Khi được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm, không ít người lập tức nghĩ đến phẫu thuật, lo sợ đau đớn, biến chứng. Ngược lại, có người vì quá sợ mổ mà trì hoãn điều trị, để bệnh tiến triển nặng hơn, bỏ lỡ cơ hội áp dụng những phương pháp ít xâm lấn.
Chia sẻ về những tiến bộ trong phẫu thuật thần kinh cột sống với báo chí vào ngày 23/10, GS.TS Kiều Đình Hùng, Phó Chủ tịch Hội Phẫu thuật thần kinh Việt Nam, giảng viên cao cấp Bộ môn Ngoại Trường Đại học Y Hà Nội, cho biết không phải cứ thoát vị đĩa đệm là phải phẫu thuật.
Từ kinh nghiệm lâm sàng, giáo sư nhận định lựa chọn đúng phương pháp có thể giảm khoảng 20–30% số ca phẫu thuật cột sống từng được cân nhắc chỉ định.
Theo giáo sư, có bệnh nhân được phát hiện bệnh từ 7–8 năm trước, hình ảnh chụp khiến bác sĩ cân nhắc chỉ định mổ, nhưng nhờ điều trị phù hợp, đến nay vẫn ổn định, chưa phải phẫu thuật.
Điều quan trọng là phát hiện và điều trị sớm, khi tổn thương chưa quá nặng, chưa xuất hiện biến chứng thần kinh nghiêm trọng. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể lựa chọn điều trị nội khoa, phục hồi chức năng hoặc can thiệp phù hợp trước khi cân nhắc phẫu thuật.
Mức độ thoát vị trên phim chụp không phải căn cứ duy nhất để quyết định điều trị. Bác sĩ còn phải đánh giá triệu chứng, mức độ chèn ép thần kinh, khả năng vận động và diễn biến bệnh.
Theo GS Kiều Đình Hùng, điều khó trong điều trị bệnh lý cột sống không chỉ là thực hiện kỹ thuật phẫu thuật, mà còn là xác định đúng người bệnh cần mổ, người có thể điều trị bằng phương pháp khác và thời điểm cần can thiệp để tránh tổn thương tiến triển.
Y học tái tạo mở thêm lựa chọn
Bên cạnh điều trị nội khoa và phục hồi chức năng, y học tái tạo đang mở thêm hướng tiếp cận đối với một số bệnh lý cơ xương khớp.
Một phương pháp được quan tâm là tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), chế phẩm tách từ máu của chính người bệnh, chứa nồng độ tiểu cầu cao và các yếu tố tham gia điều hòa viêm, sửa chữa mô.
Trong điều trị một số bệnh lý khớp, đặc biệt là thoái hóa khớp gối, PRP có thể giúp giảm đau, cải thiện chức năng ở những bệnh nhân phù hợp. Hiệu quả phụ thuộc vào mức độ tổn thương, quy trình chuẩn bị chế phẩm và đặc điểm từng người bệnh.
Theo GS Kiều Đình Hùng, nếu được sử dụng đúng chỉ định, các phương pháp này có thể giúp một số bệnh nhân cải thiện triệu chứng, trì hoãn hoặc tránh những can thiệp chưa thực sự cần thiết.
Với bệnh lý cột sống, các phương pháp sinh học cũng đang được nghiên cứu, ứng dụng ở một số nhóm bệnh nhân. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa hiệu quả giảm đau, cải thiện chức năng với khả năng tái tạo hoàn toàn đĩa đệm đã thoái hóa.
Đặc biệt, liệu pháp tế bào gốc còn cần thêm bằng chứng về hiệu quả, độ an toàn và khả năng kiểm soát sự phát triển của tế bào. Người bệnh cần cảnh giác với quảng cáo tiêm tế bào gốc có thể phục hồi hoàn toàn đĩa đệm hoặc chữa khỏi thoái hóa cột sống.
Tuy nhiên, không nên vì kỳ vọng vào y học tái tạo mà bỏ qua những phương pháp đã có bằng chứng hiệu quả, hoặc trì hoãn phẫu thuật khi bệnh đã có chỉ định can thiệp.
Phẫu thuật ít xâm lấn, giảm tổn thương
Khi phẫu thuật là cần thiết, những tiến bộ kỹ thuật giúp bác sĩ có thêm lựa chọn nhằm hạn chế tổn thương mô lành và hỗ trợ phục hồi.
Một trong những kỹ thuật phẫu thuật hiện đại được GS Kiều Đình Hùng đề cập là XLIF. Thay vì tiếp cận cột sống từ phía sau, phẫu thuật viên đi từ phía bên cạnh để xử lý đĩa đệm tổn thương, đặt miếng ghép vào khoang đĩa đệm.
Phương pháp này có thể hạn chế tổn thương một số nhóm cơ vùng lưng, tránh thao tác trực tiếp vào ống sống khi đặt miếng ghép. Ở bệnh nhân phù hợp, kỹ thuật có thể giúp giảm lượng máu mất, đau sau mổ và một số nguy cơ liên quan đến tiếp cận trực tiếp cấu trúc thần kinh.
Tuy nhiên, XLIF là kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi phẫu thuật viên được đào tạo bài bản và lựa chọn đúng bệnh nhân. Cho đến nay, có 2 cơ sở thực hiện được kỹ thuật này là BV ĐHYHN và BV Đại học Quốc gia, cơ sở Linh Đàm.
Nhưng cũng không phải mọi trường hợp thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống hay hẹp ống sống đều áp dụng được.
Theo GS Kiều Đình Hùng, với bệnh nhân hẹp ống sống quá nặng, chèn ép thần kinh nghiêm trọng hoặc có đặc điểm giải phẫu không phù hợp, phương pháp tiếp cận bên không áp dụng được.
Tiến bộ của phẫu thuật cột sống vì thế không chỉ nằm ở đường mổ nhỏ hơn, mà còn ở khả năng lựa chọn kỹ thuật phù hợp, giảm can thiệp không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả điều trị.
Phát hiện sớm, tránh bỏ lỡ cơ hội
Theo GS Kiều Đình Hùng, các vấn đề thoái hóa cột sống, tổn thương đĩa đệm đang được phát hiện ở cả người trẻ. Thói quen ngồi lâu, ít vận động, cúi cổ khi sử dụng điện thoại và duy trì tư thế bất lợi trong thời gian dài có thể góp phần làm gia tăng các vấn đề cơ xương khớp.
Để hạn chế nguy cơ, người làm việc văn phòng nên tránh ngồi liên tục quá lâu. Sau khoảng 30–40 phút, nên đứng dậy đi lại, vận động, thay đổi tư thế; điều chỉnh bàn ghế để lưng, cổ ở vị trí thoải mái, hạn chế cúi cổ hoặc khom lưng kéo dài.
Khi đau cổ, đau lưng dai dẳng, đau lan xuống tay chân, tê bì hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị kéo dài. Nếu xuất hiện yếu tay chân tiến triển, bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Mục tiêu cuối cùng không phải giảm số ca phẫu thuật bằng mọi giá, mà là giúp người bệnh được chẩn đoán đúng, điều trị đúng thời điểm, giảm đau, phục hồi vận động và tránh những can thiệp không thực sự cần thiết.
