Arab Saudi đã ngừng phát cảnh báo công khai về nguy cơ xảy ra các cuộc tấn công quân sự chỉ vài ngày trước khi một loạt đòn đánh gây thương vong lớn tại sân bay Riyadh, khiến ít nhất 18 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương.
Chính phủ Arab Saudi chưa giải thích vì sao người dân không nhận được cảnh báo trước 4 cuộc tấn công nhằm vào Riyadh trong tuần qua.
Trước đó, những cảnh báo này từng phơi bày mức độ bạo lực đang cản trở nỗ lực của vương quốc trong việc duy trì hình ảnh ổn định, yên bình trước người dân trong nước và cộng đồng quốc tế, giữa cuộc chiến với lực lượng Houthi ở Yemen được Iran hậu thuẫn.
Việc không phát cảnh báo trước các cuộc tấn công nhằm vào sân bay đã làm dấy lên câu hỏi về mức độ dễ bị tổn thương của Arab Saudi trước các đòn tập kích, cũng như khả năng bảo vệ người dân và khách nước ngoài. Bốn quan chức phương Tây và Arab tại khu vực cùng các nhà phân tích chính trị nói với Reuters rằng sự im lặng này cũng phản ánh nỗ lực duy trì cảm giác bình thường trong đời sống xã hội.
“Chính phủ Arab Saudi muốn đạt được cả hai mục tiêu: tiến hành một chiến dịch quân sự, đồng thời cố gắng tạo niềm tin cho người dân và các bên liên quan bên ngoài”, ông Sultan Alamer, học giả Arab Saudi làm việc tại Mỹ và nghiên cứu viên cao cấp thường trú tại Hội đồng Chính sách Trung Đông, nhận định.
Cơ quan Phòng vệ Dân sự Arab Saudi – đơn vị quản lý tình trạng khẩn cấp, cứu hộ và chữa cháy trực thuộc Bộ Nội vụ, đồng thời phụ trách phát cảnh báo sớm – cùng văn phòng truyền thông của chính phủ Arab Saudi không trả lời các câu hỏi qua email về lý do không phát cảnh báo.
Theo một số nhà phân tích khu vực, cách tiếp cận này còn có nguy cơ phản tác dụng, bởi việc thiếu cảnh báo khiến người dân Arab Saudi thêm bất an.
Hôm thứ Hai, cơ quan Phòng vệ Dân sự Arab Saudi phát cảnh báo đầu tiên kể từ ngày 29/9, thông báo về các mối đe dọa tiềm tàng tại Riyadh và những thành phố ở miền Nam đất nước.
Reuters chưa thể xác định liệu quyết định nối lại cảnh báo có phải là phản ứng trước các cuộc tấn công sân bay hay không. Chính phủ Arab Saudi chưa lập tức trả lời đề nghị bình luận về vấn đề này.
Hệ thống cảnh báo đột ngột im lặng
Tất cả các quốc gia vùng Vịnh đều hứng chịu các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa của Iran kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Iran bùng phát vào tháng 2. Tuy nhiên, chính phủ các nước có cách xử lý cảnh báo công khai khác nhau.
Bộ Nội vụ Qatar đã gửi cảnh báo đến điện thoại di động trước gần như mọi cuộc tấn công, trong đó có phần lớn các đợt tập kích gần đây vào tháng 7. Khi đó, người dân được khuyến cáo ở trong nhà và tránh xa cửa sổ.
Bahrain và Kuwait nhiều lần phát còi báo động, yêu cầu người dân tìm nơi trú ẩn.
Arab Saudi bắt đầu gửi cảnh báo nguy cơ tấn công đến điện thoại di động và các tài khoản mạng xã hội thông qua hệ thống cảnh báo sớm quốc gia từ tháng 5. Tuy nhiên, dù các cuộc tấn công của Houthi gia tăng trước loạt vụ việc tuần trước, hệ thống này lại ngừng phát tín hiệu.
Theo các bài đăng trên tài khoản X của cơ quan Phòng vệ Dân sự, cảnh báo cuối cùng trước các cuộc tấn công tuần trước được phát ngày 29/9, liên quan đến tỉnh Najran ở miền nam Arab Saudi.
Cơ quan này vẫn tiếp tục đưa ra khuyến cáo phòng tránh nguy hiểm khi thời tiết bất lợi, bao gồm mưa lớn và lũ lụt. Những cảnh báo như vậy vẫn được phát gần đây nhất vào hôm thứ Hai.
Cơ quan Phòng vệ Dân sự cũng cảnh báo người dân không chia sẻ hình ảnh, tin đồn hoặc thông tin về các vụ đánh chặn và địa điểm tên lửa rơi. Một bài đăng hôm 12/10 nhắc lại yêu cầu này, căn cứ theo các quy định của chính phủ được ban hành hồi tháng 3.
Trước các cuộc tấn công nhằm vào sân bay tuần trước, quan chức của một chính phủ phương Tây đồng minh đã hỏi phía Arab Saudi vì sao hệ thống cảnh báo ngừng hoạt động, hai quan chức nắm trực tiếp thông tin cho biết.
