Các cuộc biểu tình tại Pháp đang kết nối làn sóng bất mãn trong trường học với sự bức xúc về chi phí sinh hoạt, dịch vụ công xuống cấp và một chính phủ bị chỉ trích là chưa giải quyết những khó khăn của người dân.
Biểu tình đang lan rộng khắp nước Pháp khi sự phẫn nộ về điều kiện học tập trong trường học hòa vào làn sóng bất mãn trước chi phí sinh hoạt cao và những cáo buộc rằng chính phủ chưa hành động đủ để giải quyết các vấn đề của người dân.
Theo Bộ Nội vụ Pháp, khoảng 550.000 người đã xuống đường trên toàn quốc hôm thứ Bảy. Phần lớn các cuộc tuần hành diễn ra trong hòa bình, nhưng một nhóm nhỏ người biểu tình đã tấn công các tòa nhà, cướp phá cửa hàng và đụng độ với cảnh sát. Lực lượng an ninh sử dụng hơi cay và triển khai các đợt truy đuổi, giải tán đám đông.
Thủ tướng Sébastien Lecornu cho biết 1.200 người đã bị bắt giữ và 150 cảnh sát bị thương. Đằng sau những cuộc đụng độ là một cuộc khủng hoảng chính trị, được thúc đẩy bởi sự bất mãn trước chất lượng dịch vụ công suy giảm, ngân sách gia đình ngày càng căng thẳng và cảm giác rằng các thiết chế chính trị của Pháp không đem lại nhiều hy vọng thay đổi.
Dưới đây là quá trình các cuộc phong tỏa trường học phát triển thành phong trào trên toàn quốc, cùng những tác động đối với Tổng thống Emmanuel Macron.
Biểu tình lan rộng ra sao, người xuống đường đòi hỏi điều gì?
Phong trào bắt đầu từ tháng trước tại các trường trung học ở những vùng ngoại ô phía bắc Paris, nơi có đông người lao động và các gia đình thu nhập thấp sinh sống. Học sinh biểu tình phản đối tình trạng thiếu giáo viên và cơ sở vật chất xuống cấp. Sau đó, các cuộc phong tỏa trường học và tuần hành lan sang nhiều thành phố, trong đó có Bordeaux, Rennes, Nantes, Lyon, Lille và Marseille.
Cuộc biểu tình hôm thứ Bảy quy tụ học sinh, các công đoàn và những người ủng hộ phong trào “Áo vàng” — lực lượng nổi lên từ năm 2018 nhằm phản đối chi phí sinh hoạt gia tăng và bất bình đẳng kinh tế.
Trả lời Al Jazeera, ông Emile Chabal, giáo sư lịch sử đương đại tại Đại học Edinburgh, nhận định các cuộc biểu tình hiện nay là “kết quả tất yếu của một loạt phong trào phản đối” kéo dài từ thời “Áo vàng”.
Theo ông, phong trào này bắt nguồn từ áp lực tài chính và sự bất mãn với “hệ thống tổng thống Pháp”. Nhận xét đó ám chỉ cơ chế chính trị thường dẫn tới việc một ứng viên trung dung, như Tổng thống Emmanuel Macron, giành chiến thắng trong bầu cử.
Làn sóng biểu tình hôm thứ Bảy kết hợp những bất bình kéo dài nhiều năm với sự phẫn nộ của học sinh trước tình trạng trường công xuống cấp. Trong khi đó, phong trào “Áo vàng” từng yêu cầu cải thiện các dịch vụ công.
Vì vậy, việc những bất mãn của học sinh kết hợp với các đòi hỏi xã hội rộng lớn hơn là “kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra đối với chính phủ Pháp”, ông Chabal nhận định.
Những yêu cầu trước mắt của học sinh tập trung vào điều kiện học tập tại các lycée — trường trung học phổ thông công lập của Pháp, thường dành cho học sinh từ 15 đến 18 tuổi. Họ muốn giảm sĩ số lớp, bảo đảm đủ giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất và giảm thời khóa biểu quá nặng nề.
Tuy nhiên, những phản ánh này cũng cho thấy mối lo rộng hơn về khả năng của nhà nước trong việc cung cấp nền giáo dục và cơ hội cần thiết để người trẻ xây dựng tương lai.
