Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho rằng Ukraine đang từ từ thất thế trong cuộc chiến với Nga và chỉ còn một khoảng thời gian vài tháng để đưa ra những quyết định mang tính bước ngoặt nếu muốn đảo chiều tình hình.
Ông Fedorov, một chính trị gia trẻ theo đường lối cải cách, bị cách chức hồi tháng trước, động thái châm ngòi cho nhiều tuần biểu tình tại Ukraine. Trả lời Reuters, ông cho rằng Kiev hiện thiếu một chiến lược tổng thể để giành chiến thắng trong cuộc xung đột đã bước sang năm thứ năm, đồng thời bị cản trở bởi tốc độ đổi mới công nghệ chậm.
Theo ông Fedorov, tình trạng tham nhũng ăn sâu, các mạng lưới lợi ích và bảo trợ chính trị, cùng việc nhiều cơ quan nhà nước thiếu tính độc lập đang tiếp tục làm suy yếu năng lực của Ukraine.
“Tôi cho rằng hiện đã đến bước ngoặt quyết định quỹ đạo tương lai của chúng ta, nhưng có vẻ như chúng ta đang dần, từng bước thua cuộc”, ông Fedorov nói.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Ukraine vẫn còn “mọi cơ hội” để giành chiến thắng, với điều kiện nước này phải nhanh chóng xây dựng một kế hoạch nhằm kết thúc chiến tranh.
Văn phòng Tổng thống Ukraine phản bác những nhận định trên, cho rằng khi còn giữ chức tại Bộ Quốc phòng, ông Fedorov từng đánh giá tích cực về diễn biến chiến sự và điều thay đổi duy nhất hiện nay là vị thế cá nhân của ông.
Thiếu trầm trọng tên lửa đánh chặn
Nga đang liên tục tập kích các nhà máy và kho hàng của Ukraine bằng hàng chục tên lửa đạn đạo mỗi tháng. Khả năng đánh chặn của Kiev ngày càng hạn chế do nguồn tên lửa đánh chặn suy giảm.
Dù tốc độ giành thêm lãnh thổ của Nga thấp hơn năm ngoái, lực lượng Moscow vẫn đang từng bước tiến lên tại Donbass. Trong khi đó, Ukraine phải đối mặt với tình trạng thiếu bộ binh ở tiền tuyến, nơi nhiều vị trí được duy trì bởi lực lượng nghĩa vụ với mức độ sẵn sàng chiến đấu không cao.
Ukraine cũng gia tăng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa vào sâu trong lãnh thổ Nga, nhằm vào một số cơ sở quân sự quan trọng, gây thiệt hại cho các nhà máy lọc dầu và góp phần làm trầm trọng tình trạng thiếu nhiên liệu tại nhiều khu vực.
Một cuộc thăm dò được tiến hành vào cuối tháng 7 cho thấy 82% người Ukraine vẫn tin nước này sẽ giành chiến thắng, dù phần lớn dự đoán chiến sự sẽ tiếp tục kéo dài sang năm 2027 hoặc lâu hơn.
Ông Fedorov, 35 tuổi, chỉ giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng khoảng 6 tháng trước khi bị cách chức. Trong thời gian đó, ông thúc đẩy cải cách hoạt động mua sắm quốc phòng và huy động lực lượng, những động thái khiến ông va chạm với giới quân sự và các đối thủ chính trị.
Tuần trước, ông Fedorov tiếp tục gây chấn động chính trường Ukraine khi trở thành nhân vật chính trị cấp cao đầu tiên công khai kêu gọi tổ chức bầu cử trong thời chiến, đồng thời cáo buộc Ukraine đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng quản trị mang tính “hệ thống”.
Trong cuộc phỏng vấn hôm 24/8, ông nhấn mạnh Ukraine cần tập trung phát triển máy bay không người lái tự hành có trí tuệ nhân tạo, tên lửa đánh chặn giá rẻ và chương trình tên lửa đạn đạo của riêng mình để thay đổi cục diện chiến trường.
Các nhà sản xuất Ukraine đã phát triển một số công nghệ nói trên, nhưng theo ông Fedorov, vấn đề nằm ở chỗ Kiev chưa có một chiến lược thống nhất để tận dụng tối đa chúng khi được đưa vào sử dụng.
Ông hình dung một chiến trường được bao phủ bởi mạng lưới cảm biến điện tử có khả năng phát hiện đối phương, kết hợp với các hệ thống không người lái trên mặt đất và trên không nhằm giảm tối đa sự hiện diện của binh sĩ ở những khu vực nguy hiểm.
