Tại họp báo chiều 27/6 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Hà Minh Hiệp, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (TĐC) thông tin về những điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa - vừa được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 18/6, có hiệu lực từ 1/1/2026.
Ông Hiệp cho biết Luật sửa đổi rất nhiều điều nhưng có những điểm mới quan trọng cho thấy sự chuyển biến căn bản, chuyển đổi phương thức quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa; từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và công nghệ thể hiện ở việc thiết lập hạ tầng quản lý chất lượng hiện đại, số hóa và kết nối.
Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia khẳng định luật nêu rõ việc xây dựng nền tảng số quốc gia phục vụ quản lý sản phẩm hàng hóa rủi ro trung bình, cao, tăng khả năng cảnh báo và chia sẻ dữ liệu; Ứng dụng AI, dữ liệu lớn trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, truy xuất, hộ chiếu số, nhãn điện tử, hệ thống phản hồi, giám sát.
Luật chuyển từ khuyến khích sang ràng buộc trách nhiệm, minh bạch và chế tài nghiêm khắc, tăng quyền người tiêu dùng và giám sát xã hội.
Theo điều 17 của Luật sửa đổi vừa được thông qua, người tiêu dùng được bổ sung các quyền mới như truy xuất, tra cứu thông tin, cảnh báo rủi ro và phản ánh trực tuyến, được bồi thường thiệt hại.
Đồng thời, Luật tăng cường vai trò của tổ chức xã hội nghề nghiệp trong việc giám sát chính sách, hỗ trợ thành viên và tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trong việc khảo sát, thử nghiệm, phối hợp kiểm tra và cảnh báo.
Nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn và hỗ trợ doanh nghiệp tốt hơn, Luật đã bổ sung quy định quản lý chất lượng hàng hóa trên nền tảng số, nêu rõ trách nhiệm người bán và chủ sàn trong công khai, tiếp nhận khiếu nại, xử lý vi phạm.
Ông Hiệp cũng cho biết Luật đã mở rộng danh mục hành vi vi phạm nghiêm cấm như quảng cáo sai, kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn.
"Đây là nền tảng pháp lý thúc đẩy môi trường kinh doanh công bằng, bảo vệ người tiêu dùng, tăng năng lực cạnh tranh quốc gia và hỗ trợ hội nhập quốc tế sâu rộng", Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia nêu rõ.
Đặc biệt, Luật yêu cầu chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm. Trong đó, Luật chuyển đổi từ cách phân nhóm hành chính sang phương pháp phân loại sản phẩm theo rủi ro thấp – trung bình – cao, dựa trên tiêu chí ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường, khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng và cảnh báo quốc tế.
Các sản phẩm hàng hóa được xác định rủi ro cao cần công bố tiêu chuẩn và có chứng nhận bởi tổ chức được chỉ định. Còn các sản phẩm hàng hóa thuộc phân loại rủi ro trung bình thì cần công bố tiêu chuẩn và có tự đánh giá hoặc tổ chức chứng nhận được công nhận; trong khi hàng hóa rủi ro thấp chỉ cần tự công bố tiêu chuẩn áp dụng.
Luật cũng nhấn mạnh hậu kiểm bằng công nghệ, dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, thay thế cơ bản cho tiền kiểm trước đây.
