Tại buổi cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) chiều 27/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan xúc động khi nhắc đến hoàn cảnh của bé Khế, con một chiến sĩ ở Trường Sa. Bé bị bệnh cơ tim hạn chế, tăng áp phổi và đã ngất 3 lần trong vòng 2 tháng nay, không biết bé còn đợi được bao nhiêu tháng.
Bộ trưởng Y tế cho biết bà nghiên cứu rất kỹ hoàn cảnh của cháu Khế và luôn thấy day dứt. Đó không chỉ là câu chuyện về một bệnh nhi có hoàn cảnh đáng thương, mà còn đặt ra câu hỏi day dứt về trách nhiệm của những người làm chính sách: Khi có cơ hội mở thêm cánh cửa sống cho người bệnh, liệu chúng ta có thể chấp nhận để những rào cản pháp lý ngăn cản?
Những đứa trẻ đang chờ cơ hội sống
Bộ trưởng Y tế cho rằng những người xây dựng pháp luật không thể đứng ngoài nỗi đau và cơ hội sống của người bệnh.
“Là những người xây dựng pháp luật, nếu chúng ta thờ ơ, bàng quan với những việc như vậy, chúng ta mới là những người có lỗi. Chúng ta không thể thấy cứu sống được mà không làm vì những lý do, những trở ngại mang tinh thần bài xích”, bà chia sẻ và khẳng định: Không làm, thờ ơ trước sức khỏe nhân dân mới là vô đạo đức.
Thông điệp ấy được đưa ra trong bối cảnh Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo luật sau khoảng 20 năm triển khai luật hiện hành. Khoa học y tế đã tiến xa, kỹ thuật ghép mô, tạng ngày càng phát triển, nhưng nhu cầu cứu chữa người bệnh vẫn lớn hơn khả năng đáp ứng. Với những bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối, ghép tạng là cơ hội sống còn.
Bởi vậy, theo bà Lan, sửa luật không chỉ là công việc rà soát câu chữ hay điều chỉnh kỹ thuật lập pháp. Điều quan trọng hơn là tìm được những quy định vừa bảo đảm an toàn, vừa tạo thêm cơ hội để người bệnh được cứu sống.
Mở cơ hội cứu người, nhưng phải bảo vệ trẻ em
Một trong những nội dung gây nhiều băn khoăn trong dự thảo là việc mở rộng nguồn hiến mô, tạng, trong đó có những vấn đề liên quan đến người dưới 18 tuổi.
Trước những lo ngại về nguy cơ ép buộc trẻ em hiến tạng, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định tinh thần xuyên suốt của dự thảo không phải là ép buộc bất kỳ ai hiến tạng, dù là người trưởng thành hay trẻ em.
“Người lớn không ép buộc thì tại sao trẻ con lại đặt ra vấn đề ép buộc ở đây? Cách tiếp cận như vậy là không đúng”, bà nói.
Theo Bộ trưởng, hiến mô, tạng là hành động nhân văn, xuất phát từ tinh thần tự nguyện và sẻ chia giữa con người với con người. Với những gia đình không may mất đi đứa con thân yêu, mong muốn trao cơ hội sống cho một người bệnh khác có thể là cách để tình yêu thương tiếp tục được trao đi. Ở phía bên kia, có những đứa trẻ đang chờ đợi một cơ hội ghép tạng để được tiếp tục sống, học tập và trưởng thành.
Tuy nhiên, sự nhân văn không thể chỉ được đặt trên mong muốn cứu người. Chính sách cũng phải bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất, đặc biệt là trẻ em, trước mọi nguy cơ bị ép buộc, bị xâm hại quyền lợi hoặc bị lợi dụng.
Đó cũng là lý do Bộ trưởng nhấn mạnh 2 nguyên tắc cốt lõi khi xây dựng dự thảo luật: “Mở” và “chặt”.
“Mở” là tìm cách mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, không để những vướng mắc không cần thiết cản trở các khả năng điều trị hợp pháp. “Chặt” là quy định rõ ràng, chặt chẽ về điều kiện, đối tượng, quy trình và những hành vi bị nghiêm cấm, bảo đảm hoạt động hiến, lấy, ghép mô, tạng được thực hiện đúng quy định.
Hai yêu cầu này phải song hành. Nếu chỉ nhấn mạnh việc mở rộng mà thiếu cơ chế bảo vệ, chính sách có thể tạo ra những rủi ro không mong muốn. Nhưng nếu vì lo ngại mà không dám xem xét, tháo gỡ những bất cập, người bệnh cũng có thể mất đi cơ hội được cứu chữa.
Với trẻ em, yêu cầu ấy càng có ý nghĩa. Mỗi quy định cần hướng tới lợi ích tốt nhất của trẻ, đồng thời bảo đảm các điều kiện bảo vệ cần thiết. Mục tiêu cứu sống người bệnh không thể trở thành lý do để xem nhẹ quyền và sự an toàn của bất kỳ đứa trẻ nào.
Không né tránh ý kiến phản biện
Bộ trưởng Đào Hồng Lan thừa nhận dự thảo có thể còn những điểm chưa chặt chẽ về kỹ thuật hoặc chưa được giải thích đủ rõ để người dân hiểu đúng. Những vấn đề đó cần được tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý và giải trình, thay vì né tránh các ý kiến phản biện.
Bộ trưởng khẳng định thông tin cho rằng ngành y tế hoặc các cơ quan liên quan thúc đẩy xây dựng dự án luật vì mục đích thiếu trong sáng, là không đúng. Bà cũng đề nghị báo chí truyền tải thông tin chính xác, đầy đủ, tránh gây hoang mang hoặc khiến người dân hiểu sai mục tiêu của việc sửa đổi luật. Những băn khoăn về chính sách cần được giải đáp bằng thông tin minh bạch và quy định rõ ràng.
“Những gì có lợi cho dân, cho nước, cho sự phát triển của đất nước cũng như cho sức khỏe của nhân dân thì chúng tôi làm”, Bộ trưởng Y tế nói.