“Những công nghệ có thể hoàn toàn ngăn chặn người Nga đã tồn tại, nhưng việc chúng ta thiếu tầm nhìn... khiến chúng ta không thể áp dụng chúng”, ông Fedorov nói.
Cựu bộ trưởng cũng chỉ trích tình trạng lãng phí nguồn lực và sự kém hiệu quả của bộ máy nhà nước Ukraine, cho rằng hệ thống hiện chỉ hoạt động ở mức “5% hiệu quả”.
Thâm hụt ngân sách và đổ lỗi lẫn nhau
Ông Fedorov cho biết ông từng đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch sử dụng máy bay không người lái nhằm vào nguồn cung nhiên liệu và hậu cần quân sự của Nga tại các khu vực miền nam Ukraine đang bị Moscow kiểm soát.
Theo ông, Kiev vẫn còn vài tháng để tận dụng cơ hội từ chiến dịch này, trong đó mục tiêu là cô lập Crimea do Nga kiểm soát, trước khi Moscow tìm ra biện pháp thích ứng với chiến thuật mới của Ukraine.
Chiến dịch tấn công tầm trung nói trên từng tạo ra sự thay đổi đáng kể trong cách giới quan sát đánh giá triển vọng của Ukraine trên chiến trường.
Ông Fedorov trước đây cho biết thành công của chiến dịch một phần đến từ quyết định đẩy sớm ngân sách quốc phòng, sử dụng những khoản tiền vốn được dự kiến dành cho nửa cuối năm 2026.
Tổng thống Volodymyr Zelensky, người từng là người bảo trợ chính trị của ông Fedorov nhưng sau đó trở thành đối thủ, nói cuối tuần qua rằng việc đẩy nhanh chi tiêu đã tạo ra khoảng trống 27 tỷ USD trong ngân sách Bộ Quốc phòng. Ukraine, vốn phụ thuộc đáng kể vào viện trợ nước ngoài, hiện chưa có phương án rõ ràng để bù đắp khoản thiếu hụt này.
Ông Fedorov bác bỏ con số trên và nói ông không biết ông Zelensky lấy số liệu từ đâu. Theo ông, Bộ Quốc phòng đã xây dựng kế hoạch chi tiêu dựa trên khoản tiết kiệm từ các gói thầu mua sắm mới và nguồn hỗ trợ quốc tế.
Ông Fedorov cũng cáo buộc khi ông tiếp quản Bộ Quốc phòng, một số trưởng bộ phận được bổ nhiệm theo đề xuất của các doanh nghiệp quốc phòng Ukraine nhằm vận động chính sách có lợi cho họ.
“Đến cuối năm, theo kế hoạch của chúng tôi, thâm hụt ngân sách khoảng 5 tỷ USD và chúng tôi biết sẽ lấy khoản tiền đó từ đâu”, ông nói.
Theo ông Fedorov, có thể kế hoạch sau đó đã thay đổi và xuất hiện thêm những dự án mới đòi hỏi ngân sách lớn hơn.
Kêu gọi bầu cử
Lời kêu gọi tổ chức bầu cử của ông Fedorov vấp phải sự phản đối từ nhiều người Ukraine. Các cuộc thăm dò dư luận cũng liên tục cho thấy mức độ ủng hộ thấp đối với việc tổ chức bầu cử khi chiến tranh vẫn tiếp diễn.
Ông Zelensky phản đối mạnh mẽ đề xuất này, cho rằng bầu cử trong thời điểm hiện tại có thể khiến Ukraine bị chia rẽ và làm suy yếu khả năng chống lại Nga.
Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn vào tháng 2/2022, Ukraine duy trì tình trạng thiết quân luật, theo đó việc tổ chức bầu cử bị đình chỉ vì lý do an ninh.
Ông Zelensky từng cho rằng Fedorov có thể đang chịu tác động từ các thế lực bên ngoài khi đưa ra lời kêu gọi bầu cử. Fedorov kiên quyết bác bỏ cáo buộc này.
Dù thừa nhận việc tổ chức một cuộc bầu cử trong thời chiến sẽ đặt ra hàng loạt thách thức hậu cần và an ninh, ông Fedorov cho rằng Ukraine vẫn có thể tìm ra những giải pháp mới. Tuy nhiên, ông chưa cho biết liệu mình có ý định tranh cử tổng thống hay không.
Trong thời gian tới, ông Fedorov dự kiến chia thời gian giữa nỗ lực thúc đẩy việc khôi phục bầu cử tại Ukraine và các hoạt động liên quan đến công nghệ quân sự mới. Ông cũng đang chuẩn bị thành lập một quỹ đầu tư cho lĩnh vực này và dự kiến huy động vốn trong chuyến thăm Mỹ sắp tới.
Theo Reuters
