Món quà 10,7 tỷ USD của Elon Musk: Trẻ em Mỹ được lợi gì, ai hưởng lợi phía sau?

Tỷ phú Elon Musk tuyên bố sẽ tặng mỗi trẻ em tại Mỹ một cổ phiếu SpaceX vào năm tới, với tổng giá trị ước tính có thể vượt 10 tỷ USD. Động thái diễn ra chỉ hai tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ và nhanh chóng làm dấy lên câu hỏi về cách thức triển khai, lợi ích thuế cũng như tác động chính trị của món quà khổng lồ này.

Tỷ phú Elon Musk cam kết tặng một cổ phiếu SpaceX cho mỗi trẻ em tại Mỹ vào năm tới — món quà có thể trị giá hơn 10 tỷ USD.

“Đây sẽ là món quà đầu tiên trong số rất nhiều món quà khác”, người giàu nhất thế giới viết trên mạng xã hội X hôm đầu tuần này.

Theo dữ liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ, nước này có khoảng 73 triệu trẻ em dưới 18 tuổi.

Với giá đóng cửa 146,03 USD/cổ phiếu hôm thứ Sáu tuần trước, tổng giá trị món quà theo cam kết của ông Musk sẽ vào khoảng 10,7 tỷ USD.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cảm ơn Musk trên nền tảng Truth Social, đồng thời tuyên bố số cổ phiếu sẽ được trao cho trẻ em “thông qua TRUMP ACCOUNTS” — các tài khoản đầu tư dành cho trẻ em có ưu đãi thuế, được thành lập theo đạo luật thuế và chi tiêu mang dấu ấn của ông Trump vào năm ngoái.

Cam kết này được đưa ra chỉ hai tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.

Ông Musk là nhà tài trợ lớn nhất được biết đến trong giai đoạn trước cuộc bầu cử, với hơn 276 triệu USD đóng góp cho các tổ chức của đảng Cộng hòa kể từ tháng 7.

Tuy nhiên, Musk chưa công bố những trẻ em nào đủ điều kiện nhận cổ phiếu, thời điểm trao tặng hay cách thức triển khai cụ thể.

Vậy món quà này có thể được thực hiện như thế nào, và những ai sẽ hưởng lợi?

Dưới đây là những thông tin cần biết.

Một cổ phiếu SpaceX trị giá bao nhiêu, và Musk sẽ tặng bao nhiêu?

SpaceX, hiện là công ty lớn thứ bảy thế giới, bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq vào tháng 6 với giá phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) là 135 USD/cổ phiếu.

Giá cổ phiếu đã biến động mạnh kể từ đó. Thị giá hiện giảm 35,3% so với mức đỉnh đạt được chỉ vài ngày sau khi niêm yết.

Hiện mỗi cổ phiếu SpaceX được giao dịch quanh mức 146 USD. Cứ mỗi 1 USD biến động trong giá cổ phiếu, tổng giá trị món quà sẽ thay đổi khoảng 73 triệu USD.

Theo hồ sơ nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) hồi tháng 8, Musk trực tiếp sở hữu 4,8 tỷ cổ phiếu SpaceX. Nếu tính cả các khoản cổ phiếu thưởng chưa được trao quyền sở hữu và quyền chọn mua cổ phiếu, tỷ lệ nắm giữ của ông tăng lên khoảng 6,4 tỷ cổ phiếu, tương đương 48,4% công ty.

Nếu tặng 73 triệu cổ phiếu, lượng cổ phiếu ông trực tiếp sở hữu sẽ giảm khoảng 1,5%, gần như không ảnh hưởng đáng kể đến quyền kiểm soát doanh nghiệp.

Theo tính toán của Bloomberg Opinion, quyền biểu quyết của Musk hiện vào khoảng 82% nhờ cơ cấu hai loại cổ phiếu của SpaceX, sẽ chỉ giảm 0,1 điểm phần trăm sau đợt tặng này.

Nếu được thực hiện, đây sẽ là món quà đơn lẻ có quy mô lớn nhất gắn với các tài khoản Trump Accounts từ trước đến nay.

Cổ phiếu sẽ đến tay trẻ em bằng cách nào?

Musk chưa đưa ra lời giải thích cụ thể.

Tổng thống Trump cho biết cổ phiếu sẽ được chuyển vào các tài khoản Trump Accounts. Musk cũng cảm ơn nhà đầu tư công nghệ Brad Gerstner, người đứng sau sáng kiến này, vì đã “góp phần giúp hiện thực hóa” kế hoạch.

