Máy bay ném bom chiến lược liên lục địa B-52H của Không quân Mỹ đã gặp nạn ngay sau khi cất cánh từ căn cứ không quân Edwards vào ngày 15/6, khiến toàn bộ 8 thành viên phi hành đoàn thiệt mạng. Đây là một trong những chiếc B-52 đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong các chương trình thử nghiệm của Không quân Mỹ, thuộc biên chế Phi đoàn Thử nghiệm số 412.
Theo các thông tin ban đầu, chiếc máy bay vừa được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/APQ-188 mới để phục vụ quá trình thử nghiệm trong khuôn khổ chương trình nâng cấp B-52J. Hiện nay, B-52 vẫn chiếm phần lớn lực lượng máy bay ném bom chiến lược của Mỹ, đảm nhận cả nhiệm vụ răn đe hạt nhân chiến lược lẫn vai trò bệ phóng tên lửa hành trình trong các chiến dịch tấn công tầm xa.
Vụ tai nạn được dự báo sẽ gây thêm khó khăn cho chương trình B-52J vốn đã liên tục trễ tiến độ và đội chi phí lên mức rất lớn trong nhiều năm qua. Những vấn đề kéo dài của chương trình này thậm chí đã làm dấy lên đồn đoán rằng Washington có thể phải xem xét hủy bỏ dự án trong tương lai.
Cũng trong ngày 15/6, một máy bay ném bom siêu thanh Tu-22M3 của Không quân Vũ trụ Nga đã rơi khi đang tiếp cận hạ cánh tại tỉnh Irkutsk, khu vực đông nam Siberia.
Các đoạn video xuất hiện trên mạng xã hội cho thấy chiếc máy bay lao xuống với phần mũi chúi mạnh trước khi đâm xuống mặt đất, tạo ra cột khói đen dày đặc bốc cao. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Nga cho biết chiếc Tu-22M3 không mang theo vũ khí chiến đấu tại thời điểm gặp nạn, toàn bộ phi hành đoàn đã kịp thời phóng ghế thoát hiểm và không có thương vong hay thiệt hại tài sản dưới mặt đất.
Tu-22M3 là một trong ba dòng máy bay ném bom chiến lược đang phục vụ trong lực lượng không quân Nga. So với Tu-95 hay Tu-160, Tu-22M3 có kích thước nhỏ hơn và tầm hoạt động ngắn hơn, song vẫn có khả năng tác chiến ở cự ly liên lục địa thấp.
Dòng máy bay này ban đầu được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ chống hạm. Việc tích hợp tên lửa hành trình Kh-22 giúp Tu-22M3 trở thành một trong những nền tảng tấn công mục tiêu trên biển mạnh nhất thế giới. Trong cuộc xung đột Nga - Ukraine, các máy bay Tu-22M3 đã nhiều lần được sử dụng làm bệ phóng tên lửa Kh-22 nhằm tấn công các mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine.
Việc cả B-52 lẫn Tu-22M3 vẫn tiếp tục phục vụ sau nhiều thập kỷ phản ánh một thực tế rằng đến nay chưa có mẫu máy bay kế nhiệm nào có thể tái tạo đầy đủ sự kết hợp giữa tải trọng vũ khí lớn, tầm hoạt động xa, tính linh hoạt và hiệu quả chi phí của hai dòng máy bay này.
Các chương trình phát triển máy bay ném bom cỡ lớn đòi hỏi nguồn kinh phí khổng lồ cho thiết kế, thử nghiệm và sản xuất. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, cả Mỹ lẫn Nga đều cắt giảm đáng kể đầu tư vào các dự án máy bay ném bom mới, khiến quá trình thay thế các nền tảng cũ diễn ra rất chậm.
Hiện Mỹ không còn bất kỳ dòng máy bay ném bom chiến lược nào được sản xuất hàng loạt. Trong khi đó, Nga vẫn duy trì dây chuyền chế tạo Tu-160, nhưng đây là dòng máy bay lớn hơn nhiều và có vai trò khác biệt đáng kể so với Tu-22M3.
Sự suy giảm năng lực sản xuất quốc phòng tại cả Mỹ và Nga trong hơn ba thập kỷ qua cũng khiến việc mất đi các máy bay ném bom thời Chiến tranh Lạnh trở nên đặc biệt nghiêm trọng, bởi những tổn thất như vậy gần như không thể được bù đắp nhanh chóng bằng các máy bay sản xuất mới.
Hiện cả hai cường quốc quân sự đều đang phát triển thế hệ máy bay ném bom chiến lược tiếp theo. Mỹ theo đuổi chương trình B-21 Raider, còn Nga phát triển dự án máy bay ném bom tàng hình thế hệ mới PAK DA. Tuy nhiên, cả hai chương trình đều đã phải đối mặt với nhiều lần trì hoãn.
Theo các kế hoạch hiện nay, B-21 có thể đạt trạng thái sẵn sàng chiến đấu đầy đủ vào đầu thập niên 2030. Dù vậy, giới phân tích cho rằng mẫu máy bay mới vẫn khó có thể thay thế hoàn toàn những ưu thế vốn làm nên tên tuổi của B-52, đặc biệt là chi phí vận hành thấp, độ bền cao và khả năng mang theo khối lượng vũ khí rất lớn.
Theo MW
