Đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hôm thứ Ba, qua đó giành lại một phần quyền lực quan trọng tại Washington sau hai năm đảng Cộng hòa nắm giữ cả hai viện.
Trong chiến dịch tranh cử, đảng Dân chủ lập luận rằng đảng Cộng hòa đã để chính quyền Tổng thống Donald Trump lấn át những quyền hạn hiến định của Quốc hội, đặc biệt là quyền quyết định về chiến tranh và ngân sách. Giờ đây, họ được dự báo sẽ tìm cách kiềm chế những quyền lực này.
Dưới đây là một số cách Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể hạn chế chính sách đối ngoại của ông Trump.
Kiềm chế cuộc chiến với Iran
Ông Trump không xin Quốc hội phê chuẩn trước khi phát động cuộc chiến với Iran cùng Israel ngày 28/2. Kể từ đó, các nghị sĩ Dân chủ nhiều lần bỏ phiếu yêu cầu chấm dứt giao tranh, trừ khi Tổng thống xin được Quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch quân sự.
Một trong những nghị quyết này từng được cả Hạ viện và Thượng viện thông qua với sự ủng hộ của một số nghị sĩ Cộng hòa. Tuy nhiên, chính quyền ông Trump đã phớt lờ nghị quyết.
Với quyền kiểm soát Quốc hội mới, đảng Dân chủ có thể cắt giảm ngân sách quốc phòng hoặc trì hoãn phê chuẩn các đề cử nhân sự của chính quyền nhằm gây sức ép buộc ông Trump xin phép Quốc hội nếu muốn tiếp tục cuộc chiến.
Họ cũng có thể yêu cầu các quan chức chính quyền thường xuyên cập nhật thông tin cho các nghị sĩ và công chúng về kế hoạch quân sự, trong đó có việc tổ chức các phiên điều trần công khai.
Khôi phục viện trợ cho Ukraine
Ông Trump phần lớn đã đình chỉ viện trợ tài chính và quân sự trực tiếp cho Ukraine, quốc gia đang chiến đấu chống lại cuộc tấn công của Nga, bất chấp sự ủng hộ rộng rãi đối với việc hỗ trợ Kiev từ cả nghị sĩ Dân chủ lẫn Cộng hòa.
Gần đây nhất, ông Trump khiến nhiều thành viên Quốc hội, trong đó có không ít nghị sĩ Cộng hòa, tức giận khi dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel của Nga và miễn trừ trừng phạt đối với lĩnh vực năng lượng Nga, chỉ vài tuần sau khi ký ban hành các biện pháp này thành luật.
Khi chính thức nắm quyền kiểm soát cả hai viện từ tháng 1, đảng Dân chủ sẽ có quyền quyết định dự luật nào được đưa ra bỏ phiếu và thời điểm tiến hành. Điều này có thể mở đường để họ thông qua các gói viện trợ mới cho Ukraine.
Các dự luật như vậy nhiều khả năng có thể nhận được sự ủng hộ với tỷ lệ hai phần ba tại Quốc hội – mức cần thiết để vượt qua quyền phủ quyết của ông Trump. Các trợ lý của đảng Dân chủ cho biết hỗ trợ Kiev là một trong những ưu tiên của họ.
Đảng Dân chủ cũng có thể nhắm tới những chính sách khác của ông Trump. Chẳng hạn, Hạ nghị sĩ Gregory Meeks của bang New York, người nhiều khả năng sẽ giữ chức Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, đã đưa ra một dự luật lưỡng đảng nhằm ngăn chặn kế hoạch của ông Trump đưa dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu.
Quy mô đa số của đảng Dân chủ tại mỗi viện vẫn chưa được xác định cuối cùng. Tuy nhiên, trong quá khứ, Ukraine nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả đảng Dân chủ lẫn nhiều nghị sĩ Cộng hòa thuộc phe ông Trump. Vì vậy, Quốc hội có thể tập hợp đủ số phiếu để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống.
Chấm dứt viện trợ quân sự cho Israel
Sự ủng hộ dành cho Israel trong nội bộ đảng Dân chủ đã suy giảm mạnh do cách nước này tiến hành chiến dịch quân sự tại Gaza, khiến hàng chục nghìn dân thường Palestine thiệt mạng. Tình trạng bạo lực tiếp diễn tại Bờ Tây bị Israel chiếm đóng, cùng mối quan hệ liên minh thân thiết giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và đảng Cộng hòa, cũng góp phần làm gia tăng sự bất mãn.
Đảng Dân chủ có thể tìm cách hạn chế hoặc chấm dứt viện trợ quân sự cho Israel. Khoản hỗ trợ này bao gồm mức cơ bản 3,8 tỷ USD mỗi năm, bên cạnh hàng tỷ USD bổ sung kể từ sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023, sự kiện dẫn tới chiến dịch quân sự quy mô lớn của Israel tại Gaza.
Trong mùa hè năm nay, gần một nửa số nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện đã bỏ phiếu ủng hộ việc cắt viện trợ cho Israel. Ngay cả một số nghị sĩ phản đối đề xuất này, trong đó có ông Meeks, cũng ủng hộ việc hạn chế cung cấp cho Israel một số loại vũ khí như bom hạng nặng.
Hạn chế chi tiêu quân sự, khôi phục viện trợ nước ngoài
Đảng Dân chủ có xu hướng muốn hạn chế chi tiêu quân sự nhiều hơn đáng kể so với phe Cộng hòa của ông Trump.
Năm nay, ông Trump đề nghị tăng ngân sách quân sự Mỹ thêm 67%, lên mức 1.500 tỷ USD – một mức tăng chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, đảng Dân chủ đã ngăn đề xuất này tại Thượng viện, viện dẫn việc ông Trump không tham vấn Quốc hội về cuộc chiến với Iran và những đợt cắt giảm mạnh các chương trình an sinh xã hội.
Ông Trump cũng đã giữ lại hoặc hủy bỏ hàng tỷ USD viện trợ nước ngoài mà Quốc hội phê chuẩn trước đó. Nhiều nghị sĩ Dân chủ phản đối những động thái này và cho biết họ sẽ tìm cách khôi phục nguồn ngân sách bị cắt.
Trong quá khứ, kể cả trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, viện trợ nước ngoài từng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa.
Tăng giám sát chính sách của Mỹ tại Mỹ Latin
Ông Trump theo đuổi chính sách quyết liệt tại Tây bán cầu hơn nhiều tổng thống Mỹ trong những nhiệm kỳ gần đây. Các động thái đáng chú ý gồm chiến dịch quân sự khiến Tổng thống Venezuela bị lật đổ và hơn một năm tiến hành các cuộc tấn công gây chết người nhằm vào những chiếc thuyền ngoài khơi nước này.
Ông Trump cũng áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm gây sức ép lên chính quyền cộng sản Cuba, đồng thời đe dọa sử dụng hành động quân sự để buộc nước này thay đổi chính phủ.
Chính quyền Mỹ còn tìm cách tác động tới các cuộc bầu cử tại Honduras, Argentina, Colombia và Brazil.
Một số nghị sĩ Dân chủ đã kêu gọi mở các cuộc điều tra và tổ chức phiên điều trần về những hành động của ông Trump tại Venezuela. Những người khác lên án các biện pháp trừng phạt mà họ cho là tàn nhẫn, gây tổn hại cho dân thường Cuba, đồng thời yêu cầu Mỹ chấm dứt can thiệp vào các cuộc bầu cử ở nước ngoài.
Theo Reuters
