Nga tiếp tục hoàn thiện xe tăng chiến đấu chủ lực T-14 Armata dựa trên những kinh nghiệm thu được từ cuộc xung đột tại Ukraine. Dù ngành công nghiệp quốc phòng Nga đang ưu tiên sản xuất và hiện đại hóa các dòng xe bọc thép hiện có để đáp ứng nhu cầu chiến trường trước mắt, chương trình T-14 vẫn được duy trì, với các đợt thử nghiệm từng bước trong biên chế lực lượng vũ trang Nga.
Ông Alexander Potapov, Tổng giám đốc Uralvagonzavod – nhà sản xuất T-14 – cho biết mẫu xe tăng này đang tiếp tục được phát triển và trải qua các giai đoạn thử nghiệm thực tế. Theo thông tin được truyền thông Nga đăng tải ngày 11/10, một số loại đạn cải tiến dành cho T-14 đã được phát triển, trong khi các công việc tiếp theo nhằm nâng cao tính năng của đạn và tối ưu hóa cơ số đạn mang theo trên xe vẫn đang được tiến hành, dựa trên kinh nghiệm chiến đấu.
Những phát biểu của ông Potapov cho thấy Nga vẫn đang tìm cách hoàn thiện T-14 trước khi đưa dòng xe tăng này vào biên chế trên quy mô rộng hơn. Tuy nhiên, việc tiếp tục phát triển và thử nghiệm không đồng nghĩa với việc T-14 đã được triển khai rộng rãi trong quân đội Nga.
Nga điều chỉnh thiết kế xe tăng theo kinh nghiệm chiến trường
Đây không phải lần đầu tiên có thông tin cho thấy thiết kế T-14 được điều chỉnh dựa trên kinh nghiệm thu được tại Ukraine. Ngày 22/8/2023, hãng thông tấn TASS dẫn lời một nguồn tin trong ngành công nghiệp quốc phòng Nga cho biết T-14 đã được sử dụng một số lần tại chiến trường và đang được sửa đổi dựa trên kinh nghiệm thực tế.
Trong cuộc xung đột ở Ukraine, Nga đã điều chỉnh đáng kể các dòng xe tăng chiến đấu chủ lực để thích ứng với những thay đổi trong cách thức tác chiến thiết giáp. Các biện pháp này bao gồm tăng cường khả năng bảo vệ trước những đòn tấn công từ phía trên của đạn bay lảng vảng và tên lửa, ưu tiên tích hợp hệ thống phòng vệ chủ động, đồng thời nâng cấp các hệ thống này để đối phó với máy bay không người lái (UAV).
Máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) cũng đã được tích hợp vào xe tăng T-90M – mẫu xe tăng đang hoạt động có năng lực cao nhất của Nga. Việc sử dụng UAV FPV và các phương tiện không người lái khác đã làm thay đổi đáng kể môi trường tác chiến của xe tăng, buộc các nhà thiết kế phải xem xét lại những phương án bảo vệ vốn được xây dựng chủ yếu để đối phó với tên lửa chống tăng và hỏa lực trực tiếp.
Những thay đổi đối với T-14 được dự đoán sẽ có nhiều điểm tương đồng với các biện pháp đang được áp dụng trên những dòng xe tăng hiện có, trong đó có T-90M. Điều này cho thấy kinh nghiệm chiến trường không chỉ tác động đến các phương tiện đang trực tiếp tham chiến, mà còn có thể định hình quá trình hoàn thiện những mẫu xe tăng thế hệ mới của Nga.
T-14 Armata kế thừa chương trình xe tăng Liên Xô từ cuối thập niên 1980
Thiết kế T-14 có nguồn gốc từ cuối thập niên 1980, khi Liên Xô phát triển một mẫu xe tăng thế hệ mới trong chương trình thường được biết đến với tên gọi T-95. Sau nhiều lần trì hoãn, chương trình này bị hủy bỏ trong thập niên 2000. T-14 sau đó được phát triển như một chương trình kế tiếp, dựa trên một thiết kế có nhiều điểm tương đồng với dự án trước đó.
