Bắt đầu từ ngày 28/10, vaccine cúm dạng xịt mũi được đưa vào sử dụng lần đầu tiên tại Việt Nam, với cách dùng đơn giản hơn: xịt trực tiếp vào mũi, không cần tiêm bằng kim.
Vaccine do AstraZeneca phát triển, dành cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Đây là vaccine cúm sống giảm độc lực, phòng 3 chủng virus gồm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria.
Đây là sự kiện có ý nghĩa trong bối cảnh dịch cúm đang có xu hướng gia tăng ở nhiều địa phương.
Tạo miễn dịch tại nơi virus thường xâm nhập
Điểm đáng chú ý của vaccine dạng xịt không chỉ là tránh được mũi tiêm. Khi được đưa trực tiếp vào niêm mạc mũi, vaccine kích thích đáp ứng miễn dịch tại đường hô hấp trên – cửa ngõ virus cúm thường xâm nhập.
Theo thông tin chuyên môn được công bố, vaccine tạo ra ba lớp đáp ứng miễn dịch bổ trợ nhau: miễn dịch niêm mạc mũi họng, miễn dịch toàn thân thông qua kháng thể và miễn dịch tế bào giúp nhận diện, loại bỏ các tế bào nhiễm virus.
Dữ liệu nghiên cứu được đơn vị triển khai dẫn lại cho thấy hiệu quả phòng cúm có thể đạt tới 88% đối với các chủng virus tương đồng với chủng trong vaccine. Đây không phải mức bảo vệ áp dụng cho mọi trẻ trong mọi mùa cúm, bởi hiệu quả còn phụ thuộc vào sự tương đồng giữa chủng virus lưu hành và chủng vaccine.
Vaccine đã được sử dụng tại 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 200 triệu liều được phân phối trên toàn cầu. Các nghiên cứu ở nước ngoài tập trung đánh giá khả năng phòng cúm, tính an toàn và lợi ích của việc chủng ngừa cho trẻ em.
Cúm dễ lây lan trong trường học, nhà trẻ và gia đình. Trẻ mắc bệnh có thể truyền virus cho ông bà, cha mẹ, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền. Bệnh không phải lúc nào cũng nhẹ như cảm lạnh thông thường; một số trường hợp có thể gây viêm phổi, suy hô hấp và các biến chứng nghiêm trọng.
Tại Anh, chương trình thí điểm vaccine cúm dạng xịt cho trẻ trong mùa cúm 2014-2015 ghi nhận số ca nhập viện có xác nhận cúm ở trẻ 5-10 tuổi tại các khu vực triển khai thấp hơn 93% so với khu vực đối chứng. Tỷ lệ khám tại phòng khám đa khoa do bệnh giống cúm ở người lớn cũng giảm 59%. Đây là kết quả tại những khu vực thí điểm cụ thể, không thể mặc nhiên áp dụng cho mọi mùa cúm hay mọi địa phương.
Không phải trẻ nào cũng phù hợp
Theo lịch sử dụng được công bố, trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vaccine cúm cần hai liều, cách nhau ít nhất bốn tuần. Trẻ đã có tiền sử tiêm phòng có thể sử dụng một liều tùy lịch sử tiêm chủng; trẻ từ 9 đến dưới 18 tuổi sử dụng một liều. Vaccine cần được sử dụng hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ trước virus cúm liên tục biến đổi.
Vì đây là vaccine sống giảm độc lực, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sàng lọc, thông báo tình trạng sức khỏe và các thuốc đang sử dụng để nhân viên y tế đánh giá chỉ định, chống chỉ định. Không nên tự lựa chọn chỉ dựa vào độ tuổi hoặc tâm lý sợ tiêm của trẻ.
Vaccine cũng đòi hỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt: ở nhiệt độ âm sâu từ -20 đến -30 độ C; sau khi rã đông theo quy trình, được bảo quản ở 2-8 độ C trong thời hạn tối đa 15 tuần theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Với trẻ sợ kim tiêm, dạng xịt mũi có thể giúp việc phòng cúm bớt căng thẳng. Tuy nhiên, đây là lựa chọn bổ sung, không có nghĩa phù hợp hơn vaccine dạng tiêm với mọi trẻ. Phụ huynh nên trao đổi với nhân viên y tế để chọn phương án phòng bệnh phù hợp và duy trì phòng cúm hằng năm.