Đối với người lao động, trong đó có nhân viên trường học, tranh chấp còn xoay quanh tiền lương và nguồn lực dành cho việc cung cấp dịch vụ công.
Biểu tình trong trường học diễn ra cùng thời điểm với cuộc đình công trên toàn quốc của khu vực công nhằm phản đối các kế hoạch ngân sách của chính phủ. Theo ông Chabal, việc nhiều mối bất mãn cùng hội tụ trong một phong trào là “kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra đối với chính phủ Pháp”.
Diễn biến này xảy ra khi dự thảo ngân sách năm 2027 bao gồm gói cắt giảm chi tiêu và điều chỉnh thuế trị giá 54 tỷ euro, tương đương 60,8 tỷ USD. Chính phủ cho rằng các biện pháp này cần thiết để giảm thâm hụt ngân sách của Pháp.
Các đề xuất bao gồm đóng băng thang lương dùng để tính mức lương cơ bản của công chức. Các công đoàn cho biết nếu được thực hiện, đây sẽ là năm thứ tư liên tiếp chính sách đóng băng này được áp dụng.
Bà Donatella della Porta, nhà xã hội học và khoa học chính trị, cho rằng học sinh đang tạo động lực cho một làn sóng huy động xã hội rộng hơn, tập trung vào bất bình đẳng, cắt giảm đầu tư công và quyền dân chủ. Những người biểu tình muốn tăng chi cho phúc lợi xã hội thay vì quân sự hóa.
“Họ không muốn tham gia các cuộc chiến; họ muốn một tương lai khác”, bà nói với Al Jazeera.
Bà cũng liên hệ phong trào hiện nay với làn sóng người trẻ xuống đường vì vấn đề Gaza. Cờ Palestine đã xuất hiện tại các cuộc biểu tình ở nhiều quốc gia châu Âu.
Chính phủ phản ứng thế nào?
Phản ứng trước mắt của chính phủ tập trung vào việc duy trì trật tự công cộng. Tổng thống Macron tuyên bố những người chịu trách nhiệm về hành vi bạo lực sẽ bị “truy tố và trừng phạt”.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh một vụ hỏa hoạn đã phá hủy phần lớn tòa thị chính lịch sử tại thành phố Limoges, trong khi các tòa nhà công cộng và cửa hàng ở những nơi khác cũng bị tấn công.
Tuy nhiên, những người tham gia bạo lực chỉ chiếm một bộ phận nhỏ trong phong trào huy động đông đảo hơn nhiều. Ông Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo đảng cánh tả Nước Pháp Bất khuất (La France Insoumise), cáo buộc chính phủ đàn áp học sinh biểu tình và để các cuộc đối đầu leo thang.
Lập luận này phản ánh cuộc tranh luận chính trị rộng hơn: liệu chính phủ chủ yếu xem biểu tình là vấn đề an ninh cần kiểm soát, hay sẽ giải quyết những bất bình đã kéo các nhóm xã hội khác nhau xích lại gần nhau.
Các chuyên gia cho rằng vấn đề của Pháp vượt xa bất đồng về từng biện pháp ngân sách cụ thể, phản ánh sự bất mãn sâu sắc hơn trong xã hội.
Ông Emile Chabal thuộc Đại học Edinburgh nhận định tình trạng bế tắc chính trị sau cuộc bầu cử quốc hội năm 2024 — khi không khối nào giành được đa số tuyệt đối — đã tạo ra “một môi trường mà không đảng phái hay phong trào chính trị nào có thể tập hợp và chuyển hóa sự bất mãn của xã hội thành hành động chính trị”.
Sự phân mảnh này khiến việc xây dựng đồng thuận lâu dài về chi tiêu, thuế khóa và dịch vụ công trở nên khó khăn. Nó cũng khiến người biểu tình nghi ngờ liệu việc thay đổi chính phủ có thực sự dẫn đến những thay đổi chính sách đáng kể hay không.
Theo ông Chabal, các cuộc biểu tình là “một đòn giáng mạnh vào ông Macron”. Những cam kết của Tổng thống Pháp về một đất nước trẻ trung, năng động và được cải cách đã bị suy yếu bởi “việc ông không thể trình bày rõ ràng dự án chính trị của mình, cùng phong thái thiếu đồng cảm sâu sắc”.
