Vụ hành quyết bất thành Christa Pike đang làm dấy lên tranh luận về án tử hình tại Mỹ. Theo các chuyên gia, những sai sót nghiêm trọng và sự thiếu năng lực trong quá trình tiêm thuốc độc khiến phương pháp hành quyết này thường xuyên gặp trục trặc.
Nỗ lực hành quyết Pike, người bị kết án tử hình vì tham gia sát hại một bạn học khi mới 18 tuổi, đã bị hủy ngày 30/9 sau khi hai liều pentobarbital không thể khiến cô tử vong.
Các nhân chứng cho biết Pike vẫn tiếp tục thở, ngáy và nhấc một số bộ phận cơ thể khỏi chiếc băng ca mà cô bị trói chặt, ngay cả sau khi thuốc độc được tiêm vào người. Luật sư của Pike cho biết cô đã tỉnh lại tại bệnh viện ngày 6/10, nhưng vẫn phải trải qua một chặng đường dài để hồi phục.
Thống đốc bang Tennessee Bill Lee thông báo tạm dừng các vụ hành quyết tại bang, đồng thời cam kết tiến hành một cuộc “đánh giá toàn diện bởi bên thứ ba” về sự cố. Đây là trường hợp thứ hai trong năm nay giới chức Tennessee phải hủy hành quyết sau khi nỗ lực tiêm thuốc độc thất bại.
Sở Cải huấn bang Tennessee từ chối bình luận trước các câu hỏi của giới truyền thông về nguyên nhân khiến vụ hành quyết Pike không thành công và liệu bang có dự định tiếp tục tìm cách thi hành án tử hình đối với cô hay không.
Vụ việc thu hút sự chú ý trên toàn nước Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những lần hành quyết bất thành, chủ yếu liên quan đến phương pháp tiêm thuốc độc, đã trở thành vấn đề đáng lo ngại và xuất hiện phổ biến trong hệ thống thi hành án tử hình của nước này.
“Đây là cơ hội để mọi người dừng lại, xem xét thật kỹ tất cả những khâu đã xảy ra sai sót trong vụ hành quyết này, từ đó đưa ra quyết định đúng đắn về cách tiếp tục, nếu chúng ta vẫn muốn sử dụng phương pháp này”, Robin Maher, Giám đốc điều hành Trung tâm Thông tin về Án tử hình, tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận có trụ sở tại Washington, D.C., cho biết.
Những vấn đề y tế
Trong số các phương pháp hành quyết đang được sử dụng tại Mỹ, tiêm thuốc độc là phương pháp phổ biến nhất. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những phương pháp có độ tin cậy thấp.
Kể từ năm 2022, các bang Tennessee, Idaho, Alabama, Arizona, Texas và Oklahoma đều ghi nhận ít nhất một vụ hành quyết bằng tiêm thuốc độc gặp trục trặc nghiêm trọng. Một nghiên cứu khảo sát các vụ hành quyết tại Mỹ trong giai đoạn 1890-2010 cho thấy tỷ lệ hành quyết thất bại bằng phương pháp tiêm thuốc độc cao hơn gấp đôi so với tất cả các phương pháp khác cộng lại.
Các nhà nghiên cứu cho rằng tỷ lệ thất bại cao bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó có việc khó thực hiện một quy trình vốn đòi hỏi kỹ năng y tế chính xác trong môi trường nhà tù, nơi không phải lúc nào cũng có nhân viên đủ chuyên môn.
Các tổ chức y tế lớn cấm thành viên tham gia hỗ trợ hành quyết vì cho rằng việc này đi ngược lại nguyên tắc không gây tổn hại cho người khác. Do đó, các nhà tù phải dựa vào nhân viên hoặc quan chức có trình độ chuyên môn không rõ ràng để thực hiện thủ thuật.
“Tiêm thuốc độc có đầy đủ những yêu cầu khắt khe của một thủ thuật y tế: từ các khâu dễ xảy ra sai sót đến yêu cầu về độ chính xác. Nhưng phương pháp này đã bị biến đổi để phù hợp với nhu cầu của việc hành quyết”, Corinna Barrett Lain, giáo sư Trường Luật thuộc Đại học Richmond và tác giả một cuốn sách về phương pháp tiêm thuốc độc, nhận định.
Bà cho biết từng chứng kiến những vụ hành quyết thất bại kéo dài hàng giờ, trong đó tù nhân bị chọc kim hơn chục lần. “Đó là sự kết hợp rất tệ giữa một thủ thuật đòi hỏi sự tỉ mỉ nhưng lại không được thực hiện một cách tỉ mỉ”.
Các công ty dược phẩm cũng hạn chế việc sử dụng sản phẩm của họ trong các vụ hành quyết. Vì vậy, một số bang phải mua thuốc dùng để tiêm thuốc độc thông qua các cơ sở được gọi là nhà thuốc pha chế.
Những cơ sở này thường điều chế các loại thuốc không được sản xuất thương mại. Sản phẩm của họ không trải qua quá trình giám sát, kiểm định rộng rãi như các loại thuốc được sản xuất hàng loạt. Một số bang cũng tìm cách kéo dài thời gian sử dụng lượng thuốc dự trữ cho các vụ hành quyết, dù thuốc có thể hết hạn hoặc không còn bảo đảm chất lượng.
