Trong bối cảnh xuất hiện lo ngại Iran có thể rải thủy lôi tại Eo biển Hormuz, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth hôm 5/5 đã được hỏi liệu Iran có thể sử dụng cá heo để đối phó với Hải quân Mỹ hay không.
Ông nói rằng có thể “xác nhận” Iran không sở hữu cá heo để triển khai trong các chiến dịch quân sự, nhưng cũng cho biết ông sẽ không “xác nhận hay phủ nhận việc chúng tôi có cá heo cảm tử hay không.”
Một nguồn tin nắm rõ các hoạt động của Mỹ tại eo biển Hormuz nói với CNN rằng quân đội Mỹ hiện không sử dụng cá heo trong các chiến dịch tại khu vực này. Tuy nhiên, Hải quân Mỹ thực sự có một chương trình kéo dài hàng chục năm nhằm huấn luyện cá heo hỗ trợ phát hiện thủy lôi.
Chương trình Động vật Biển là một phần thuộc Cục Tình báo, Giám sát và Trinh sát của Trung tâm Tác chiến Thông tin Hải quân Thái Bình Dương. Những con cá heo trong chương trình này không phải “cá heo cảm tử” theo nghĩa tự hy sinh để kích nổ thủy lôi, mà chủ yếu thực hiện nhiệm vụ phát hiện mục tiêu.
“Chúng tôi sử dụng động vật biển để hỗ trợ phát hiện vật thể dưới nước và bảo vệ các cảng biển bằng cách phát hiện kẻ xâm nhập,” ông Scott Savitz, kỹ sư cấp cao tại RAND Corporation, người từng làm việc với bộ chỉ huy tác chiến thủy lôi của Hải quân Mỹ đã giải thể, nói với CNN. “Vì vậy, đây không phải kiểu ‘Ngày của cá heo’.”
Mỹ không phải quốc gia duy nhất sử dụng cá heo cho mục đích quân sự — Nga từng dùng chúng để bảo vệ cảng biển, còn Iran đã mua cá heo vào năm 2000, theo BBC. Những con cá heo đó hiện có thể đã quá già để tiếp tục phục vụ, và không có dấu hiệu nào cho thấy Iran đang duy trì một chương trình cá heo quân sự đang hoạt động.
Tuy nhiên, tờ Wall Street Journal tháng trước đưa tin Iran đang xem xét sử dụng cá heo mang thủy lôi như một phương thức mới nhằm đối phó nỗ lực của Mỹ trong việc mở lại eo biển Hormuz.
Câu hỏi dành cho ông Hegseth được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều nghi vấn về lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, sau khi hai bên nổ súng khi căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz. CNN từng đưa tin hồi tháng 3 rằng Iran đã bắt đầu rải thủy lôi tại khu vực này; đến tháng 4, ông Hegseth tuyên bố việc rải thủy lôi sẽ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời và quân đội Mỹ sẽ “xử lý chuyện đó.”
Chương trình cá heo của Hải quân Mỹ đã tồn tại từ năm 1959, tập trung huấn luyện cá heo mũi chai và sư tử biển California để phát hiện và thu hồi vật thể dưới nước. Theo trang web của Chương trình Động vật Biển, cá heo “sở hữu hệ thống sonar tinh vi nhất mà khoa học từng biết đến”, còn các UAV dưới nước “không thể sánh được với những loài động vật này.”
“Cả cá heo và sư tử biển đều có thị lực cực tốt trong điều kiện ánh sáng yếu cùng khả năng định hướng âm thanh dưới nước, cho phép chúng phát hiện và theo dõi mục tiêu dưới biển ngay cả trong môi trường tối hoặc đục,” trang web cho biết. “Cá heo được huấn luyện để tìm kiếm và đánh dấu vị trí các quả thủy lôi dưới nước có thể đe dọa sự an toàn của tàu quân sự hoặc dân sự.”
Trong một nhiệm vụ dò tìm, cá heo thường di chuyển cùng 2-3 huấn luyện viên trên một xuồng nhỏ. Theo Bảo Hải quân Dưới đáy biển của Mỹ, nếu phát hiện vật thể nghi vấn, con vật sẽ chạm vào một mái chèo phía trước xuồng; nếu không phát hiện gì, nó sẽ chạm vào mái chèo phía sau. Sau đó, cá heo sẽ thả các “phao đánh dấu” gần vị trí thủy lôi để giúp thợ lặn xác định và vô hiệu hóa chúng.
Tuy nhiên, cá heo thường không được sử dụng trong môi trường chiến đấu đang diễn ra như tình hình hiện tại tại eo biển Hormuz. Thay vào đó, chúng chủ yếu được triển khai để dò thủy lôi sau khi giao tranh kết thúc, ông Savitz cho biết.
Ông dẫn ví dụ về việc cá heo từng được triển khai năm 2003 nhằm dò tìm thủy lôi dẫn vào cảng Umm Qasr của Iraq sau khi Mỹ và liên quân kiểm soát miền nam Iraq.
“Khi đó, các hoạt động thù địch về cơ bản đã chấm dứt,” ông nói. “Bạn không dùng cá heo để lao vào chiến đấu.”
Ông Savitz cho biết một điểm quan trọng của chương trình là cá heo và sư tử biển luôn có cơ hội rời đi mỗi khi được đưa ra vùng nước mở để huấn luyện hoặc làm nhiệm vụ.
“Chúng chọn quay trở lại vì thích được cho cá ăn miễn phí; thích trò chơi tìm vật dưới đáy biển hoặc phát hiện người bơi tới gần cầu cảng; đồng thời thích được bảo vệ khỏi các loài săn mồi,” ông nói. “Luôn có những tranh luận về quyền lợi động vật, nhưng các con vật này chủ động lựa chọn ở lại chương trình dù chúng hoàn toàn có thể quay về tự nhiên.”
Theo CNN
