Khoảng từ năm 8.000 đến 6.000 trước Công nguyên, Biển Bắc và Biển Baltic khi đó chưa phải là biển. Thay vào đó, chúng là những vùng đồng bằng rộng lớn, từng là nơi sinh sống của các cộng đồng người cổ đại. Tuy nhiên, khi Kỷ Băng hà cuối cùng dần khép lại, mực nước biển dâng cao và nhấn chìm toàn bộ những vùng đất thấp này, xóa sạch dấu vết của các nền văn minh từng phát triển rực rỡ. Nói là xóa sạch, nhưng không hoàn toàn.
Trung tâm Nghiên cứu Cảnh quan Ngập nước thuộc Đại học Bradford (Vương quốc Anh), Cơ quan Khảo sát Địa chất TNO của Hà Lan, Viện Nghiên cứu Biển Flanders và Đại học York sẽ cùng nhau khám phá những nền văn minh đã mất này trong khuôn khổ dự án hợp tác mang tên SUBNORDICA. Một trong những vùng đất cổ đại trọng tâm của dự án là Doggerland – khu vực được cho là đã từng phồn thịnh tại vùng Biển Bắc cách đây khoảng 8.200 năm.
“Cách đây 20.000 năm, mực nước biển toàn cầu thấp hơn hiện nay khoảng 130 mét. Khi hiện tượng ấm lên toàn cầu diễn ra và mực nước biển dâng cao, những cảnh quan độc đáo – nơi con người đã sinh sống suốt hàng nghìn năm – đã biến mất”, ông Vincent Gaffney, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Cảnh quan Ngập nước, cho biết trong một thông cáo báo chí.
“Chúng ta hầu như không biết gì về những con người từng sinh sống trên các đồng bằng rộng lớn đó. Trong bối cảnh châu Âu và thế giới hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0, việc phát triển các thềm lục địa ven biển đã trở thành ưu tiên chiến lược. SUBNORDICA sẽ sử dụng những công nghệ tiên tiến nhất để khám phá các vùng đất này, đồng thời hỗ trợ phát triển bền vững”, ông nói thêm.
Các công nghệ được triển khai bao gồm lập bản đồ đáy biển ở độ phân giải cao, mô phỏng máy tính các khu định cư đã mất, cùng với các công cụ trí tuệ nhân tạo, khảo sát địa chấn – âm học và khoan thăm dò. Tháng 3 năm ngoái, Đại học Bradford công bố kế hoạch phân tích dữ liệu thu thập từ các khảo sát bằng từ kế, vốn ban đầu được thực hiện phục vụ đánh giá tác động môi trường cho các dự án năng lượng xanh trong tương lai.
Các nhà nghiên cứu cho biết, dữ liệu từ trường có thể giúp xác định “những khu vực hình thành than bùn… hoặc nơi từng xảy ra xói mòn, chẳng hạn như các lòng sông cổ”.
Thời gian đang trở nên đặc biệt cấp bách đối với việc nghiên cứu những nền văn minh bị ngập nước này. Hàng nghìn năm trước, có thêm khoảng 7,7 triệu dặm vuông đất liền nằm trên mực nước biển, trong đó 1,16 triệu dặm vuông trải dọc theo đường bờ biển châu Âu ngày nay. Các nhà nghiên cứu mô tả khu vực này là “vùng đất hấp dẫn nhất cho các khu định cư tiền sử ở bất kỳ nơi nào trên lục địa”.
Ngày nay, phần lớn vùng đất đó chính là thềm lục địa ven biển – nơi đang được các quốc gia quanh Biển Bắc đẩy mạnh khai thác để lắp đặt các trang trại điện gió ngoài khơi nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu. Sự mở rộng nhanh chóng của hạ tầng năng lượng xanh có nguy cơ hạn chế khả năng tiếp cận khoa học đối với các khu vực này, buộc những dự án như SUBNORDICA phải chạy đua để khảo sát trước khi cơ hội trôi qua.
“SUBNORDICA sẽ nghiên cứu vai trò của các đường bờ biển cổ đại và tài nguyên của chúng đối với con người. Thông qua các cuộc khảo sát lặn tại Vịnh Aarhus [Đan Mạch], chúng tôi sẽ xác định mức độ phổ biến của các khu định cư ven biển so với các khu định cư nội địa, cũng như cách con người khai thác tài nguyên biển cách đây từ 9.000 đến 8.500 năm”, ông Peter Moe Astrup, nhà khảo cổ học dưới nước thuộc Bảo tàng Moesgaard (Đan Mạch), cho biết.
“Những hiểu biết này sau đó sẽ được sử dụng để định hướng các cuộc điều tra khảo cổ tại những khu vực khó tiếp cận hơn”, ông nói thêm.
Trong khi các quốc gia ngày nay đang vật lộn với mực nước biển dâng cao – một cuộc chiến mà với một số nước ven Biển Bắc dường như chưa bao giờ thực sự kết thúc – các nhà khoa học cũng đang gấp rút tìm hiểu điều gì đã xảy ra với những cộng đồng tiền sử từng trải qua quá trình ấm lên toàn cầu tương tự, thứ đã đe dọa và cuối cùng xóa sổ nền văn minh của họ.
Theo PM
