Việc các cửa hàng thuộc những thương hiệu như Dior, Celine và Hermès bị cướp phá đã làm lộ ra một vết nứt trên lớp vỏ hào nhoáng của ngành hàng xa xỉ.
Trong số những hình ảnh và video xuất hiện sau các cuộc bạo loạn tại Pháp vào cuối tuần qua, gây sốc nhất có lẽ là cảnh tháp đồng hồ ở Limoges đổ sập sau khi tòa thị chính thế kỷ XIX của thành phố bị phóng hỏa.
Không kém phần ám ảnh là những hình ảnh đám đông tràn qua cổng các cửa hàng xa xỉ như Celine, Hermès, Louis Vuitton và Saint Laurent, đập vỡ những ô kính lớn vốn ngăn cách thế giới bên ngoài với không gian yên tĩnh dành riêng cho giới siêu giàu bên trong. Những tủ kính trưng bày lấp lánh bị đập nát, còn hàng hóa bị lấy đi.
Trong số hơn 3.000 cửa hàng được cho là đã chịu ảnh hưởng từ làn sóng biểu tình ngày càng lan rộng, bao gồm cửa hàng tạp hóa, hiệu thuốc và cơ sở kinh doanh gia đình, các vụ phá hoại nhằm vào những thương hiệu xa xỉ lại thu hút phần lớn sự chú ý và trí tưởng tượng của công chúng quốc tế.
Mỗi khi biểu tình đi kèm cướp phá, câu chuyện về những biểu hiện giận dữ rộng lớn hơn, đôi khi khó diễn đạt thành lời, liên quan đến bất bình đẳng lại được khơi lên — không chỉ ở Pháp mà trên khắp thế giới. Có thể xem những gì đang diễn ra là một diễn biến mới trong lịch sử lâu dài của việc sử dụng hàng xa xỉ như biểu tượng cho bất công kinh tế và xã hội, bắt đầu từ thời Cách mạng Pháp. Nhưng làn sóng cướp phá lần này cũng phản ánh một thực tế rất đương đại mà chính ngành công nghiệp xa xỉ đã góp phần tạo ra.
Không phải lần đầu ngành hàng xa xỉ trở thành mục tiêu
Thực tế, đây là lần thứ ba trong vòng 8 năm các thương hiệu xa xỉ bị tấn công trực tiếp tại thành phố vốn tự định vị mình là thủ đô của sự xa xỉ.
Năm 2023, trong phong trào phản đối kế hoạch cải cách lương hưu của chính phủ, người biểu tình đã tràn vào trụ sở tập đoàn LVMH trên đại lộ Montaigne ở Paris, giơ pháo sáng và cuối cùng đốt hình nộm của tỷ phú Bernard Arnault, chủ sở hữu tập đoàn. Trong năm đó, ông Arnault từng có thời gian ngắn giữ vị trí người giàu nhất thế giới.
Năm 2019, các cửa hàng Dior và Chanel trên đại lộ Champs-Élysées ở Paris, cùng nhiều điểm bán hàng xa xỉ khác, cũng bị cướp phá trong các cuộc biểu tình của phong trào Áo vàng (Gilets Jaunes). Những mặt tiền cửa hàng bị đóng ván để bảo vệ tài sản khi ấy trở thành hình ảnh quen thuộc.
Theo ông Serge Carreira, Giám đốc sáng kiến hỗ trợ các thương hiệu mới nổi thuộc Liên đoàn Thời trang cao cấp Pháp, đồng thời là giáo sư liên kết tại Trường Quản lý và Tác động của Sciences Po, Pháp từ lâu đã có mối quan hệ vừa yêu vừa ghét với ngành hàng xa xỉ.
“Pháp luôn tự hào về tầm ảnh hưởng toàn cầu của ngành hàng xa xỉ, nhưng đồng thời cũng hoài nghi về đạo đức của ngành này và đổ lỗi cho bản chất bất bình đẳng của nó”, ông Carreira nhận định.
Ở một khía cạnh nào đó, chính sức ảnh hưởng mà các thương hiệu đã dày công xây dựng đang quay ngược lại gây bất lợi cho họ.
Khi thương hiệu xa xỉ hiện diện trong đời sống của tất cả mọi người
Ngành hàng xa xỉ đã tận dụng mạng xã hội và sức hút văn hóa của mình để xuất hiện ở khắp nơi, kể cả trong đời sống của những người không đủ khả năng mua sản phẩm.
