mạnh việc khôi phục các khoản cắt giảm Medicaid và gia hạn ưu đãi thuế theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền là những ưu tiên hàng đầu của phe Dân chủ tại Hạ viện.
Ngoài y tế và chi phí sinh hoạt, hai đảng cũng có thể tìm kiếm tiếng nói chung trong một số vấn đề như quản lý AI. Tuy nhiên, những chủ đề khác như viện trợ quân sự cho Israel và giới hạn chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran có nguy cơ trở thành điểm bất đồng.
Khi trở thành phe thiểu số tại Quốc hội, các nghị sĩ Cộng hòa có thể không muốn giúp đảng Dân chủ đạt được quá nhiều thành tựu lập pháp trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
Ngay trong nội bộ đảng Dân chủ, bất đồng cũng có thể cản trở việc hình thành đồng thuận, đặc biệt về chính sách đối với Israel. Trong chiến dịch tranh cử giữa nhiệm kỳ, các ứng viên Dân chủ đã chia rẽ về việc có nên tiếp tục viện trợ quân sự cho Israel hay không.
Thượng nghị sĩ đắc cử tại bang Michigan Abdul El-Sayed cùng một số hạ nghị sĩ mới đắc cử từng tuyên bố ủng hộ các dự luật hạn chế viện trợ cho Israel. Tuy nhiên, họ có thể vấp phải sự phản đối từ chính ban lãnh đạo đảng.
Một thách thức khác là tìm cách kiềm chế chính sách đối ngoại của ông Trump. Dù nắm đa số tại Quốc hội, đảng Dân chủ vẫn khó buộc Tổng thống thay đổi các quyết định quân sự.
Trước cuộc bầu cử, nghị sĩ hai đảng đã nhiều lần tìm cách hạn chế quyền tiến hành chiến tranh với Iran của ông Trump. Một số nghị quyết thậm chí đã được thông qua tại một hoặc cả hai viện. Hồi tháng 6, cả Thượng viện và Hạ viện đều từng thông qua nghị quyết yêu cầu chấm dứt các hành động thù địch với Iran.
Tuy nhiên, ông Trump không thực hiện nghị quyết này. Nhà Trắng lập luận Tổng thống có quyền hạn rộng rãi để tiếp tục các hoạt động quân sự.
Scott Anderson, chuyên gia nghiên cứu cấp cao về quản trị tại Viện Brookings, cho rằng câu hỏi liệu Quốc hội có đủ thẩm quyền buộc ông Trump thay đổi chính sách hay không vẫn là một vấn đề pháp lý chưa được giải quyết.
Theo ông, Quốc hội có thể khởi kiện để đưa vấn đề ra tòa, qua đó buộc hệ thống tư pháp xác định rõ giới hạn quyền lực của Tổng thống và vai trò giám sát của cơ quan lập pháp.
Theo Creaders