Theo Nhà Trắng, gần 70 triệu tài khoản Trump Accounts đã được mở, tương ứng với mỗi trẻ em dưới 18 tuổi có số An sinh Xã hội tại Mỹ.

Các khoản đầu tư trong Trump Accounts có thể được tích lũy với nghĩa vụ thuế được hoãn cho đến khi trẻ rút tiền ở tuổi 18. Một lựa chọn khác là chuyển số tiền này sang tài khoản hưu trí cá nhân (IRA) được hưởng ưu đãi thuế, qua đó tiếp tục duy trì cơ chế thuế thuận lợi.

Theo quy định của Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 30/9, các nhà tài trợ hiện có thể tặng cổ phiếu của từng doanh nghiệp cho trẻ em thông qua những tài khoản này. Trong khi đó, các khoản đóng góp thường xuyên của gia đình và bạn bè vào Trump Accounts bị giới hạn ở các quỹ chỉ số có mức độ rủi ro thấp.

Gia đình không thể từ chối số cổ phiếu thay cho trẻ em và nhìn chung không được bán số cổ phiếu này trong vòng 5 năm. Ngoại lệ là trường hợp thời hạn đó kết thúc vào cuối năm trẻ tròn 17 tuổi nếu thời điểm này đến sớm hơn.

Theo tờ Wall Street Journal, Musk không thể bán hoặc giao dịch phần lớn cổ phiếu SpaceX mà mình sở hữu cho đến tháng 6/2027.

Ai sẽ hưởng lợi từ món quà 10 tỷ USD?

Các tài khoản mang tên Tổng thống Trump, và ông đã công khai gắn mình với món quà của tỷ phú Musk.

Trên Truth Social, ông Trump cảm ơn Musk, đồng thời nói cam kết này “chính xác là điều chúng tôi hình dung khi tạo ra TRUMP ACCOUNTS”.

Nhà Trắng xem các tài khoản này là một trong những thành tựu tiêu biểu của đạo luật thuế do ông Trump thúc đẩy, đồng thời nhấn mạnh rằng “mọi nghị sĩ đảng Dân chủ đều bỏ phiếu chống” dự luật.

Cam kết của Musk cũng đánh dấu sự hòa giải công khai giữa hai nhân vật. Năm 2025, ông Musk và ông Trump từng bất hòa vì dự luật thuế và chi tiêu của Tổng thống Mỹ. Sau đó, ông Trump gọi rạn nứt này là một “bất đồng nhỏ”.

Trẻ em sẽ nhận được cổ phiếu miễn phí, nhưng món quà cũng có thể giúp ông Musk tiết kiệm một khoản thuế đáng kể.

Theo đài CNBC, những người hiến tặng cổ phiếu đã tăng giá cho các tổ chức từ thiện có thể tránh phải nộp thuế lãi vốn và thường được khấu trừ thuế đối với khoản quyên góp.

Với tư cách nhà sáng lập SpaceX, Musk đã mua số cổ phiếu này từ rất sớm với chi phí thấp. Nếu bán lượng cổ phiếu trị giá 10,7 tỷ USD, ông có thể phải chịu hóa đơn thuế lên tới khoảng 2,5 tỷ USD.

“Đây là một thông lệ phổ biến đối với những người nộp thuế có thu nhập đặc biệt cao, vốn sẽ phải chịu mức thuế suất lớn nếu thực hiện giao dịch theo cách thông thường”, ông Will McBride, nhà kinh tế trưởng của tổ chức Tax Foundation, nói với CNBC hồi tháng 5.

Bà Ann Lipton, giáo sư luật tại Đại học Colorado Boulder, nói với tạp chí Inc. rằng hàng triệu cổ đông không thể bán cổ phiếu trong thời gian quy định cũng sẽ có lợi ích gắn với thành công của SpaceX và việc “giảm thiểu các gánh nặng pháp lý” đối với công ty.

Với ông Mitchell Downey, nhà kinh tế tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế thuộc Đại học Stockholm, người nghiên cứu ảnh hưởng chính trị tại Mỹ, điểm đáng chú ý hơn cả là điều ông gọi là “khía cạnh hình móng ngựa” của kế hoạch — ý tưởng cho rằng các chính sách cánh hữu và cánh tả đôi khi có thể đi theo những hướng khác nhau nhưng cuối cùng lại gặp nhau.

