Đợt rét đậm, rét hại kéo dài không chỉ khiến các bệnh hô hấp bùng phát mà còn âm thầm kích hoạt một biến chứng nguy hiểm liên quan đến thần kinh mặt.
Tại nhiều bệnh viện ở Hà Nội, số bệnh nhân vào viện vì méo miệng, lệch mặt, mắt không nhắm kín tăng lên rõ rệt, đặc biệt sau các đợt không khí lạnh tăng cường, mà nhiều người vội vàng nghĩ đến đột quỵ não.
Cháu P.N.C (11 tuổi, Hà Nội) được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng méo miệng, cứng cơ mặt, mắt trái không nhắm kín.
Trước đó một ngày, cháu đi học trong thời tiết rét đậm nhưng chỉ mặc áo mỏng suốt cả ngày. Các bác sĩ chẩn đoán cháu bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên do nhiễm lạnh.
Sau một tuần điều trị kết hợp thuốc và vật lý trị liệu, chức năng vận động cơ mặt đã cải thiện.
Dễ nhầm với đột quỵ
Không chỉ trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền cũng là nhóm nguy cơ cao. Ông N.V.N. (58 tuổi, Hà Nội) đau họng, sưng đau vùng tai trái khi trời trở lạnh và được chẩn đoán viêm tai giữa.
Sau vài ngày điều trị không đỡ, ông bắt đầu méo miệng, nói khó, mắt không nhắm kín.
Lo ngại đột quỵ, gia đình đưa ông đến bệnh viện và được xác định bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên do biến chứng viêm tai giữa cấp, kèm liệt dây thanh âm. Sau khoảng 10 ngày điều trị tích cực, tình trạng của ông cải thiện rõ.
Tương tự, một bà cụ 83 tuổi ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng miệng méo, mắt không nhắm kín sau khi đi ăn sáng về trong trời lạnh. Chẩn đoán cho thấy bà bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên bên phải.
Theo BSCKI Lê Nguyên Long, Phụ trách Khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, dây thần kinh số 7 chi phối vận động các cơ mặt, đồng thời tham gia dẫn truyền vị giác, tiết nước mắt và nước bọt.
Do đi qua một ống xương hẹp ở xương thái dương, dây thần kinh này rất nhạy cảm. Khi vùng đầu – mặt – cổ bị nhiễm lạnh đột ngột, mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ, kích hoạt phản ứng viêm, dẫn đến phù nề và chèn ép dây thần kinh, làm rối loạn dẫn truyền xung động đến cơ mặt.
Rét đậm kích hoạt virus tiềm ẩn
Không chỉ yếu tố lạnh, thời tiết rét còn tạo điều kiện cho virus tái hoạt, đặc biệt là herpes simplex type 1 (HSV-1). Đây là loại virus tồn tại tiềm ẩn trong hạch thần kinh mặt ở rất nhiều người khỏe mạnh. Khi sức đề kháng suy giảm do lạnh, stress hoặc bệnh lý nền, virus có thể tái hoạt, gây phản ứng viêm mạnh, làm tình trạng phù nề dây thần kinh nặng hơn và dẫn tới liệt mặt khởi phát đột ngột.
Người bệnh thường xuất hiện triệu chứng rất nhanh, thậm chí khi vừa thức dậy buổi sáng đã thấy méo miệng, cười lệch, nói khó, chảy nước miếng hoặc nước mắt bên liệt, nhắm mắt không kín, kèm đau âm ỉ sau tai.
Các biểu hiện có thể tiến triển trong vài giờ đến một, hai ngày nhưng không gây rối loạn ý thức.
Điểm đáng lưu ý là liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên thường không kèm yếu tay chân, tê nửa người hay rối loạn ngôn ngữ như đột quỵ. Tuy nhiên, do biểu hiện méo miệng khá giống đột quỵ, nhiều người chủ quan, tự xử trí tại nhà hoặc đến cơ sở y tế muộn.
Bác sĩ Long nhấn mạnh “thời điểm vàng” trong điều trị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là 72 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng.
Điều trị sớm giúp giảm phù nề, bảo vệ bao myelin của dây thần kinh và tăng khả năng hồi phục hoàn toàn chức năng vận động cơ mặt. Nếu đến muộn, người bệnh có nguy cơ để lại di chứng co cứng cơ mặt, lệch mặt kéo dài, ảnh hưởng thẩm mỹ và chất lượng sống.
Giữ ấm để phòng bệnh
Để phòng ngừa, bác sĩ khuyến cáo người dân cần giữ ấm vùng đầu, mặt và cổ khi ra ngoài trời lạnh; tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, đặc biệt khi ngủ; không tắm khuya, không xối nước lạnh hoặc nước nóng đột ngột lên đầu, mặt.
Khi có biểu hiện méo miệng, lệch mặt, mắt không nhắm kín, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám, loại trừ đột quỵ và điều trị kịp thời.
Trong quá trình điều trị, người bệnh cần bảo vệ mắt bên liệt bằng nước mắt nhân tạo, băng che khi ngủ để tránh tổn thương giác mạc; kết hợp thuốc với vật lý trị liệu, tập vận động cơ mặt và các phương pháp y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp.
Tuyệt đối không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng tại nhà, tránh làm bệnh nặng thêm.
Phát hiện sớm, điều trị đúng và giữ ấm đúng cách chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe trong mùa đông giá rét.
