Trung Quốc quản lý công chức, cán bộ, đảng viên sử dụng mạng xã hội như thế nào?

Mọi công dân Trung Quốc được dùng mạng xã hội

Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) ban hành Quy định về quản lý thông tin tài khoản người dùng Internet. Phạm vi áp dụng rất rộng, bao gồm các dịch vụ đăng tải thông tin, nhắn tin tức thời, mạng xã hội, livestream…

Người sáng tạo nội dung trên các nền tảng như Douyin, Weibo hoặc Bilibili khi bàn về các lĩnh vực nhạy cảm (như y tế, pháp luật, tài chính, giáo dục) bắt buộc phải xuất trình bằng cấp hoặc chứng chỉ hành nghề được xác thực.

Minh bạch nguồn tin: Các tài khoản có tầm ảnh hưởng (influencer) phải trích dẫn nguồn gốc rõ ràng cho số liệu hoặc nghiên cứu họ sử dụng, nếu vi phạm có thể bị phạt tiền hoặc khóa tài khoản.

Quản lý Trí tuệ nhân tạo (AI) và Nội dung giả mạo: Bắt buộc dán nhãn AI: Mọi văn bản, hình ảnh, âm thanh, video hay cảnh ảo do AI tạo ra phải có nhãn công khai rõ ràng và dấu ẩn kỹ thuật số (watermark) để người dùng dễ dàng nhận biết.

Kiểm soát "Bạn đồng hành ảo" AI: Trung Quốc ban hành khung pháp lý kiểm soát các chatbot AI có tính năng trò chuyện nhập vai cảm xúc. Các ứng dụng này cấm tạo nội dung kích động tự tử, bạo lực ngôn từ hoặc thao túng tâm lý người dùng, đồng thời nghiêm cấm cung cấp dịch vụ "bạn đời ảo" cho trẻ vị thành niên.

Công dân dùng mạng xã hội phải tuân thủ pháp luật và không được gây tổn hại đến an ninh quốc gia, lợi ích công cộng hoặc quyền lợi hợp pháp của người khác.

Tài khoản khai nghề nghiệp, thông tin nghề nghiệp phải phù hợp với nghề nghiệp thực tế; không được giả mạo tên, biểu tượng của cơ quan Đảng, chính quyền, quân đội, doanh nghiệp, tổ chức xã hội…; không được giả mạo cơ quan báo chí hoặc sử dụng tùy tiện các từ như “tin tức”, “đưa tin”.

Các nền tảng cung cấp dịch vụ đăng tải thông tin và nhắn tin tức thời phải xác thực danh tính thật của người dùng. Nền tảng phải hiển thị địa chỉ IP/địa điểm đăng ký IP ở phạm vi hợp lý của tài khoản để xã hội giám sát; nếu người dùng không sửa tài khoản vi phạm quy định, nền tảng có thể ngừng cung cấp dịch vụ.

Phải chịu trách nhiệm về nội dung đăng tải, chia sẻ

Căn cứ các quy định và hướng dẫn chính thức của Trung Quốc; có thể khái quát có ba tầng quản lý: công dân bình thường; cán bộ/công chức và đảng viên, cán bộ lãnh đạo.

Người dân Trung Quốc không được sử dụng mạng xã hội nước ngoài như Facebook, X; có thể sử dụng WeChat, Weibo, Douyin, Xiaohongshu, Bilibili… nhưng việc đăng, chia sẻ, bình luận trên mạng chịu sự điều chỉnh của hệ thống pháp luật về Internet.

Văn bản quan trọng là “Quy định về quản trị hệ sinh thái nội dung thông tin mạng”, có hiệu lực từ ngày 1/3/2020, yêu cầu người sử dụng Internet tuân thủ pháp luật, đạo đức xã hội, không đăng tải thông tin bất hợp pháp; đồng thời cấm các hành vi như bạo lực mạng, “doxxing” (hành vi công khai hoặc phát tán thông tin cá nhân của một người mà không được họ cho phép), giả mạo lưu lượng, thao túng tài khoản…

Đến năm 2024, Trung Quốc tiếp tục ban hành “Quy định về quản lý thông tin bạo lực mạng”, có hiệu lực từ 1/8/2024; cho phép nền tảng xác minh danh tính thật, theo dõi tài khoản có nguy cơ gây bạo lực mạng, hạn chế lưu lượng, khóa tài khoản hoặc đưa vào danh sách đen.