Theo ông Downey, trong nhiều thập kỷ, các lực lượng cấp tiến đã ủng hộ ý tưởng lập tài khoản phát triển cho trẻ em, tức tài khoản đầu tư dành cho mỗi trẻ sơ sinh nhằm giảm bất bình đẳng về tài sản. Sáng kiến này từng được các tổ chức như Democracy Collaborative thúc đẩy, nhưng gặp khó khăn trong việc giành được sự ủng hộ ở cấp liên bang.

Giờ đây, ý tưởng đó có thể trở nên phổ biến hơn nhờ món quà của Musk và chương trình Trump Accounts.

“Trước đây, tôi luôn có cảm giác rằng điều đó nằm ngoài tầm với”, ông Downey nói. “Nhưng tôi không thấy đề xuất của Musk có thể thành hiện thực nếu không xây dựng một hệ thống hạ tầng hỗ trợ như thế này”.

Vì sao thời điểm công bố cam kết lại quan trọng?

Cam kết được đưa ra chỉ hai tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, sự kiện sẽ quyết định đảng nào kiểm soát hai viện của Quốc hội Mỹ. Toàn bộ ghế tại Hạ viện và khoảng một phần ba số ghế tại Thượng viện sẽ được bầu lại.

Trong khi đó, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 33%, theo cuộc thăm dò của The Washington Post, ABC News và Ipsos. Nhiều nhà quan sát chính trị dự đoán đảng Cộng hòa có thể mất ghế vào tay đảng Dân chủ.

Musk từng vận động tranh cử cùng ông Trump năm 2024 và dẫn dắt sáng kiến của Tổng thống mang tên Bộ Hiệu quả Chính phủ, nhằm thu hẹp quy mô lực lượng lao động liên bang. Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, tỷ phú này cũng đã đóng góp số tiền lớn cho các ứng viên đảng Cộng hòa.

Trong bối cảnh đó, món quà trị giá hàng tỷ USD không chỉ là một kế hoạch phân phối tài sản cho trẻ em, mà còn được công bố vào thời điểm nhạy cảm về chính trị.

Cam kết này có hợp pháp không, và vì sao gây tranh cãi?

Ông Downey cho biết ông không cho rằng cam kết của Musk đặt ra vấn đề pháp lý rõ ràng.

“Các cá nhân được phép sử dụng tiền của mình để ủng hộ một chính trị gia”, ông nói với Al Jazeera. “Luật chỉ bị vi phạm khi khoản đóng góp không được công khai báo cáo, hoặc khi nó nằm trong một thỏa thuận trao đổi lợi ích cụ thể, có bằng chứng rõ ràng”.

Tuy vậy, ông cho rằng kế hoạch vẫn đặt ra những câu hỏi về đạo đức — dù đây không phải vấn đề chỉ riêng cách làm của Musk mới gặp phải.

Theo ông Downey, mối lo ngại nằm ở “vai trò quá lớn của các nhà tài trợ bên ngoài trong các cuộc bầu cử tại Mỹ”. Ông cho rằng vấn đề này tương tự trường hợp một cá nhân chi số tiền khổng lồ để mua quảng cáo truyền hình ủng hộ một ứng viên.

Nói cách khác, tranh cãi không chỉ xoay quanh việc trẻ em có nhận được cổ phiếu hay không, mà còn liên quan đến sức ảnh hưởng của những cá nhân giàu có đối với đời sống chính trị Mỹ.

Đã từng có ai làm điều tương tự chưa?

Ông Downey cho rằng rất khó xác định tiền lệ phù hợp để so sánh.

Musk là người giàu nhất trong lịch sử hiện đại, vì vậy việc tỷ phú này thực hiện một kế hoạch có quy mô tài chính vượt xa những gì các cá nhân siêu giàu khác từng làm cũng không phải điều quá bất ngờ.

Ông Downey dẫn hoạt động chi tiêu của Quỹ Gates trong ba thập kỷ qua như một hình thức “quà tặng cho công chúng” khác biệt. Tuy nhiên, điểm khác nhau là Quỹ Gates tập trung tài trợ cho các cuộc khủng hoảng y tế tại châu Phi và Nam Á, thay vì hướng trực tiếp đến trẻ em và cử tri tại Mỹ.

Năm ngoái, tỷ phú Bill Gates cam kết sẽ “cho đi gần như toàn bộ tài sản thông qua Quỹ Gates trong 20 năm tới, nhằm cứu sống và cải thiện cuộc sống của người dân trên khắp thế giới”.

Theo AJ, AFP