Chiều 28/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Nhiều đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về điều kiện mua, thuê mua nhà ở xã hội, cơ chế xác định giá bán và chuyển nhượng sau 5 năm, nhằm bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, hạn chế đầu cơ và hài hòa quyền lợi của người dân.
Hoàn thiện điều kiện tiếp cận nhà ở xã hội
Cho ý kiến về chính sách nhà ở xã hội trong dự thảo Luật, một số đại biểu cho rằng cần chuyển trọng tâm từ ưu đãi đầu tư sang bảo đảm khả năng tiếp cận, công bằng và kiểm soát tình trạng trục lợi chính sách.
Khoản 3 Điều 59 giao Chính phủ quy định điều kiện về nhà ở và thu nhập đối với người được mua, thuê mua nhà ở xã hội. Các đại biểu cho rằng việc giao Chính phủ quy định chi tiết là cần thiết để chính sách linh hoạt, phù hợp với biến động kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cần có nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập gắn với thu nhập thực tế, mặt bằng giá nhà, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả tại từng khu vực.
Nếu chỉ căn cứ vào ngưỡng thu nhập mà không tính đến chênh lệch về giá nhà và chi phí sinh hoạt giữa các địa phương, một bộ phận người dân có nhu cầu thực sự có thể không đáp ứng điều kiện được hỗ trợ.
Do đó, các đại biểu đề nghị quan tâm đến nhóm người lao động có thu nhập trung bình thấp, cán bộ, công chức, viên chức trẻ, công nhân và người lao động tại các đô thị lớn.
Đại biểu Hà Thị Anh Thư, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi, cho rằng cần đổi mới cách tiếp cận trong quản lý nhà ở xã hội, chú trọng bản chất và hiệu quả thực chất của chính sách thay vì quá quan tâm đến tên gọi.
Theo đại biểu, tên thương mại của dự án không nhất thiết phải gắn với cụm từ “nhà ở xã hội”, nhưng hồ sơ pháp lý và thông tin công khai phải xác định rõ tính chất dự án, đối tượng thụ hưởng và các điều kiện quản lý theo quy định.
Đại biểu nhấn mạnh, nhà ở xã hội là chính sách an sinh, không phải dấu hiệu để phân biệt người dân theo điều kiện kinh tế. Nhà ở được hỗ trợ về giá nhưng không được thấp hơn về chất lượng sống và sự tôn trọng dành cho người dân.
“Thước đo cuối cùng của chính sách nhà ở không chỉ là số căn nhà được xây dựng mà là số người dân thực sự được sống trong những ngôi nhà an toàn, ổn định, có hạ tầng đồng bộ, chất lượng sống bảo đảm và phù hợp với khả năng tài chính của mình”, đại biểu Hà Thị Anh Thư nêu quan điểm.
Cần kiểm soát giá bán nhà ở xã hội
Đại biểu Trần Văn Lâm, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh, đề nghị dự thảo Luật tiếp tục khẳng định rõ nhà ở xã hội không phải sản phẩm thương mại thông thường.
Theo đại biểu, nhà ở xã hội được hình thành từ nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước về đất đai, tiền sử dụng đất, thuế, tín dụng, thủ tục đầu tư, hạ tầng và các chính sách hỗ trợ khác. Vì vậy, người mua phải đúng đối tượng, đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định; tính chất xã hội của nhà ở không thể mất đi chỉ vì đã qua một khoảng thời gian nhất định.
Về cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội, khoản 3 Điều 67 của dự thảo quy định chủ đầu tư tự xây dựng hoặc thuê tư vấn thẩm tra giá trước khi phê duyệt giá bán, giá thuê mua; sau khi nghiệm thu phải kiểm toán, quyết toán chi phí đầu tư xây dựng.
Các đại biểu đánh giá việc đơn giản hóa thủ tục xác định giá có thể góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, do nhà ở xã hội được hưởng nhiều ưu đãi của Nhà nước, cơ chế để chủ đầu tư tự xác định giá cần đi kèm trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và kiểm soát hiệu quả.
Đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu công khai các cấu phần chủ yếu hình thành giá bán, giá thuê mua; xây dựng cơ chế kiểm tra, hậu kiểm độc lập theo mức độ rủi ro và quy định trách nhiệm xử lý, hoàn trả cho người mua khi phát hiện chi phí không hợp lý, không hợp lệ.
Theo đại biểu, cần bảo đảm giá trị ưu đãi của Nhà nước được phản ánh đầy đủ vào giá nhà ở xã hội, tránh tình trạng chính sách được thiết kế để hỗ trợ người dân nhưng lợi ích không đến đầy đủ với người thụ hưởng.
Đề xuất cơ chế xác định giá bán lại sau 5 năm
Liên quan đến việc chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm, đại biểu Lý Anh Thư, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, đồng tình với việc giới hạn giá bán lại trong thời hạn 5 năm nhằm hạn chế đầu cơ, trục lợi chính sách.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo Luật chưa xác định nguyên tắc kiểm soát giá bán lại sau thời hạn này. Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội còn lớn, nguồn cung chưa đáp ứng đầy đủ, trong khi giá nhà ở thương mại vượt quá khả năng chi trả của nhiều người dân, việc thiếu cơ chế kiểm soát giá bán lại có thể làm giảm cơ hội tiếp cận nhà ở của người thực sự có nhu cầu.
Theo đại biểu, dù nhà ở xã hội được bán lại với giá thấp hơn nhà ở thương mại, mức giá đó vẫn có thể cao hơn đáng kể so với giá mua ban đầu. Người bán vì vậy có thể thu được khoản chênh lệch lớn từ tài sản hình thành nhờ chính sách hỗ trợ của Nhà nước, trong khi người mua thuộc diện thụ hưởng phải trả mức giá vượt khả năng chi trả.
Đại biểu Lý Anh Thư đề nghị nghiên cứu cơ chế xác định giá bán lại sau 5 năm dựa trên giá mua ban đầu và chỉ số hoặc hệ số điều chỉnh do cơ quan có thẩm quyền xác định, có tính đến biến động hợp lý của chi phí xây dựng và mặt bằng giá.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, đề nghị cân nhắc kỹ điểm e khoản 1 Điều 68 của dự thảo Luật để hài hòa mục tiêu chống đầu cơ với việc bảo đảm quyền tài sản của người mua.
Theo dự thảo, trong 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền, nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho chủ đầu tư hoặc người thuộc diện được mua nhà ở xã hội, với giá tối đa bằng giá mua ban đầu. Sau 5 năm, nếu đã được cấp giấy chứng nhận, người mua vẫn chỉ được chuyển nhượng cho đối tượng thuộc diện được mua nhà ở xã hội.
Đại biểu đồng tình với mục tiêu duy trì nhà ở xã hội phục vụ đúng nhóm đối tượng chính sách, nhưng cho rằng cần làm rõ ba vấn đề.
Thứ nhất, cần quy định nguyên tắc xác định giá bán lại sau 5 năm. Nếu hoàn toàn theo thị trường, người thuộc diện chính sách có thể không đủ khả năng mua; ngược lại, nếu khống chế giá quá thấp, quyền tài sản của chủ sở hữu có thể bị hạn chế quá mức.
Thứ hai, cần nghiên cứu cơ chế để chủ đầu tư, quỹ nhà ở hoặc tổ chức được Nhà nước giao nhiệm vụ có quyền ưu tiên mua lại, giúp căn hộ quay trở lại quỹ nhà ở chính sách một cách minh bạch.
Thứ ba, dự thảo cần có quy định chuyển tiếp đối với những người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành.
Theo Cổng thông tin Quốc hội
