Trong một dấu mốc được xem là lần đầu tiên trên thế giới, LandSpace – công ty tên lửa thương mại hàng đầu Trung Quốc – đã đưa Zhuque-3 lên quỹ đạo và thu hồi thành công tầng đẩy đầu tiên sau chuyến phóng, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực phát triển tên lửa tái sử dụng với chi phí thấp hơn.
Đây cũng là lần đầu tiên một quốc gia thành công trong việc thu hồi tầng đẩy sau khi phóng lên quỹ đạo bằng hai phương thức công nghệ khác nhau, tạo ra một chiến lược hai hướng mà ngay cả Mỹ – quốc gia đi đầu về tên lửa tái sử dụng – vẫn chưa thực hiện được.
Zhuque-3 là tên lửa thương mại đầu tiên của Trung Quốc vừa đưa tải trọng lên quỹ đạo, vừa thu hồi thành công tầng một. LandSpace cũng trở thành đơn vị thứ tư, sau SpaceX, Blue Origin và Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC), đạt được khả năng thu hồi có kiểm soát phương tiện sau một chuyến bay quỹ đạo.
Giống Falcon 9 của SpaceX và New Glenn của Blue Origin, Zhuque-3 sử dụng chân đáp để đưa tầng tên lửa trở về mặt đất. Tuy nhiên, Trung Quốc đã đi thêm một hướng khác khi hồi tháng trước thu hồi tầng một của Long March-10B bằng hệ thống lưới khổng lồ trên biển để “bắt” tầng đẩy sau khi phóng.
Trong khi đó, Super Heavy của SpaceX, cũng được chế tạo bằng thép không gỉ, đang chờ Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phê duyệt cho chuyến bay thu hồi đầu tiên. Tầng đẩy này dự kiến sử dụng hệ thống cánh tay cơ khí giống “đũa gắp” gắn trên tháp để bắt phương tiện, thay vì sử dụng chân đáp.
Zhuque-3 đưa vệ tinh lên quỹ đạo rồi quay về
Thành công mới nhất mới chỉ là bước khởi đầu đối với chương trình tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc, trong khi Mỹ đã có hàng trăm lần thu hồi và tái sử dụng tầng đẩy thành công.
Theo Tân Hoa Xã, Zhuque-3 cao 66 m, sử dụng methane và oxy lỏng làm nhiên liệu, đã cất cánh từ Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền ở sa mạc Gobi lúc 7h35 sáng 19/8.
Tên lửa đưa vệ tinh internet Honghu-3 vào quỹ đạo định trước. Sau đó, tầng một quay trở lại Trái đất và hạ cánh thẳng đứng tại khu vực thu hồi ở huyện Mẫn Cần, tỉnh Cam Túc, cách bãi phóng khoảng 390 km về phía đông nam.
LandSpace cho biết đây là lần đầu tiên Trung Quốc thu hồi thành công tầng một của tên lửa quỹ đạo tái sử dụng bằng chân đáp, đồng thời cũng là lần đầu tiên nước này thực hiện thành công việc thu hồi trên đất liền một tầng tên lửa từng được sử dụng trong chuyến bay quỹ đạo.
Công ty cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện và kiểm chứng công nghệ tái sử dụng, nhằm nâng cao khả năng vận chuyển vào không gian với chi phí thấp, tần suất cao và độ tin cậy lớn.
Dong Kai, phó tổng công trình sư của Zhuque-3, nói LandSpace muốn đưa các tầng tên lửa vừa thu hồi trở lại hoạt động sớm nhất có thể và đặt mục tiêu phóng Zhuque-3 khoảng 10 lần mỗi năm.
Đây là lần thứ hai LandSpace thử đưa Zhuque-3 lên quỹ đạo đồng thời thu hồi tầng một. Trong chuyến bay đầu tiên hồi tháng 12, tầng hai đã đạt quỹ đạo nhưng tầng một bốc cháy trong một vụ nổ lớn khi thực hiện quá trình hạ cánh có động cơ.
Sau thất bại đó, LandSpace cho biết Zhuque-3 đã được tối ưu hóa cho khả năng tái sử dụng, trong đó giảm số lượng động cơ phục vụ quá trình đánh lửa khi hạ cánh, cải thiện hệ thống điều khiển an toàn tự động trên tên lửa và tăng cường lớp bảo vệ nhiệt phục vụ quá trình trở lại khí quyển.
