Liên minh châu Âu (EU) ngày 15/6 chính thức khởi động tiến trình kết nạp Ukraine và Moldova, đánh dấu bước đi quan trọng trong nỗ lực hội nhập phương Tây của hai quốc gia Đông Âu.
Lễ khai mạc tiến trình đàm phán diễn ra tại Luxembourg, mở đầu cho chặng đường cải cách kéo dài nhiều năm nhằm đưa luật pháp, tiêu chuẩn và các thể chế của hai nước tiệm cận với các quy định của EU.
Đối với Ukraine, việc gia nhập EU được xem không chỉ là mục tiêu chính trị mà còn là một bảo đảm an ninh quan trọng trong bối cảnh nước này vẫn đang đối mặt với cuộc xung đột với Nga.
Phó Thủ tướng Ukraine Taras Kachka tham dự hội nghị liên chính phủ tại Luxembourg và nhấn mạnh rằng các mối đe dọa từ Nga khiến việc hội nhập châu Âu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
“Chính sách gây hấn với Ukraine và đe dọa châu Âu là đường lối lâu dài của Nga. Đó là lý do chúng ta cần đoàn kết và cần đẩy nhanh tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu”, ông Kachka nói với các phóng viên.
Tuy nhiên, trong nội bộ EU vẫn tồn tại nhiều lo ngại về mức độ sẵn sàng của Ukraine cũng như các hệ lụy an ninh liên quan đến cuộc chiến với Nga. Moscow hiện tuyên bố sáp nhập 5 vùng lãnh thổ của Ukraine, khiến một số nước thành viên EU thận trọng hơn với triển vọng kết nạp Kiev.
Ukraine từ lâu coi việc gia nhập NATO là bảo đảm an ninh lý tưởng nhất. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khẳng định điều đó không thể xảy ra trong giai đoạn hiện nay, trong khi nhiều thành viên NATO cũng không muốn đưa Ukraine vào liên minh khi chiến sự vẫn tiếp diễn.
Một trong những rào cản lớn nhất đối với hồ sơ gia nhập EU của Ukraine trước đây là Hungary dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orban. Chính phủ của ông Orban thường được xem là đồng minh thân cận nhất của Nga trong EU và nhiều lần ngăn cản các quyết định liên quan đến Kiev.
Tuy nhiên, sau thất bại của ông Orban trong cuộc bầu cử tháng 4, tân Thủ tướng Péter Magyar đã theo đuổi đường lối thân châu Âu hơn. Tuần trước, Budapest đồng ý dỡ bỏ quyền phủ quyết đối với hồ sơ gia nhập EU của Ukraine, chỉ ít lâu sau khi Brussels quyết định giải ngân hơn 16 tỷ euro trong các khoản quỹ từng bị đóng băng dành cho Hungary.
Trong khi đó, Moldova cũng đang nỗ lực thoát khỏi ảnh hưởng của Nga và tiến gần hơn tới châu Âu. Năm ngoái, Moscow bị cáo buộc tiến hành một chiến dịch thông tin sai lệch sử dụng trí tuệ nhân tạo nhằm tác động tới cuộc bầu cử ở Moldova, song ứng cử viên đương nhiệm theo đường lối thân phương Tây vẫn giành chiến thắng.
Các quốc gia muốn gia nhập EU phải hoàn tất đàm phán trong 35 lĩnh vực chính sách, từ nông nghiệp, năng lượng, thương mại cho tới thuế và tư pháp. Quá trình này thường kéo dài nhiều năm.
Tại cuộc họp ngày 15/6, EU đã mở đàm phán đối với 5 chương quan trọng đầu tiên, được xếp vào nhóm nền tảng liên quan đến các giá trị cốt lõi của khối như nhà nước pháp quyền, quyền cơ bản và hoạt động của các thể chế dân chủ.
Các lĩnh vực được mở gồm tư pháp và quyền cơ bản, công lý, tự do và an ninh, mua sắm công, thống kê và kiểm soát tài chính.
Đây cũng là những lĩnh vực được nhiều nước EU đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh vẫn còn những nghi ngại về khả năng chống tham nhũng của Ukraine.
Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas gọi việc khởi động tiến trình đàm phán là một “cột mốc lớn”.
“Cả hai quốc gia đã thực hiện những cải cách khó khăn trong những hoàn cảnh đặc biệt. Việc họ gia nhập sẽ giúp châu Âu mạnh mẽ hơn”, bà viết trên mạng xã hội X.
Một số quốc gia châu Âu muốn đẩy nhanh tiến trình kết nạp Ukraine vì coi nước này là yếu tố quan trọng đối với an ninh của lục địa và đã hỗ trợ đáng kể cho quân đội Ukraine trong những năm qua.
Tháng trước, Thủ tướng Đức Friedrich Merz từng đề xuất xem xét trao cho Ukraine quy chế “thành viên liên kết” nhằm tạo động lực mới cho các nỗ lực chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm với Nga.
Pháp, Hà Lan và một số quốc gia khác cũng từng đề xuất những phương án trung gian giúp Ukraine xích lại gần EU nhanh hơn mà chưa cần trao đầy đủ quyền lợi của một thành viên chính thức.
Tuy vậy, nhiều quan chức EU cũng như các quốc gia khác đang chờ gia nhập khối khẳng định rằng quá trình mở rộng phải dựa trên năng lực thực tế và tiêu chí khách quan, với đích đến cuối cùng là tư cách thành viên đầy đủ chứ không phải các giải pháp tạm thời.
Theo AJ, AP
