Đi chợ không ví, đi viện không lích kích hồ sơ
Vài năm gần đây, chị Nguyễn Minh Anh (Cầu Giấy, Hà Nội) cảm nhận rất rõ những thay đổi trong đời sống hằng ngày nhờ hạ tầng số và các dịch vụ số ngày càng hoàn thiện. “Có những việc mình làm như thói quen, giờ nhìn lại so với vài năm trước mới thấy là sự thay đổi lớn, tiết kiệm được rất nhiều thời gian và công sức, tiền bạc”, chị nói.
Trước đây, mỗi lần ra chợ dân sinh gần nhà, chị Minh Anh phải mang theo tiền mặt. Nay, hầu hết các tiểu thương đều dán mã QR. “Tôi chỉ cần mang theo điện thoại, mua mớ rau, con cá, cân thịt cũng quét mã là xong. Có hôm vội ra ngoài, quên ví ở nhà nhưng vẫn đi chợ bình thường, không còn cảm giác bị ‘kẹt’ vì thiếu tiền mặt thời gian trước dịch COVID”, chị kể.
Trong các thủ tục hành chính, sự thay đổi còn rõ rệt hơn. Cuối năm 2024, chị Minh Anh làm thủ tục đăng ký khai sinh cho con thứ hai và đăng ký thường trú cho cả gia đình hoàn toàn trên Cổng dịch vụ công. “Ngồi ở nhà, điền vài biểu mẫu, đính kèm giấy tờ, vài ngày sau đã có thông báo hoàn tất. Nếu như trước đây, thường tôi phải nghỉ làm vài buổi, đi lại nhiều lần giữa các cơ quan”, chị chia sẻ.
Những thay đổi ấy cũng theo chị vào bệnh viện. Mỗi lần đưa bố đi khám định kỳ, chị không còn phải lục tìm thẻ bảo hiểm y tế hay mang theo cả tập hồ sơ dày cộp. Chỉ cần đưa căn cước công dân gắn chip, nhân viên y tế đã tra cứu được đầy đủ thông tin, lịch sử khám chữa bệnh, kết quả xét nghiệm trước đó. “Bác sĩ nắm rất nhanh tình trạng của bố tôi, không phải hỏi lại từ đầu, không lo thất lạc giấy tờ. Cảm giác đi viện nhẹ nhàng hơn rất nhiều”, chị nói.
Theo chị Minh Anh, những tiện ích ấy không phải là điều gì quá cao siêu, mà hiện diện trong từng sinh hoạt nhỏ hằng ngày. “Từ đi chợ, làm giấy tờ, đến đi bệnh viện, mọi thứ đều gọn hơn, nhanh hơn. Chuyển đổi số không còn là khái niệm trên báo chí, mà đã trở thành một phần trong cuộc sống của tôi và rất nhiều người dân”, chị chia sẻ.
Đó không phải là một vài ứng dụng đơn lẻ, mà là kết quả của cả một hệ sinh thái hạ tầng số quốc gia được xây dựng trong nhiều năm: từ cơ sở dữ liệu dân cư, định danh điện tử, nền tảng dịch vụ công, thanh toán không tiền mặt, cho tới các hệ thống thông tin ngành y tế, giáo dục, giao thông. Chuyển đổi số vì thế không còn là khái niệm vĩ mô, mà trở thành trải nghiệm cụ thể của từng công dân, từng gia đình.
Giai đoạn 2021-2025 là bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam. Không còn là những khái niệm mơ hồ, 3 trụ cột này đã chính thức trở thành trụ cột chiến lược của quốc gia, được thể chế hóa qua Nghị quyết của Bộ Chính trị, hệ thống luật pháp và định hướng cấp cao của Đảng và Nhà nước.
Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng khoa học - công nghệ không chỉ là lựa chọn mà là con đường sống còn để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Đây là chìa khóa vàng để hiện thực hóa khát vọng Việt Nam hùng cường và thịnh vượng trong những thập niên tới. Tầm nhìn ấy khẳng định một điều cốt lõi: Việt Nam không thể đi xa nếu thiếu công nghệ, thiếu đổi mới và thiếu số hóa sâu rộng trong mọi lĩnh vực của đời sống.
Năm 2025 trở thành cột mốc khi 3 trụ cột khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số lần đầu tiên được đặt trong một chỉnh thể phát triển thống nhất, tạo nên nền tảng thể chế và tư duy mới cho giai đoạn tiếp theo.