Trung Quốc đang có hai hướng thu hồi tên lửa
Với thành công lần này, Zhuque-3 trở thành tên lửa quỹ đạo thứ hai của Trung Quốc chứng minh được khả năng thu hồi tầng một.
Trước đó, Long March-10B do CASC phát triển đã trở thành tên lửa đầu tiên của Trung Quốc làm được điều này. Tầng một của tên lửa được thu hồi bằng một hệ thống lưới lớn đặt trên nền tảng ngoài khơi sau khi phóng từ tỉnh Hải Nam hồi tháng 7.
Hai tên lửa có khả năng tải trọng tương đối giống nhau và thuộc nhóm tương đương Falcon 9 của SpaceX. Ở cấu hình không tái sử dụng, Long March-10B và Zhuque-3 có thể đưa lần lượt khoảng 22 và 21 tấn lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp. Khi thu hồi tầng một, con số này giảm xuống khoảng 16 và 18 tấn.
Zhuque-3 sử dụng thiết kế thép không gỉ, khác với Falcon 9 được chế tạo từ hợp kim nhôm-lithium. Dong cho biết thép không gỉ có quy trình hàn đơn giản hơn, giá thành thấp và khả năng chịu nhiệt tốt.
Tên lửa tái sử dụng có ý nghĩa với cuộc đua vệ tinh Internet
Khả năng thu hồi và tái sử dụng hai dòng tên lửa của Trung Quốc có thể đóng vai trò quan trọng đối với tham vọng xây dựng các mạng vệ tinh Internet quy mô lớn của nước này.
Tương tự Starlink của SpaceX, các dự án như Guowang và Qianfan đặt mục tiêu cuối cùng triển khai hơn 10.000 vệ tinh lên quỹ đạo để cung cấp dịch vụ băng rộng trên phạm vi toàn cầu. Những mạng lưới này vừa mở ra thị trường thương mại lớn, vừa có ý nghĩa chiến lược và quân sự.
Starlink hiện đã triển khai hơn 10.000 vệ tinh đang hoạt động và thu hút hơn 12 triệu khách hàng trên toàn thế giới. Việc lực lượng Ukraine sử dụng Starlink rộng rãi để liên lạc trên chiến trường cũng cho thấy giá trị quân sự của các mạng vệ tinh băng rộng.
Trong khi đó, Guowang và Qianfan của Trung Quốc mới chỉ triển khai khoảng 200 vệ tinh mỗi mạng. Một trong những hạn chế đối với tốc độ mở rộng của các chương trình này là Trung Quốc chưa có tên lửa tái sử dụng chủ lực tương đương Falcon 9.
Thành công của Zhuque-3 cho thấy Trung Quốc có thể đang tiến gần hơn tới việc biến năng lực kỹ thuật và sản xuất thành lợi thế về chi phí và tốc độ phóng, qua đó cạnh tranh với Mỹ khi cả hai nước đều đẩy nhanh việc triển khai các mạng vệ tinh internet.
Đáng chú ý, trong khi NASA của Mỹ chủ yếu để khu vực thương mại như SpaceX dẫn dắt quá trình phát triển tên lửa tái sử dụng, Trung Quốc đang triển khai cả hai hướng: chương trình không gian nhà nước phát triển tên lửa tái sử dụng song song với các doanh nghiệp thương mại.
Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc (CNSA) cho biết đã hỗ trợ điều phối đội ngũ thực hiện vụ phóng Zhuque-3 và sẽ tiếp tục hỗ trợ phát triển công nghệ tên lửa tái sử dụng.
Tuy nhiên, phép thử quan trọng nhất vẫn còn ở phía trước: tầng tên lửa vừa thu hồi có thể được bảo dưỡng và bay trở lại hay không. Đây mới là yếu tố quyết định khả năng tái sử dụng có thực sự giúp Trung Quốc giảm chi phí phóng và tăng mạnh tần suất đưa vệ tinh lên quỹ đạo.
LandSpace cho biết việc thu hồi thành công Zhuque-3 đã tạo nền tảng cho các hoạt động bảo dưỡng và tái sử dụng trong những chuyến bay tiếp theo, đồng thời giúp Trung Quốc nâng cao năng lực phóng phục vụ các nhiệm vụ thương mại và triển khai những chòm vệ tinh quy mô lớn.
Theo SCMP