Đặc biệt, Trung Quốc còn yêu cầu thông tin nghề nghiệp khai trên tài khoản cá nhân phải phù hợp với nghề nghiệp thực tế; các tài khoản trong những lĩnh vực như tin tức, kinh tế, giáo dục, y tế, tư pháp… có thể phải gắn nhãn xác nhận chuyên môn.

“Ngoài giờ làm việc” cũng không hoàn toàn là vùng riêng tư

Đây mới là điểm đáng chú ý. Đối với cán bộ, công chức, Trung Quốc áp dụng nguyên tắc “身份不下班” — có thể hiểu là “tư cách cán bộ không có chuyện ngoài giờ làm việc”, tức là việc hết giờ làm việc không đồng nghĩa với việc cán bộ có thể tùy tiện phát ngôn trên mạng.

Các cơ quan Trung Quốc nhiều lần nhấn mạnh rằng cán bộ, đảng viên phải tự điều chỉnh hành vi trên WeChat và các mạng xã hội, đặc biệt phải tuân thủ kỷ luật chính trị và quy tắc chính trị của Đảng CSTQ.

Ví dụ, các tài liệu hướng dẫn dành cho đảng viên, cán bộ nêu rõ những hành vi có thể trở thành vấn đề bị xử lý kỷ luật: phát tán thông tin sai lệch; tung tin đồn chính trị; công khai bàn luận trái với đường lối, chính sách của Trung ương; phát tán nội dung làm tổn hại hình ảnh của Đảng và Nhà nước; tham gia các hoạt động chính trị không được phép; tiết lộ bí mật công tác; sử dụng WeChat để tạo “quan hệ phe nhóm”; nhận tiền, quà hoặc lợi ích thông qua mạng xã hội.

Một số địa phương thậm chí từng ban hành “10 điều nghiêm cấm khi sử dụng WeChat” đối với cán bộ, trong đó có cấm lợi dụng nhóm WeChat để xây dựng “mạng lưới quan hệ”, bình luận tùy tiện về lãnh đạo và đồng nghiệp.

Đảng viên: yêu cầu cao hơn công dân bình thường

Đây là tầng quan trọng nhất. Đảng viên Trung Quốc không bị cấm dùng mạng xã hội, nhưng hành vi trên mạng có thể trở thành vấn đề kỷ luật Đảng. Trung Quốc hiện áp dụng Điều lệ xử lý kỷ luật của Đảng Cộng sản Trung Quốc, cùng nhiều quy định về hành vi của đảng viên trong không gian mạng.

Một nguyên tắc rất đáng chú ý là: Không được cho rằng “đăng trong nhóm kín”, “chỉ gửi cho bạn bè” hoặc “đây là tài khoản cá nhân” thì nằm ngoài phạm vi kỷ luật. Đảng viên và cán bộ có quyền bình luận và chia sẻ trên Internet như công dân bình thường, nhưng phải sàng lọc thông tin, không được tùy tiện chia sẻ thông tin giả hoặc nội dung đi ngược chính sách lớn của Trung ương.

Những điều đảng viên đặc biệt phải tránh: Có thể gom thành sáu nhóm “vùng đỏ”:

Không được công khai chống lại đường lối chính trị của Đảng; nghiêm trọng nhất là thông qua Internet để vọng nghị Trung ương, tức tùy tiện bàn luận, xuyên tạc hoặc công kích chính sách của Trung ương, làm tổn hại sự thống nhất của Đảng. Đây không còn đơn thuần là “phát ngôn cá nhân” mà có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm kỷ luật chính trị.

Không tung tin đồn chính trị. Cán bộ, đảng viên không được sử dụng WeChat, Weibo, diễn đàn, nhóm chat… để truyền bá tin đồn chính trị hoặc những nội dung làm tổn hại hình ảnh Đảng và Nhà nước.

Không tiết lộ bí mật. Đây là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng. Gửi tài liệu mật qua WeChat cho một người bạn cũng có thể trở thành hành vi vi phạm, bởi Internet không bảo đảm rằng nội dung chỉ tồn tại trong phạm vi người gửi dự định.

Các cơ quan Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo cán bộ không được đưa thông tin công tác, tài liệu mật lên WeChat hoặc các nền tảng mạng xã hội.

Không lập phe nhóm trên mạng. Một điểm rất thú vị trong quản lý cán bộ Trung Quốc là WeChat không chỉ được xem như công cụ giao tiếp mà còn có thể trở thành nơi hình thành “quan hệ phe nhóm”.

