Elon Musk ra lệnh bóp băng thông Starlink dành cho quân đội Ukraine?
The Wall Street Journal hôm 21/10 đã dẫn lời các quan chức Mỹ và những người nắm rõ sự việc cho biết thông tin trên. Tuy nhiên, Reuters cho biết Elon Musk, công ty SpaceX và Nhà Trắng chưa lập tức phản hồi yêu cầu bình luận.
Quân đội Ukraine sử dụng Starlink để liên lạc trên chiến trường và điều khiển các hoạt động bằng máy bay không người lái (UAV). Việc dịch vụ vệ tinh này bị hạn chế đã ảnh hưởng đến các nhiệm vụ UAV của Ukraine nhằm vào Nga.
Theo bài báo của WSJ, ngay sau khi thông tin về việc giảm tốc độ Starlink được công khai, Tổng thống Mỹ Donald Trump, khi đó đang vận động tranh cử, đã điện đàm với Musk vào tuần trước để thảo luận về quyết định này. Hai người cũng từng trao đổi về vấn đề trước khi lệnh hạn chế tốc độ Starlink được đưa ra.
Trước đó, Reuters từng đưa tin rằng mệnh lệnh hạn chế hệ thống vệ tinh Starlink xuất phát từ bên trong Nhà Trắng.
Vào tuần trước, khi những phàn nàn về vấn đề này được phía Ukraine đưa ra, Tổng thống Trump nói ông cho rằng cả mình lẫn Musk đều không nên bị quy trách nhiệm về việc Ukraine mất quyền sử dụng Starlink.
Về phần mình, Elon Musk khi đó tuyên bố các quyết định liên quan đến việc giảm tốc độ vận hành hoặc hạn chế quyền sử dụng vệ tinh đều do quân đội Mỹ hoặc tổng thống đưa ra.
Vụ này đáng chú ý không chỉ vì Elon Musk có thể tác động đến hoạt động quân sự của Ukraine thông qua Starlink, mà còn vì nó phơi bày một vấn đề chiến lược lớn hơn: trong chiến tranh hiện đại, một doanh nghiệp tư nhân kiểm soát hạ tầng thông tin liên lạc cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tác chiến của cả một quốc gia.
Vậy ai thực sự ra lệnh hạn chế Starlink, biện pháp đó ảnh hưởng đến quân đội Ukraine ra sao, và Mỹ đang sử dụng quyền kiểm soát công nghệ vệ tinh như một đòn bẩy chính trị đến mức nào.
Diễn biến chính: từ hạn chế kỹ thuật đến tranh cãi chính trị
Theo quân đội Ukraine, từ ngày 14/10 Starlink bắt đầu giới hạn tốc độ. Phía Ukraine thông báo các thiết bị liên lạc quân sự của họ bị ngắt kết nối khi di chuyển nhanh hơn khoảng 160 km/giờ. Một số nhiệm vụ của UAV bị gián đoạn, có nhiệm vụ phải hủy.
Ngày 15–16/10: Xuất hiện nghi vấn Nhà Trắng can thiệp. Hãng tin Reuters dẫn nguồn tin từ hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây cho biết chỉ thị hạn chế hệ thống Starshield dành cho quân đội Ukraine xuất phát từ bên trong Nhà Trắng. Tuy nhiên, các nguồn tin không xác định được ai là người ra quyết định cuối cùng.
Ngày 19/10: Ukraine xác nhận tác động vẫn còn. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết thiết bị Starlink và Starshield tại một số khu vực tiền tuyến ngừng hoạt động khi đạt tốc độ di chuyển khoảng 130–161 km/giờ, gây trở ngại cho hậu cần và việc sử dụng UAV đánh chặn.
Ngày 20–21/10: WSJ nêu đích danh Elon Musk. The Wall Street Journal dẫn các quan chức Mỹ và người am hiểu sự việc cho rằng chính Musk đã ra lệnh áp giới hạn tốc độ. Bài báo còn cho biết Musk và Trump đã trao đổi về quyết định này, cả trước và sau khi biện pháp được áp dụng.