Rủi ro còn tăng lên do đặc điểm sức khỏe của những người bị hành quyết.
Người bị giam trong khu biệt lập dành cho tử tù thường phải chờ nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, trước khi án tử hình được thi hành. Nhiều người đã lớn tuổi nên có nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe cao hơn, khiến quá trình tiêm thuốc độc càng trở nên phức tạp.
Trong các vụ hành quyết thất bại, một vấn đề thường gặp là nhân viên không thể xác định được tĩnh mạch phù hợp hoặc thiết lập đường truyền tĩnh mạch.
Giới chức Tennessee chưa đưa ra lời giải thích về nguyên nhân vụ hành quyết Pike thất bại. Trước đó, luật sư của cô lập luận rằng Pike có tĩnh mạch nhỏ và mắc một chứng rối loạn về máu, những yếu tố có thể gây khó khăn cho quá trình tiêm thuốc độc.
Sau khi thuốc được tiêm, luật sư mô tả cánh tay Pike bị sưng và bỏng rát.
Maher, Giám đốc Trung tâm Thông tin về Án tử hình, cho rằng những triệu chứng này có thể cho thấy thuốc đã không được đưa vào máu đúng cách.
“Mọi người đều suy đoán rằng thuốc đã được tiêm cho cô ấy nhưng không đi vào máu với lượng đủ lớn để gây tử vong”, bà nói. “Có khả năng tĩnh mạch của cô ấy đã bị tổn thương, hoặc kim tiêm đã xuyên qua thành tĩnh mạch”.
Phương pháp được sử dụng phổ biến
Khi thuốc hành quyết không được đưa vào cơ thể đúng cách, quá trình thi hành án có thể kéo dài và trong một số trường hợp khiến tù nhân phải chịu đau đớn không cần thiết.
Sau khi được tiêm liều pentobarbital đầu tiên, Pike được cho là đã nói rằng cô cảm thấy cánh tay mình “như sắp nổ tung”.
Tháng 5 năm nay, Tennessee cũng phải hủy vụ hành quyết Tony Carruthers sau khi nhân viên chật vật hơn 90 phút để thiết lập một đường truyền tĩnh mạch dự phòng.
Tháng 2/2024, bang Idaho cũng đình chỉ vụ hành quyết Thomas Creech, một người đàn ông ngoài 70 tuổi, sau khi đội thi hành án không thể đặt đường truyền tĩnh mạch đúng cách dù đã thử 8 lần ở tay, chân và bàn chân của ông.
Bất chấp những sự cố như vậy, theo Hội nghị Quốc gia các Cơ quan Lập pháp bang, tiêm thuốc độc vẫn là phương pháp hành quyết chủ yếu tại 28 trong số 29 bang còn duy trì án tử hình. Vụ hành quyết đầu tiên bằng phương pháp này diễn ra tại Texas vào năm 1982.
Theo Trung tâm Thông tin về Án tử hình, năm 2025, có 39 người bị hành quyết bằng tiêm thuốc độc, so với 5 người bị hành quyết bằng khí độc và 3 người bị xử bắn. Vụ hành quyết bằng ghế điện gần nhất diễn ra vào năm 2020, trong khi những phương pháp cũ hơn như treo cổ đã không còn được sử dụng kể từ thập niên 1990.
Michael Radelet, giáo sư xã hội học tại Đại học Colorado, người theo dõi các vụ hành quyết thất bại, cho rằng tiêm thuốc độc đã thay thế những hình thức hành quyết cũ từng bị coi là lỗi thời và tàn bạo.
Những phương pháp trước đây cũng có thể tạo ra cảnh tượng kinh hoàng, gây ám ảnh cho người chứng kiến. Tù nhân bị hành quyết bằng ghế điện đôi khi bốc cháy hoặc khiến nhân chứng kinh hãi vì mùi thịt cháy.
“Tiêm thuốc độc là phương pháp tương đối mới, nhưng nó nằm trong xu hướng kéo dài hàng trăm năm, khi người ta liên tục tìm kiếm một cách hành quyết ‘nhân đạo’ hơn”, ông Radelet nói với Al Jazeera.
Tuy nhiên, ông cho rằng thực tế sử dụng phương pháp này đã không đáp ứng được lời hứa về một quy trình hành quyết nhẹ nhàng, diễn ra trong điều kiện được kiểm soát như một thủ thuật y tế.
Ông cũng dẫn các kết quả khám nghiệm tử thi cho thấy tù nhân vẫn phải chịu đau đớn, bất chấp quy trình tiêm thuốc độc có vẻ vô trùng và được kiểm soát chặt chẽ.
Những người phản đối án tử hình cho rằng các thông tin này đặt ra câu hỏi về việc sử dụng rộng rãi phương pháp tiêm thuốc độc và liệu có nên loại bỏ hoàn toàn nó hay không.
“Ngay từ đầu, tiêm thuốc độc đã hướng tới một vụ hành quyết trông có vẻ nhân đạo, chứ không phải một vụ hành quyết thực sự nhân đạo”, giáo sư luật Lain nói. “Hai điều đó khác nhau rất nhiều”.
Theo AJ