Vì vậy, một số quy định địa phương từng đặc biệt cấm cán bộ lợi dụng nhóm WeChat để “编织关系网” – đan mạng lưới quan hệ, tạo phe cánh hoặc trao đổi lợi ích.

Không nhận lợi ích qua mạng xã hội. Ví dụ: nhận WeChat hồng bao (gửi tiền lì xì qua ứng dụng WeChat, rất phổ biến ở Trung Quốc; nhận tiền; nhận quà; dùng quan hệ trên WeChat để giúp người khác giải quyết việc công; sử dụng chức vụ để trục lợi.

“Vòng bạn bè” là vùng riêng tư tuyệt đối. “Vòng bạn bè” của WeChat về mặt kỹ thuật là không gian tương đối kín. Nhưng đối với đảng viên, cán bộ, nó không phải vùng miễn trừ kỷ luật.

Mức phạt có thể rất nặng

Đây là điểm khiến quy định của Trung Quốc khác khá rõ với việc chỉ “nhắc nhở người dùng mạng”. Nếu hành vi của đảng viên vi phạm kỷ luật Đảng, có thể mức độ xử lý sẽ đi từ: nhắc nhở - cảnh cáo - cảnh cáo nghiêm trọng - cách chức trong Đảng - lưu đảng - khai trừ Đảng. Một số quan chức cấp cao bị xử lý:

Phó Chính Hoa là một trong những quan chức cấp cao nhất bị Trung Quốc công khai nêu hành vi vọng nghị Trung ương. Ông ta từng là Ủy viên Trung ương ĐCSTQ khóa XIX, Thứ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Tư pháp. Khi công bố quyết định “song khai” năm 2022, CCDI (Ủy ban Kiểm tra kỷ luật TW) nói ông “Vọng nghị” các phương châm lớn của Trung ương, đồng thời “lừa dối Trung ương” trong những vấn đề quan trọng và gây tổn hại đến sự đoàn kết, thống nhất của Đảng.

Chu Tòng Cửu, nguyên Phó Tỉnh trưởng, sau đó là Phó Chủ tịch Chính hiệp tỉnh Chiết Giang. Thông báo “song khai” ngày 7/11/2023, CCDI cáo buộc ông: bàn luận, đưa ra ý kiến trái chiều về các chủ trương lớn và quyết định quan trọng của Trung ương. Ngoài ra, ông còn bị cáo buộc mang sách bị cấm nhập và đọc trong thời gian dài, can thiệp trái quy định vào hoạt động kinh tế và tư pháp, nhận hối lộ.

Trường hợp Chu Bản Thuận còn đặc biệt hơn. Ông này từng là Ủy viên Trung ương ĐCSTQ khóa XVIII, Bí thư Tỉnh ủy Hà Bắc, Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ HĐND tỉnh Hà Bắc.

Khi bị “song khai” năm 2015, CCDI nêu ông đã “phát biểu trái với tinh thần Trung ương trong những vấn đề quan trọng”, can thiệp vào công tác tổ chức, vi phạm quy định về chống tham nhũng, lưu giữ trái phép tài liệu mật và làm lộ bí mật Đảng, Nhà nước.

Trung Quốc không chỉ quản người dùng mà quản cả nền tảng

Điển hình là vụ Thiên Hữu và “nền kinh tế chú ý”. Trung Quốc xây dựng một hệ thống trong đó: Người dùng phải chịu trách nhiệm về nội dung; nền tảng phải chịu trách nhiệm kiểm duyệt; thuật toán phải chịu quản lý; MCN / tài khoản lớn chịu trách nhiệm về nội dung và thương mại và cơ quan quản lý Internet giám sát toàn hệ thống.

Quy định năm 2024 về bạo lực mạng yêu cầu các nền tảng xây dựng hệ thống nhận diện, cảnh báo, theo dõi tài khoản và có thể hạn chế lưu lượng hoặc khóa tài khoản. Vì vậy, đây không chỉ là “cấm cán bộ nói gì trên mạng”, mà là một hệ thống quản trị không gian mạng nhiều tầng.

Tóm lại, Trung Quốc không cấm cán bộ, đảng viên dùng WeChat hay mạng xã hội, mà xây dựng một nguyên tắc rằng quyền tự do sử dụng mạng của họ đi kèm trách nhiệm chính trị và kỷ luật cao hơn công dân bình thường./.