Nga và Mỹ cần khẩn trương nối lại đối thoại về ổn định chiến lược và kiểm soát vũ khí, bởi việc không còn khuôn khổ pháp lý dựa trên hiệp ước trong lĩnh vực này đang tạo ra tình huống cực kỳ nguy hiểm, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cảnh báo.
Hiệp ước New START, thỏa thuận song phương cuối cùng còn lại nhằm giới hạn kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Nga và Mỹ, đã hết hiệu lực vào tháng 2 mà không được gia hạn hoặc thay thế.
Được ký năm 2010 và gia hạn vào năm 2021, New START giới hạn mỗi bên ở mức 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai và 700 phương tiện mang phóng được triển khai. Hiệp ước cũng thiết lập các cơ chế minh bạch và cho phép tiến hành thanh sát tại chỗ nhằm xác minh việc tuân thủ.
Sau khi hiệp ước hết hiệu lực, Nga đề xuất duy trì các giới hạn về số đầu đạn trong thêm một năm, với điều kiện Washington có động thái tương tự. Tuy nhiên, theo Moscow, sáng kiến này không nhận được phản hồi từ phía Mỹ.
Phát biểu với báo giới hôm thứ Ba, ông Peskov khẳng định Nga cho rằng hai nước cần khẩn trương nối lại đàm phán.
“Đây là vấn đề cực kỳ quan trọng”, ông nói. “Lần đầu tiên sau một thời gian dài, thế giới không còn khuôn khổ pháp lý dựa trên hiệp ước này”.
Người phát ngôn Điện Kremlin mô tả tình hình hiện nay là “cực kỳ nguy hiểm”, đồng thời kêu gọi sớm khởi động đàm phán. Theo ông, tiến trình này chắc chắn sẽ phức tạp và kéo dài.
Mỹ muốn đưa Trung Quốc vào thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump từ lâu đã khẳng định bất kỳ thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân nào trong tương lai cũng cần bao gồm Trung Quốc.
Hồi tháng 2, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington sẽ thúc đẩy các cuộc đàm phán ba bên với Bắc Kinh và Moscow.
Hôm thứ Hai, Tổng thống Trump tuyên bố ông sẵn sàng thảo luận về giải trừ vũ khí hạt nhân trong một cuộc gặp tiềm năng với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) dự kiến diễn ra tại Trung Quốc vào tháng tới.
“Chúng tôi sẽ có nội dung để thảo luận về vũ khí hạt nhân và phi hạt nhân hóa”, ông Trump nói với các phóng viên. “Nếu Chủ tịch Tập muốn thảo luận, tôi sẵn sàng. Tôi chắc chắn chúng tôi cũng sẽ bàn về những vấn đề khác, chẳng hạn như thương mại”.
Tuy nhiên, Moscow nhấn mạnh rằng trong các cuộc đàm phán tương lai với Washington về ổn định chiến lược, Nga không thể bỏ qua kho vũ khí hạt nhân của các thành viên NATO tại châu Âu, đặc biệt là Anh và Pháp.
Nga lo ngại kế hoạch mở rộng năng lực răn đe hạt nhân của châu Âu
Đầu năm nay, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công bố sáng kiến “răn đe mở rộng”, theo đó vũ khí hạt nhân của Pháp có thể được triển khai tại các quốc gia châu Âu khác.
Đến tháng 3, ông Macron tuyên bố Pháp sẽ không còn công khai quy mô kho vũ khí hạt nhân của nước này, đồng thời lập luận rằng “muốn được tự do, chúng ta phải khiến người khác e ngại”.
Nhà lãnh đạo Pháp cũng công bố kế hoạch tăng quy mô kho vũ khí hạt nhân. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Pháp hiện sở hữu chưa đến 300 đầu đạn hạt nhân.
Moscow cảnh báo chiến lược trên có thể phản tác dụng, đồng thời tuyên bố Nga không thể “bỏ qua sự gia tăng rõ ràng của thành phần hạt nhân trong tiềm lực chung của NATO”.
Những tuyên bố này cho thấy bất đồng giữa Nga và phương Tây không chỉ xoay quanh việc kiểm soát kho vũ khí hạt nhân của Moscow và Washington, mà còn liên quan đến vai trò của các lực lượng hạt nhân châu Âu trong cấu trúc an ninh khu vực.
Mỹ cân nhắc mở rộng lựa chọn sử dụng vũ khí hạt nhân
Trong một diễn biến khác, NBC đưa tin hồi tháng 8 rằng Lầu Năm Góc đang xây dựng chiến lược hạt nhân mới, theo hướng trao cho tổng thống Mỹ nhiều lựa chọn sử dụng vũ khí hạt nhân hơn trong một cuộc xung đột tiềm tàng với Nga hoặc Trung Quốc.
Theo nguồn tin này, cách tiếp cận mới được cho là sẽ chuyển trọng tâm nhiều hơn sang vũ khí hạt nhân chiến thuật tầm ngắn, thay vì chủ yếu dựa vào các vũ khí hạt nhân chiến lược tầm xa.
Nếu được triển khai, sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cách Washington tính toán các phương án răn đe và phản ứng trong những kịch bản xung đột với các cường quốc hạt nhân khác.
Nga điều chỉnh học thuyết hạt nhân, mở rộng điều kiện sử dụng
Năm 2024, Nga cập nhật học thuyết hạt nhân, trong đó tuyên bố một cuộc tấn công do quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân tiến hành với sự hậu thuẫn của một cường quốc hạt nhân sẽ được xem là hành động tấn công phối hợp.
Học thuyết sửa đổi cũng nêu khả năng Nga sử dụng vũ khí hạt nhân nếu một cuộc tấn công bằng vũ khí thông thường tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với chủ quyền hoặc toàn vẹn lãnh thổ của Nga hay đồng minh Belarus.
Moscow đồng thời nhiều lần chỉ trích việc Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân tại châu Âu theo cơ chế chia sẻ hạt nhân của NATO.
Trong bối cảnh New START đã hết hiệu lực, những bất đồng về kho vũ khí hạt nhân của Mỹ, Nga và các nước châu Âu đang làm gia tăng sức ép đối với các nỗ lực kiểm soát vũ khí. Việc hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới chưa có thỏa thuận kế tiếp cũng đặt ra câu hỏi về cách duy trì tính minh bạch, hạn chế chạy đua vũ trang và giảm nguy cơ tính toán sai lầm trong tương lai.
Theo RT