Ông Chabal cho biết tình trạng bất ổn hiện nay bao gồm cả những hành vi bạo lực đôi khi xuất hiện ở rìa các cuộc biểu tình tại Pháp, với các chiến thuật hành động trực tiếp gắn liền với phong trào “Áo vàng”. Mục tiêu bị nhắm tới có cả cửa hàng và, trong trường hợp ít phổ biến hơn, các công trình công cộng.
Ông đánh giá việc tòa thị chính Limoges bị phá hủy có ý nghĩa đặc biệt bởi công trình này giữ vị trí quan trọng trong lịch sử đời sống công dân Pháp.
Một số nhà nghiên cứu khác nhấn mạnh vai trò của hoạt động thực thi pháp luật. Bà Guya Accornero, chuyên gia về phong trào xã hội tại Viện Đại học Lisbon, cho rằng những cuộc đối đầu trước đây đã tạo ra căng thẳng dai dẳng giữa người biểu tình và cảnh sát.
Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch), trong các cuộc biểu tình hiện nay, một thiếu niên 15 tuổi đã bị mất một bàn tay do lựu đạn gây choáng của cảnh sát, trong khi một thiếu niên 14 tuổi bị vỡ xương hàm sau khi trúng lựu đạn hơi cay được bắn ở cự ly gần.
Tổ chức này lên án việc sử dụng vũ lực quá mức đối với trẻ em, đồng thời cho biết các cuộc biểu tình nhìn chung diễn ra trong hòa bình.
“Người trẻ cũng đã bị trấn áp bằng bạo lực ngay cả khi sử dụng những chiến thuật không gây gián đoạn”, bà Accornero nói với Al Jazeera.
Ai có thể hưởng lợi về chính trị?
Các chuyên gia trả lời Al Jazeera chưa đưa ra được câu trả lời thống nhất về việc lực lượng chính trị nào có thể hưởng lợi từ tình hình hiện nay.
Ông Paul Smith, phó giáo sư về lịch sử và chính trị Pháp tại Đại học Nottingham, cho rằng bà Marine Le Pen, lãnh đạo phe cực hữu, có thể là người hưởng lợi.
“Tôi chỉ thấy một người hưởng lợi, đó là bà Le Pen”, ông nói, đồng thời cho rằng tình trạng bất ổn cũng có thể gây tổn hại đến triển vọng tranh cử tổng thống của ông Mélenchon.
Ông Chabal cảnh báo không nên mặc định phe cực hữu sẽ giành lợi thế. Tuy nhiên, ông cho biết nỗi lo ngại về tình trạng mất trật tự trong lịch sử từng đem lại lợi ích cho các đảng bảo thủ hoặc trung dung tại Pháp, trong đó có giai đoạn sau các cuộc biểu tình năm 1968.
Bà Le Pen không hoàn toàn bác bỏ những bất bình của người biểu tình. Trên mạng xã hội X hôm thứ Bảy tuần trước, bà gọi các yêu cầu của họ là “những đòi hỏi xã hội chính đáng”, nhưng cho rằng phong trào đã bị “phe cực tả bắt làm con tin”.
Phe cực hữu có thể tìm cách tận dụng sự bất mãn trong công chúng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, lực lượng này nhiều khả năng sẽ hướng sự giận dữ về vấn đề nhập cư và đổ lỗi cho người di cư, thay vì quy trách nhiệm cho cấu trúc của chủ nghĩa tân tự do và chủ nghĩa tư bản — cách lý giải mà ông Mélenchon đưa ra về những khó khăn của người biểu tình.
Cuộc bầu cử tổng thống Pháp dự kiến diễn ra vào tháng 4/2027, đặt các ứng viên trước sức ép kép: vừa phải chứng minh khả năng khôi phục trật tự, vừa thuyết phục cử tri rằng họ sẽ giải quyết những điều kiện xã hội đã thúc đẩy làn sóng biểu tình.
Theo ông Chabal, thách thức lớn nhất là làm thế nào tạo ra thay đổi trong “một môi trường mà không đảng phái hay phong trào chính trị nào có thể tập hợp và chuyển hóa sự bất mãn của xã hội thành hành động chính trị”.
Theo AJ