Nhờ các đại sứ thương hiệu là người nổi tiếng, những buổi trình diễn thời trang được biến thành sự kiện giải trí và thảm đỏ trở thành cơ hội tiếp thị, gần như ai cũng biết đến Dior, ngay cả khi họ sẽ không bao giờ mua một món đồ Dior. Điều tương tự cũng đúng với Louis Vuitton, Chanel, Burberry và nhiều thương hiệu khác.
Trớ trêu thay, các cuộc biểu tình cuối tuần qua diễn ra đúng thời điểm chương trình Journées Particulières — tạm dịch là Ngày hội mở cửa — của LVMH được tổ chức. Đây là sáng kiến cho phép công chúng tham quan xưởng may, xưởng chế tác và các cơ sở sản xuất của nhiều thương hiệu thuộc tập đoàn, tìm hiểu cách sản phẩm được làm ra và bước vào thế giới vốn thường đóng kín với người ngoài.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ trong khi tự định vị là đỉnh cao của khát vọng và gu thẩm mỹ, các thương hiệu này lại liên tục nâng giá sản phẩm lên mức gần như nằm ngoài tầm với của đại đa số người tiêu dùng.
Chúng có sức hấp dẫn mạnh mẽ về cảm xúc và tâm lý, nhưng trên thực tế lại rất khó tiếp cận.
“Kết quả là phần lớn thế hệ trẻ cảm thấy mình bị gạt ra ngoài thế giới này”, ông Carreira nói. “Không còn giấc mơ nào nữa, chỉ còn sự ghen tị và giận dữ”.
Từ khát vọng sở hữu đến hành vi phá hủy
Những cảm xúc ấy đã được thể hiện bằng hành động phá hủy tài sản. Theo ông Carreira, khi đập vỡ cửa kính của những cửa hàng xa hoa, người biểu tình cũng đang tấn công một hệ thống chỉ đưa ra lời hứa về sự hòa nhập mà không thực sự mở rộng cánh cửa cho họ.
“Họ thoát khỏi những chuẩn mực thông thường và đạt được một dạng thỏa mãn vật chất”, ông nói.
Bằng cách lấy đi chính những món hàng vốn nằm ngoài khả năng tiếp cận của mình, những người cướp phá đã chiếm lấy một phần những gì họ cảm thấy bị từ chối. Nhiều món đồ sau đó xuất hiện trên các nền tảng bán lại hàng xa xỉ và thị trường chợ đen, đồng thời được đưa ra khỏi những không gian trưng bày sang trọng để xuất hiện ngay trên đường phố.
Trong bối cảnh này, những món hàng vốn thường được các thương hiệu xa xỉ mô tả là biểu tượng của tay nghề thủ công và di sản văn hóa lại mang một ý nghĩa khác: chúng trở thành biểu tượng của sự phô trương quá mức và những mặt trái của chủ nghĩa tư bản.
Các thương hiệu tăng cường bảo vệ, Paris có thể biến thành pháo đài
Về những diễn biến tiếp theo, Dior, Celine và Hermès không phản hồi yêu cầu bình luận, từ chối bình luận về những gì xảy ra tại các cửa hàng của họ, hoặc không cho biết những biện pháp bảo vệ đã được triển khai. Ralph Lauren cũng không trả lời email.
Trong một bản ghi nhớ nội bộ gửi nhân viên LVMH ngày 19/10, ông Antoine Arnault, người đứng đầu bộ phận truyền thông và phát triển bền vững của tập đoàn, cho biết LVMH đã “thực hiện các biện pháp thích hợp để bảo đảm an toàn cho mọi người và duy trì hoạt động kinh doanh”. Bản ghi nhớ này được The New York Times tiếp cận. Theo một số thông tin, tập đoàn đã thuê lực lượng bảo vệ tư nhân.
Ông Arnault cũng gửi lời cảm ơn tới “những nghệ nhân, bậc thầy tài hoa và tất cả thành viên trong đội ngũ”, gọi họ là “những đại sứ xuất sắc nhất của chúng ta”.
Khi chính quyền Pháp áp đặt lệnh giới nghiêm tại một số nơi và các thành phố chuẩn bị cho những đợt biểu tình tiếp theo, chính phủ cam kết tăng cường an ninh.
“Tôi tin rằng đại lộ Montaigne và phố Faubourg Saint-Honoré sẽ được bảo vệ nghiêm ngặt như pháo đài Fort Knox vào cuối tuần tới, cũng như trong những ngày biểu tình tiếp theo suốt vài tuần tới”, ông Carreira nói.
Theo NYT