Từ những định hướng ở tầm chiến lược ấy, công nghệ bắt đầu đi vào đời sống một cách cụ thể. Với những người dân như chị Nguyễn Minh Anh, khoa học - công nghệ không còn là câu chuyện của phòng thí nghiệm hay hội nghị, mà hiện diện trong từng việc nhỏ hằng ngày: đi chợ không cần tiền mặt, làm thủ tục hành chính tại nhà, đi khám bệnh không phải mang theo thẻ bảo hiểm hay cả tập hồ sơ.
Những thay đổi tưởng như rất đời thường ấy chính là biểu hiện rõ nhất của một nền hạ tầng số hình thành và vận hành trong thực tế.
Dẫn dắt, vươn ra toàn cầu
Trong giai đoạn 2020-2025, Make in Vietnam không còn là khẩu hiệu mà đã hiện diện sống động qua những ứng dụng và nền tảng công nghệ do người Việt thiết kế, phát triển và làm chủ, trực tiếp thay đổi cách người dân sống, làm việc và tiếp cận dịch vụ.
Điểm sáng tiêu biểu là Cổng Dịch vụ công Quốc gia và hệ sinh thái dịch vụ công trực tuyến. Hàng trăm triệu giao dịch mỗi năm được thực hiện trên môi trường số, từ khai sinh, đăng ký kết hôn, xin cấp hộ chiếu, đăng ký kinh doanh đến nộp thuế, xử phạt vi phạm hành chính. Nhiều thủ tục từng buộc người dân phải nghỉ làm, xếp hàng cả buổi nay chỉ còn vài thao tác trên điện thoại hoặc máy tính, tiết kiệm thời gian và chi phí xã hội.
Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, các nền tảng số của thương hiệu Việt đã tạo ra trải nghiệm không tiền mặt phổ biến. Từ bó rau ngoài chợ đến hóa đơn điện nước, học phí, người dân có thể thanh toán qua MoMo, ZaloPay, VNPay, VietQR. Ở nhiều quán ăn nhỏ, tạp hóa trong ngõ phố, tấm biển quét mã đã thay thế khay tiền lẻ.
Song song với đó, các ứng dụng ngân hàng số do chính ngân hàng Việt phát triển như Vietcombank, BIDV, VietinBank, TPBank, Techcombank hay các ngân hàng thuần số như Timo, Cake đã biến chiếc điện thoại thành ngân hàng bỏ túi. Người dùng có thể mở tài khoản trực tuyến, định danh điện tử, chuyển tiền 24/7, gửi tiết kiệm, vay tiêu dùng, quản lý chi tiêu mà không cần đến quầy giao dịch.
Những nền tảng đổi thói quen tài chính này và các nền tảng trong giao thông thông minh, y tế, bảo hiểm, giáo dục,... mở cánh cửa tiếp cận dịch vụ cho hàng triệu người ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Kinh tế số vì thế thấm dần vào đời sống, từ những thao tác rất nhỏ, rất đời thường, nhưng được vận hành trên nền tảng công nghệ do người Việt làm chủ.
Ông Nguyễn Phú Tiến, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, chia sẻ rằng cần phát triển các nền tảng số quy mô quốc gia do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ. Đây sẽ là lớp hạ tầng nền, tạo không gian phát triển cho các hoạt động kinh tế - xã hội, đồng thời mở ra cơ hội để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu vào chuỗi giá trị số theo hướng liên ngành, liên vùng.
Ông cũng nêu chủ trương muốn phát triển kinh tế số thì phải dựa trên công nghệ số do Việt Nam làm chủ, lấy Make in Vietnam và công nghệ Việt Nam làm nền tảng. Theo ông, trọng tâm thời gian tới là phát triển công nghiệp công nghệ số, đặc biệt ở khâu ứng dụng và làm chủ công nghệ.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh giai đoạn 2020-2025, tư tưởng định hướng Make in Viet Nam mang nội hàm thiết kế tại Việt Nam, sáng tạo tại Việt Nam, làm ra tại Việt Nam đã khẳng định một sứ mệnh quan trọng: người Việt Nam có thể thiết kế, phát triển, tạo ra sản phẩm công nghệ số để giải quyết các bài toán của Việt Nam và đưa sản phẩm công nghệ số ra toàn cầu, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế số, từng bước nâng vị thế của doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam.
Make in Viet Nam giai đoạn 2026-2030 không chỉ là làm chủ, mà để dẫn dắt và vươn ra toàn cầu: dẫn dắt bằng công nghệ lõi, vươn ra toàn cầu bằng sản phẩm xuất sắc nhất thế giới.
“Chúng ta sẽ không đi dàn hàng ngang. Chúng ta đi theo cách của Việt Nam: tập trung vào một số công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, đầu tư đủ sâu, đủ dài hạn để tạo ra năng lực cạnh tranh trên toàn cầu”, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nêu rõ.
