Siêu máy xạ trị proton từ Mỹ về Việt Nam

Những hợp phần thiết bị quan trọng đầu tiên của hệ thống xạ trị proton MEVION S250-FIT, trị giá gần 2.000 tỷ đồng, đã được vận chuyển từ Mỹ về Bệnh viện Đa khoa và Ung bướu Tâm Anh Phú Mỹ Hưng, TP.HCM.

Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình đưa công nghệ xạ trị proton thế hệ mới về Việt Nam, mở ra thêm cơ hội điều trị cho người bệnh ung thư.

Các cấu phần đầu tiên được thiết kế để lắp đặt trong khu vực boong-ke chuyên biệt nằm sâu dưới đất. Theo kế hoạch, những hợp phần tiếp theo sẽ về công trình vào khoảng đầu tháng 12/2026; và hệ thống dự kiến được đưa vào sử dụng năm 2028.

TTND.TS.BSCKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, cho biết thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về vận chuyển, bảo quản và lắp đặt.

Các chuyên gia hai bên phải tính toán kỹ việc đưa thiết bị xuống boong-ke và phối hợp tiến độ để bảo đảm độ chính xác. Bệnh viện Tâm Anh là đơn vị thứ hai ngoài Mỹ và đầu tiên tại châu Á đặt mua hệ thống này.

Mở đường tiếp cận công nghệ proton

Điểm đáng chú ý của MEVION S250-FIT là thiết kế tinh gọn, cho phép lắp đặt trong hầm máy xạ trị tia X (LINAC) tiêu chuẩn.

Theo TS Phạm Xuân Dũng, hệ thống được thiết kế để tích hợp trong không gian vốn dành cho máy xạ trị thông thường, giảm yêu cầu xây dựng những công trình quy mô lớn như nhiều hệ thống proton truyền thống.

Dù vậy, đây vẫn là tổ hợp công nghệ phức tạp, gồm máy gia tốc proton, hệ thống tạo và điều khiển chùm tia, định vị bệnh nhân, hình ảnh và nhiều lớp an toàn liên động. Việc lắp đặt đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa hãng sản xuất và đội ngũ kỹ thuật trong nước.

Theo TS Phạm Xuân Dũng, hệ thống MEVION S250-FIT đầu tiên trên thế giới được Bệnh viện Đại học Stanford, Mỹ, đưa vào ứng dụng từ tháng 4/2026.

Tia proton tập trung liều xạ vào khối u

Khác với xạ trị photon truyền thống sử dụng tia X, chùm proton có thể được điều chỉnh để tập trung liều bức xạ ở độ sâu xác định trong cơ thể, sau đó giảm nhanh.

Nhờ vậy, khi lập kế hoạch phù hợp, bác sĩ có thể đưa liều xạ tới khối u, hạn chế bức xạ không cần thiết lên mô lành xung quanh và các cơ quan nằm phía sau khối u.

GS.BS Quỳnh Thư Lê, Chủ nhiệm bộ môn Xạ trị Ung thư, Đại học Stanford, cho biết hệ thống hình ảnh, định vị và điều khiển chùm tia hỗ trợ xác định vị trí tổn thương, kể cả khối u nhỏ hoặc ở vị trí khó.

Tuy nhiên, proton không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tác dụng phụ và không mặc nhiên hiệu quả hơn với mọi loại ung thư. Lợi ích còn tùy thuộc vị trí, giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị và phác đồ cụ thể.

Tại Stanford, xạ trị proton được ưu tiên cân nhắc cho bệnh nhi và người trẻ tuổi, những người có thể đối mặt với nguy cơ tác dụng phụ muộn sau xạ trị. Phương pháp này cũng được ứng dụng trong một số trường hợp u não, ung thư vùng đầu cổ và người bệnh cần tái xạ trị sau điều trị trước đó.

Đây là những nhóm có thể hưởng lợi từ việc hạn chế liều xạ lên mô lành, nhưng việc lựa chọn vẫn phải dựa trên đánh giá chuyên môn của bác sĩ. Không phải tất cả bệnh nhân ung thư đều cần hoặc phù hợp với xạ trị proton.

Thêm lựa chọn điều trị cho người bệnh Việt Nam

Theo TS Phạm Xuân Dũng, khoảng 60% người bệnh ung thư có nhu cầu xạ trị. Hiện nay, người bệnh Việt Nam muốn tiếp cận xạ trị proton có thể phải ra nước ngoài, chờ đợi nhiều tháng và chi trả tới hàng chục tỷ đồng, vượt quá khả năng của nhiều gia đình.

Đưa công nghệ về nước có thể giúp người bệnh giảm gánh nặng đi lại, xa nhà và các khoản chi phí phát sinh, đồng thời có thêm lựa chọn điều trị ngay trong nước. Bệnh viện đặt mục tiêu cung cấp dịch vụ với chi phí thấp hơn nhiều lần so với nước ngoài.

Người bệnh được hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế theo phạm vi và mức thanh toán của chính sách hiện hành.

Sau khi ký hợp đồng, các đoàn chuyên gia Tâm Anh đã đến nhà máy Mevion làm việc. Hai bên đặt mục tiêu chuyển giao công nghệ lắp đặt, đào tạo bác sĩ, kỹ sư vật lý y khoa và kết nối với Bệnh viện Đại học Stanford để trao đổi kinh nghiệm lâm sàng.

Dự kiến từ cuối tháng 11/2026, đoàn bác sĩ, kỹ sư Tâm Anh sẽ sang Stanford học tập. Các chuyên gia Stanford cũng sẽ đến Việt Nam đào tạo, tư vấn quy trình và trao đổi những tình huống thực tế.

Việc triển khai không chỉ đòi hỏi vận hành được thiết bị mà còn cần năng lực lập kế hoạch xạ trị, lựa chọn đúng người bệnh, kiểm soát chất lượng và bảo đảm an toàn bức xạ. Đây là những điều kiện quyết định công nghệ mới có thực sự đem lại lợi ích cho người bệnh hay không.

Với người bệnh ung thư, đây là cơ hội được tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp ngay trong nước, giảm gánh nặng đi lại và chi phí, với chất lượng chuyên môn được bảo đảm.

Trước đó, ngày 18/2, tại Washington, DC (Mỹ), dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã ký hợp đồng mua hệ thống xạ trị proton thế hệ mới nhất MEVION S250-FIT trị giá gần 2.000 tỷ đồng từ Tập đoàn Mevion Medical Systems (Mỹ). Chỉ sau 8 tháng, những hợp phần đầu tiên của “siêu máy” đã có mặt tại Việt Nam.