T-14 từng được kỳ vọng trở thành xe tăng thế hệ thứ tư đầu tiên trên thế giới đi vào biên chế trong thập niên 2010. Tuy nhiên, những lần trì hoãn liên tiếp đã khiến mục tiêu này không thành hiện thực. Đến năm 2025, Trung Quốc đạt được cột mốc nói trên với mẫu xe tăng Type 100, được mô tả là có thiết kế tiên tiến và hoàn thiện hơn. Mẫu xe này dường như cũng phản ánh những bài học rút ra từ chiến trường Ukraine.
T-14 được công bố lần đầu vào năm 2015. Kể từ đó, thời điểm mẫu xe tăng này sắp được đưa vào biên chế đã nhiều lần được đề cập, nhưng việc triển khai như kỳ vọng vẫn chưa diễn ra. Những lần trì hoãn kéo dài khiến tương lai của chương trình trở nên khó dự đoán.
Xe tăng T-64, được đưa vào sử dụng từ năm 1964, thường được xem là thiết kế nền tảng có ảnh hưởng lớn đến các dòng T-72, T-80 và T-90 của Nga. Vì vậy, việc T-14 có thực sự được đưa vào biên chế trên quy mô lớn hay không không chỉ là vấn đề về một mẫu xe tăng mới, mà còn liên quan đến khả năng Nga chuyển từ các thiết kế đã phục vụ nhiều thập niên sang một nền tảng thiết giáp hoàn toàn mới.
Thông tin về việc T-14 tiếp tục được phát triển xuất hiện sau khi đoạn video ghi lại một chiếc T-14 tiền sản xuất tại thao trường bắn được lan truyền rộng rãi vào giữa tháng 9. Hình ảnh này cho thấy hoạt động thử nghiệm vẫn tiếp diễn, nhưng tự nó chưa đủ để xác nhận thời điểm đưa xe vào biên chế hoặc quy mô triển khai trong tương lai.
Hệ thống phòng vệ nhiều lớp là điểm đáng chú ý của T-14
T-14 sử dụng một kiến trúc phòng vệ nhiều lớp, kết hợp giáp composite thụ động, giáp phản ứng nổ, hệ thống phòng vệ chủ động, biện pháp đối kháng điện tử cùng các thiết bị phóng khói và sol khí. Khoang kíp lái cũng được bố trí tách biệt nhằm tăng khả năng bảo vệ nhân sự khi xe bị tấn công.
Cách tiếp cận này nhằm kết hợp nhiều phương thức bảo vệ trong một hệ thống thống nhất, thay vì chỉ dựa vào độ dày của giáp. Trong bối cảnh UAV, đạn bay lảng vảng và các loại vũ khí tấn công từ nhiều hướng ngày càng phổ biến, khả năng phát hiện, đánh chặn và gây nhiễu đối phương có thể đóng vai trò quan trọng bên cạnh lớp giáp vật lý.
Nếu được đưa vào biên chế và chứng minh hiệu quả trong thực tế, T-14 có thể tạo ra lợi thế đáng kể trước nhiều mẫu xe tăng đối thủ ngoài Trung Quốc, theo đánh giá của chuyên trang Military Watch. Tuy nhiên, năng lực thực chiến của xe còn phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của thiết kế, độ tin cậy kỹ thuật, khả năng sản xuất hàng loạt, chi phí vận hành và mức độ tích hợp với các hệ thống tác chiến khác.
Việc Nga tiếp tục thử nghiệm T-14 cho thấy chương trình chưa bị gác lại hoàn toàn. Dẫu vậy, sau nhiều năm trì hoãn, câu hỏi quan trọng vẫn là liệu Nga có thể đưa mẫu xe tăng này từ giai đoạn phát triển sang triển khai thực tế trên quy mô đáng kể, trong khi nhu cầu chiến trường hiện nay vẫn đặt nặng việc sản xuất và nâng cấp các dòng xe tăng đang có trong biên chế.
Theo MW