Tuy nhiên, thông tin Elon Musk trực tiếp ra lệnh hiện là nội dung do WSJ dẫn nguồn. Reuters trước đó xác nhận có lệnh hạn chế và dẫn nguồn nói chỉ thị xuất phát từ Nhà Trắng, nhưng chưa công khai xác định được người ra quyết định. Hai thông tin có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa.
Vì sao giới hạn tốc độ UAV di chuyển 160 km/giờ có thể ảnh hưởng lớn đến chiến trường?
Theo các thông tin Ukraine cung cấp cho Reuters, một số thiết bị đầu cuối mất kết nối trong khoảng 10–20 giây khi UAV di chuyển ở tốc độ vượt ngưỡng giới hạn. Trong chiến đấu, khoảng mất kết nối ngắn như vậy cũng có thể làm thay đổi kết quả nhiệm vụ.
Có ba tác động chính đối với hoạt động tác chiến của quân đội Ukraine:
Đối với UAV tấn công tầm xa: Mất kết nối có thể khiến người điều khiển khó cập nhật đường bay hoặc điều chỉnh nhiệm vụ, làm giảm hiệu quả của một số cuộc tấn công vào lực lượng và hậu cần Nga tại các vùng bị chiếm đóng.
Đối với UAV đánh chặn: Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm. Ukraine sử dụng các UAV đánh chặn để đối phó với những máy bay không người lái tấn công của Nga, trong đó có dòng Shahed. Một hệ thống mất liên lạc khi bay nhanh sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận và đánh chặn mục tiêu.
Đối với hậu cần và phối hợp tác chiến: Starlink còn hỗ trợ truyền dữ liệu giữa các đơn vị. Những trục trặc trong kết nối có thể làm chậm quá trình phối hợp, điều động và vận chuyển tại tiền tuyến.
Tuy nhiên, không phải mọi UAV Ukraine đều lập tức mất khả năng hoạt động. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thiết bị đầu cuối, cấu hình liên lạc, tốc độ bay và hệ thống điều khiển của từng loại UAV.
Theo Reuters, biện pháp hạn chế Starshield xuất hiện đúng lúc quan hệ Washington–Kiev xấu đi, sau khi chính quyền Trump gây sức ép yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga. Ông Trump cho rằng các cuộc tấn công này góp phần làm giá năng lượng tăng cao tại Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia được Reuters dẫn lời cho rằng giá năng lượng tăng chủ yếu liên quan đến cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz.
Ba yếu tố đáng lưu ý trong sự kiện Starshield hạn chế tốc độ
Gây sức ép về quân sự: Hạn chế kết nối có thể làm giảm hiệu quả một số hoạt động UAV của Ukraine, qua đó tạo sức ép thực tế lên Kiev.
Gây sức ép đàm phán: Chính quyền Trump đang thúc đẩy Ukraine tiến tới thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Nga. Trong bối cảnh ấy, việc Washington kiểm soát các năng lực quân sự thiết yếu có thể trở thành đòn bẩy đàm phán.
Mâu thuẫn về trách nhiệm: Theo Reuters, một quan chức cấp cao Mỹ nói tổng thống không hề yêu cầu hạn chế Starshield (phiên bản quân sự của Starlink). Trong khi đó Elon Musk lại tuyên bố các giới hạn về tốc độ và quyền sử dụng do quân đội Mỹ và cuối cùng là tổng thống quyết định. Những phát biểu này khiến câu hỏi về chuỗi chỉ huy và trách nhiệm vẫn chưa được giải đáp đầy đủ.
Vì vậy, có cơ sở để đặt nghi vấn về mối liên hệ giữa hạn chế Starshield và sức ép chính trị đối với Ukraine. Nhưng chưa đủ bằng chứng công khai để kết luận lệnh này được ban hành nhằm trực tiếp giúp Nga hoặc là một thỏa thuận phối hợp giữa hai ông Trump và Musk.
Theo Zaobao, WSJ, Reuters
