Trung Quốc đang lên kế hoạch xây dựng một mạng lưới đường bộ khổng lồ chạy dọc theo biên giới đất liền và toàn bộ đường bờ biển, một dự án đầy tham vọng được kỳ vọng thúc đẩy thu nhập và phát triển kinh tế tại hàng loạt khu vực xa xôi. Tuy nhiên, kế hoạch này cũng phải đối mặt với những rủi ro đáng kể về địa chính trị và môi trường.
Dự án được Bắc Kinh định hướng như một động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, ổn định xã hội và tăng cường đoàn kết dân tộc. Tuyến đường dài hơn 25.000 km, đi qua nhiều khu vực có đông dân tộc thiểu số, trong đó có Tây Tạng và Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương.
Tuy nhiên, để hoàn thành mạng lưới này, Trung Quốc sẽ phải xử lý nhiều vấn đề nhạy cảm. Tuyến đường chạy gần các khu vực có tranh chấp lãnh thổ, đồng thời đi qua những địa hình hiểm trở và hệ sinh thái mong manh, nơi các dự án xây dựng quy mô lớn có thể tạo ra tác động môi trường đáng kể.
Theo kế hoạch 5 năm do Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc công bố hồi tháng 7, dự án được truyền thông nhà nước Trung Quốc gọi là “vòng cung vàng biên giới - ven biển”, dự kiến hoàn thành vào năm 2030 và gồm ba tuyến chính.
G219 – tuyến đường dài 10.000 km sát biên giới phía Tây
Đoạn đầu tiên là quốc lộ G219, chạy qua khu vực Tây Nam và vùng cực Tây Trung Quốc, từ Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, qua tỉnh Vân Nam và Khu tự trị Tây Tạng, tới cực Bắc của Tân Cương.
Tuyến đường dài khoảng 10.000 km, bám sát biên giới Trung Quốc với Việt Nam, Lào, Myanmar, Ấn Độ, Bhutan, Nepal, Pakistan, Afghanistan, Kyrgyzstan, Kazakhstan, Tajikistan và Nga.
Một phần tuyến đường nối khu vực phía Nam và phía Bắc Tân Cương sẽ chạy bên dưới dãy Thiên Sơn, khu vực có hoạt động địa chấn đáng kể. Một đường hầm dài 15,7 km dự kiến được đưa vào khai thác vào năm tới.
G219 sau đó sẽ kết nối với một tuyến đường khác là G331, hiện phần lớn đã hoàn thành. Tuyến này uốn quanh khu vực biên giới phía Bắc Trung Quốc, đi qua Khu tự trị Nội Mông cùng các tỉnh Hắc Long Giang, Cát Lâm và Liêu Ninh.
G331 – cung đường 9.200 km qua biên giới phía Bắc
G331 có chiều dài khoảng 9.200 km, chạy gần biên giới Trung Quốc với Nga, Mông Cổ và Triều Tiên.
Khi kết nối với G219, tuyến đường này sẽ tạo thành một hành lang giao thông xuyên qua phần lớn khu vực biên giới phía Bắc và Tây Bắc Trung Quốc, bao phủ những vùng có địa hình rộng lớn nhưng dân cư thưa thớt.
Đây cũng là những khu vực mà Bắc Kinh kỳ vọng việc cải thiện hạ tầng giao thông có thể tạo thêm động lực cho du lịch, thương mại và phát triển kinh tế địa phương.
G228 – tuyến đường 7.000 km ôm trọn bờ biển Trung Quốc
Đoạn thứ ba là G228, tuyến quốc lộ dài khoảng 7.000 km chạy dọc bờ biển Trung Quốc và hiện phần lớn đã được đưa vào khai thác.
Tuyến đường bắt đầu từ Liêu Ninh, chạy qua Hà Bắc, Thiên Tân, Sơn Đông, Giang Tô, Thượng Hải, Chiết Giang, Phúc Kiến và Quảng Đông, trước khi quay trở lại Quảng Tây.
Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc cho biết toàn bộ mạng lưới không chỉ mang tới cho người dân một trải nghiệm du lịch đường bộ mới mà còn có thể tạo ra lợi ích lớn về liên kết công nghiệp, củng cố khu vực biên giới và thúc đẩy ổn định, phát triển tại các vùng biên.
Bộ này cũng cho rằng những khu vực có cảnh quan đẹp nhưng nằm ở vị trí xa xôi tại Tây Tạng, Tân Cương và Nội Mông, vốn từ lâu khó tiếp cận đối với phần lớn du khách, sẽ trở nên dễ dàng tiếp cận hơn.
Khi hoàn thiện, toàn bộ mạng lưới sẽ tạo thành một vòng cung khổng lồ, gợi liên tưởng đến một số tuyến đường nổi tiếng của Mỹ như Pacific Coast Highway ở California, US Route 1, Interstate 95 dọc bờ Đại Tây Dương, hay các tuyến Interstate 90, Interstate 8 và Interstate 10 chạy gần biên giới Mỹ với Canada và Mexico.
