Mô hình phát triển mới quyết định tương lai đất nước
Phát biểu tại Hội thảo "Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số" diễn ra ngày 26/5, TS Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển để đáp ứng bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng công nghệ mới.
Mô hình tăng trưởng hiện nay cũng bộc lộ nhiều giới hạn khi còn phụ thuộc vào vốn, lao động và khai thác tài nguyên. Năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh chưa cao; năng lực đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ còn hạn chế.
Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và internet vạn vật phát triển mạnh mẽ, TS Nguyễn Thanh Nghị nhận định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã vượt khỏi vai trò là động lực tăng trưởng kinh tế đơn thuần để trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia, tự chủ chiến lược và an ninh phát triển.
“Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với tương lai phát triển của đất nước”, TS Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh.
Theo Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục xác định yêu cầu đổi mới mô hình phát triển theo hướng hiện đại, xanh, số và dựa trên tri thức; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu để phát triển nhanh, bền vững.
Đại hội XIV cũng đặt mục tiêu phát triển mạnh kinh tế số, xã hội số, công dân số; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia; hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chiến lược và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có khả năng cạnh tranh toàn cầu, đồng thời đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, minh bạch và số hóa.
Dẫn quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, TS Nguyễn Thanh Nghị cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để đổi mới căn bản mô hình phát triển, chuyển sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và con người Việt Nam.
Phát triển không chỉ đo bằng GDP
Cũng tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nêu quan điểm mô hình tăng trưởng mới không chỉ trả lời câu hỏi nền kinh tế tăng trưởng bằng cách nào, mà còn phải giải quyết vấn đề tăng trưởng để làm gì, tăng trưởng cho ai và dựa trên hệ giá trị xã hội nào.
Mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ nằm ở GDP hay tốc độ tăng trưởng, mà còn ở chất lượng sống, mức độ hạnh phúc và cơ hội phát triển của người dân.
GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh mô hình tăng trưởng, mô hình phát triển và mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam cần được tiếp cận như “ba vòng tròn đồng tâm”. Đổi mới mô hình phát triển vì vậy không chỉ là đổi mới kinh tế, mà còn là đổi mới toàn diện tư duy phát triển, phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia, tổ chức xã hội và cách thức huy động, phân bổ nguồn lực.
Một nội dung được ông đặc biệt nhấn mạnh là vai trò trung tâm của con người trong mô hình phát triển mới. Theo ông Thắng, con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực và động lực nội sinh của phát triển. Việt Nam cần xây dựng con người thế kỷ XXI với tinh thần yêu nước, ý thức công dân, tư duy đổi mới sáng tạo, kỹ năng số và năng lực học tập suốt đời.
Ông Thắng nhận định mô hình phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XXI cần là sự kết hợp hài hòa giữa kiên định và đổi mới, giữa ổn định và phát triển, giữa tăng trưởng nhanh với phát triển bền vững; giữa độc lập tự chủ với hội nhập quốc tế sâu rộng; giữa hiện đại hóa với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Bên cạnh đó, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng phát triển xanh không còn là lựa chọn chính sách mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi xanh và ứng phó biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cần bảo đảm công bằng xã hội, không để chi phí chuyển đổi dồn lên người nghèo, doanh nghiệp nhỏ và các nhóm yếu thế.
Đáng chú ý, ông Thắng dẫn lại quan điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng: “Lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững”. Theo ông, đây là cách tiếp cận phản ánh đặc trưng nổi bật của phương thức phát triển Việt Nam trong giai đoạn mới.
Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng năng lực tự chủ chiến lược trong bối cảnh thế giới phân mảnh và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với biệt lập, mà là chủ động về thể chế, công nghệ, dữ liệu, năng lượng, lương thực, quốc phòng, an ninh và đối ngoại trên nền tảng hội nhập quốc tế sâu rộng cùng năng lực nội sinh mạnh hơn.
Về vai trò của Nhà nước, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị quốc gia kiến tạo phát triển. Nhà nước không làm thay thị trường nhưng phải chủ động tạo lập thể chế, phát triển hạ tầng, dữ liệu và môi trường cạnh tranh lành mạnh, đồng thời xử lý các thất bại của thị trường và bảo đảm công bằng xã hội.
Để hoàn thiện mô hình phát triển mới, ông cho rằng cần làm rõ 3 nhóm vấn đề lớn gồm: nhận diện cơ hội và thách thức từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về mô hình phát triển; đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa mô hình tăng trưởng, mô hình phát triển và mô hình chủ nghĩa xã hội mang bản sắc Việt Nam.
Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, cần đặc biệt chú trọng năng lực hấp thụ công nghệ, chất lượng thể chế, hạ tầng số, an ninh mạng, nguồn nhân lực và nguy cơ tụt hậu trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Đồng thời, cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển không chỉ dựa trên quy mô kinh tế hay năng suất lao động, mà còn bao gồm chất lượng sống, chất lượng dịch vụ công, công bằng xã hội, sức mạnh văn hóa và năng lực tự cường quốc gia.