Theo hai quan chức này, phía Arab Saudi trả lời rằng các cảnh báo gây gián đoạn quá lớn và nhiều người dân phàn nàn vì bị đánh thức vào ban đêm.
Văn phòng truyền thông của chính phủ Arab Saudi và các quan chức nước này không phản hồi đề nghị bình luận về thông tin trên.
Cựu Đại sứ Mỹ tại Arab Saudi Michael Ratney cho rằng Riyadh đang cố cân bằng giữa việc thông tin cho công chúng về các cuộc tấn công và nỗ lực hạn chế xáo trộn trong nước. Tuy nhiên, cách làm này rốt cuộc lại khiến người dân thêm bất an trước các đợt tập kích.
“Cách họ truyền tải thông tin tới công chúng dường như phản ánh tình thế tiến thoái lưỡng nan mà họ đang đối mặt: Họ cần đáp trả Houthi nhưng không muốn điều đó gây xáo trộn xã hội, và cách truyền thông của họ cũng thể hiện chính sự giằng co ấy”, ông nói.
“Nhưng việc không cảnh báo về các cuộc tấn công sắp tới của Houthi lại tạo ra chính tâm lý lo lắng mà họ đang cố tránh”.
Phát cảnh báo về mối đe dọa mới
Ông Ali Shihabi, nhà phân tích Arab Saudi có quan hệ gần gũi với chính phủ, cho rằng dù có phát cảnh báo sớm hay không, vương quốc vẫn khó bảo vệ toàn bộ cơ sở hạ tầng và tài sản chiến lược do lãnh thổ quá rộng.
“Ở Arab Saudi, có quá nhiều mục tiêu cần bảo vệ. Đây là một quốc gia rộng lớn với sân bay, đường ống dẫn dầu và các cơ sở dầu mỏ. Không thể bố trí đủ lực lượng để bảo vệ mọi thứ cùng lúc; số lượng hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot, đạn đánh chặn và các khẩu đội tên lửa cũng không đủ để làm điều đó”, ông nói.
“Arab Saudi có nhu cầu phòng không không giới hạn”, ông Shihabi nói thêm.
Bất chấp các cuộc tấn công, Arab Saudi vẫn tổ chức một hội nghị quốc tế vào hôm thứ Hai, dù nhiều lãnh đạo doanh nghiệp dầu mỏ hàng đầu đã rút khỏi lịch trình sự kiện.
Tại Đại hội Năng lượng của Hội đồng Dầu khí Thế giới ở Riyadh, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman, Bộ trưởng Năng lượng Arab Saudi và là anh em của Thái tử nước này, thể hiện lập trường cứng rắn, đồng thời thừa nhận các rủi ro và khẳng định Arab Saudi quyết tâm duy trì những kế hoạch kinh tế.
Ông cảm ơn những người đã đến Riyadh tham dự sự kiện, nói rằng họ đến vì “các bạn biết đất nước này an toàn”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh: “Việc chúng ta tụ họp ở đây không có nghĩa là rủi ro đã biến mất”.
“Chúng tôi sẽ không bao giờ bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào để duy trì cam kết và tầm nhìn của mình”, ông nói.
Các đại sứ quán tự phát cảnh báo nội bộ
Theo hai quan chức phương Tây, dù Arab Saudi không phát cảnh báo công khai nào trong tháng này cho đến hôm thứ Hai, Riyadh đã bị tấn công khoảng 12 lần.
Trong thời gian đó, các đại sứ quán phương Tây tại Arab Saudi vẫn gửi cảnh báo nội bộ về tên lửa và máy bay không người lái cho nhân viên, theo ba người nắm rõ vấn đề và các cảnh báo mà Reuters tiếp cận.
Một trong những nguồn tin cho biết những cảnh báo nội bộ này được tổng hợp từ nhiều nguồn, bao gồm thông tin tình báo của Mỹ và các chính phủ phương Tây khác, cùng dữ liệu do nhà chức trách Arab Saudi cung cấp.
Theo những người nắm rõ sự việc, các cảnh báo được gửi đến nhân viên đại sứ quán vào khoảng thời gian xảy ra hai đợt tấn công đầu tiên nhằm vào sân bay trong tuần trước.
Tuy nhiên, họ cho biết ngay cả các đại sứ quán cũng không nhận được cảnh báo nội bộ trước cuộc tấn công sân bay hôm thứ Bảy tuần trước, mà không đưa ra lời giải thích.
Hiện vẫn chưa rõ vì sao không có cảnh báo trước cuộc tấn công hôm thứ Bảy – vụ việc gây thương vong lớn nhất trong loạt cuộc tấn công tuần trước.
Hôm Chủ nhật tuần trước, truyền hình nhà nước Arab Saudi công bố đoạn video ghi lại cuộc tấn công hôm thứ Bảy.
Video cho thấy nhiều cảnh quay hành khách bên trong nhà ga sân bay. Hàng chục người xếp hàng chờ lên máy bay. Đàn ông và phụ nữ ngồi trên ghế chờ, mắt dán vào màn hình điện thoại khi lướt xem nội dung. Rồi một tia sáng màu cam rực lóe lên khi tên lửa phát nổ.
Theo Reuters