Dự án cũng có vẻ phù hợp với định hướng trong luật đoàn kết dân tộc mới của Trung Quốc, có hiệu lực từ tháng 7 và được cho là phản ánh sự chuyển dịch chính sách theo hướng tăng cường hội nhập, đồng hóa.
Biên giới Trung - Ấn có thể trở thành điểm nghẽn
Tuy nhiên, Bắc Kinh có thể gặp không ít trở ngại khi đẩy nhanh xây dựng.
Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất là quan hệ với Ấn Độ. Quan hệ giữa hai nước đã có dấu hiệu cải thiện nhưng vẫn mong manh sau nhiều năm tranh chấp biên giới, từng có thời điểm dẫn tới những cuộc đối đầu chết người.
New Delhi đặc biệt quan ngại về tuyến G219.
Năm 2024, Ấn Độ đã phản đối các hoạt động nâng cấp và mở rộng đường sá tại những khu vực biên giới đang tranh chấp. Đây là một phần trong công tác chuẩn bị cho dự án G219 mà New Delhi cho rằng có thể nhằm thay đổi hiện trạng trên thực địa.
Vì G219 chạy qua một số khu vực mà Trung Quốc và Ấn Độ có tuyên bố chủ quyền chồng lấn, việc mở rộng hạ tầng tại đây không đơn thuần mang ý nghĩa kinh tế hay du lịch mà còn có thể được nhìn dưới góc độ chiến lược.
Bài toán môi trường tại Tây Tạng và Tân Cương
Bảo vệ môi trường cũng là một vấn đề lớn.
Trong báo cáo công bố hồi tháng 6 về các dự án trọng điểm trong 5 năm tới, Bộ Sinh thái và Môi trường Trung Quốc lưu ý rằng một số khu vực nằm gần tuyến đường sẽ cần được giám sát liên tục.
Danh sách bao gồm các vùng núi cao ở khu vực biên giới Tây Tạng, những vùng sa mạc phía Nam Tân Cương và các khu vực có sông băng thuộc dãy Thiên Sơn.
Bộ này dự kiến tiến hành các đánh giá tác động môi trường chặt chẽ trước và trong quá trình triển khai để bảo vệ hệ sinh thái cũng như các loài động vật bản địa.
Một trong những loài được đặc biệt quan tâm là linh dương Tây Tạng, loài đã được hưởng lợi từ các chương trình bảo tồn quy mô lớn trong những năm gần đây.
Việc xây dựng đường sá qua những khu vực có độ cao lớn, sa mạc và hệ sinh thái đặc hữu đặt ra bài toán không đơn giản: Trung Quốc vừa muốn mở rộng kết nối giao thông, vừa phải hạn chế nguy cơ chia cắt môi trường sống và tác động đến các quần thể động vật hoang dã.
Trung Quốc đang mở rộng mạng lưới giao thông tới những vùng xa xôi
Bất chấp các thách thức, tham vọng kết nối của Trung Quốc không dừng lại ở dự án “vòng cung vàng biên giới - ven biển”.
Trung Quốc hiện đã sở hữu mạng lưới đường cao tốc và đường sắt lớn nhất thế giới, đồng thời tiếp tục mở rộng các tuyến giao thông vào Tây Tạng và Tân Cương.
Trong tháng 8, Bắc Kinh thành lập Công ty Đường sắt Tân Cương - Tây Tạng để phụ trách xây dựng tuyến đường sắt dài khoảng 1.980 km, nối thủ phủ Lhasa của Tây Tạng với Hotan ở Tân Cương.
Trước đó, năm 2022, Trung Quốc công bố kế hoạch xây dựng một tuyến đường cao tốc mới nối Lhunze ở Tây Tạng với Mazha ở Tân Cương. Tuyến này cũng đi gần những khu vực có các tuyên bố chủ quyền chồng lấn giữa Bắc Kinh và New Delhi.
Tuyến đường mới sẽ giao cắt với G219 và hiện đang được xây dựng.
Nếu hoàn thành đúng kế hoạch, mạng lưới hơn 25.000 km sẽ không chỉ tạo thành một hành lang giao thông xuyên qua những vùng biên giới xa xôi của Trung Quốc mà còn kết nối với các trung tâm kinh tế ven biển, tạo nên một hệ thống đường bộ có quy mô đặc biệt lớn.
Tuy nhiên, chính vị trí chiến lược của tuyến đường cũng khiến dự án trở thành một bài toán phức tạp: càng tiến gần các khu vực biên giới nhạy cảm và hệ sinh thái mong manh, chi phí kinh tế, ngoại giao và môi trường mà Bắc Kinh phải tính đến càng lớn.
Theo SCMP
