Dự án của tỷ phú Lý Gia Thành phải phá bỏ 3 tòa nhà đang xây, 10 người bị bắt

Ngày 8/10, Sở Xây dựng Hong Kong chính thức phê duyệt phương án phá dỡ dự án nhà ở tại đường Anderson, Kwun Tong (Quan Đồng), do Tập đoàn CK Asset Holdings (Trường Giang) của tỷ phú Lý Gia Thành (Li Ka-shing) phát triển. Trong 6 tòa nhà đang xây dựng, có 3 tòa không thể xử lý bằng biện pháp sửa chữa thông thường mà phải phá bỏ hoàn toàn để xây lại từ đầu.

Đây không đơn thuần là sự cố thi công. Vụ việc liên quan đến 10 người bị bắt, 205 cáo buộc vi phạm và khoản chi phí phát sinh ước tính từ 1,2-1,4 tỷ HKD (tức khoảng 154 – 180 triệu USD), làm dấy lên những câu hỏi về tham nhũng trong ngành xây dựng và hiệu quả giám sát chất lượng công trình.

Không sửa chữa, phá đi xây lại

Tập đoàn CK Asset Holdings giải thích rằng các đơn vị tư vấn công trình đã mất gần hai năm điều tra, đánh giá và xây dựng phương án khắc phục cho 3 tòa nhà. Các phương án sửa chữa sau đó được Sở Xây dựng Hong Kong chấp thuận.

Tuy nhiên, sau khi đánh giá tổng thể, tập đoàn quyết định phá dỡ, xây lại 3 tòa nhà còn lại vì cho rằng đây là giải pháp tiết kiệm thời gian hơn.

Kỹ sư kết cấu Nghê Học Nhân đưa ra giải thích cụ thể về mặt kỹ thuật: Việc sửa chữa đòi hỏi kỹ sư phải kiểm tra, xác định từng thanh thép cốt bên trong kết cấu. Khi khoan lỗ để bổ sung thép, công nhân có thể va chạm với các thanh thép hiện hữu, khiến quá trình thi công phát sinh nhiều yếu tố khó lường.

Nếu phải điều chỉnh phương án nhiều lần, thời gian sửa chữa thậm chí có thể kéo dài hơn việc xây mới. Ngược lại, phá dỡ và xây lại sẽ kiểm soát chi phí cũng như tiến độ dễ dàng hơn. Theo dự kiến, quá trình này có thể mất khoảng 2-3 năm.

Dự án nhà này ban đầu dự kiến hoàn thành vào tháng 9/2026, nhưng nay một nửa số tòa nhà đang xây dựng phải phá bỏ hoàn toàn.

Nhà thầu mới được lựa chọn thay thế CK Asset Holdings là Công ty China Railway Engineering (Hong Kong) Limited, thuộc lĩnh vực xây dựng của Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc.

Đường dây trục lợi từ việc cắt giảm thép cốt

Vụ việc bắt đầu được chú ý vào tháng 8/2024, khi Sở Xây dựng Hong Kong tiếp nhận đơn tố cáo và tổ chức 4 đợt kiểm tra đột xuất tại công trường dự án đường Anderson.

Kết quả kiểm tra cho thấy cả 6 tòa nhà đều tồn tại những sai lệch nghiêm trọng về bố trí cốt thép so với bản vẽ thiết kế đã được phê duyệt. Các sai phạm bao gồm đặt thép sai vị trí, sử dụng thép không đúng kích thước chủng loại, giảm số lượng thép so với thiết kế, thậm chí có trường hợp cột chịu lực bị dịch chuyển vị trí. Đặc biệt, số lượng thép cốt chủ lực thực tế thấp hơn thiết kế đã được phê duyệt, với mức thiếu hụt trung bình được nêu là 10%.

Cuộc điều tra của Ủy ban Chống tham nhũng Hong Kong (ICAC) cho thấy một số nhà thầu phụ thi công thép đã cố tình làm sai thiết kế được duyệt nhằm tiết kiệm chi phí và gia tăng lợi nhuận.

Nhưng việc cắt giảm vật liệu chỉ là một phần của vụ việc. Để những hạng mục thi công không đạt yêu cầu vẫn được nghiệm thu, các nhà thầu phụ bị cáo buộc đã tìm cách mua chuộc nhân viên của nhà thầu chính và nhân viên giám sát tại công trường thuộc công ty tư vấn kỹ thuật.

Các lợi ích được đưa ra dưới nhiều hình thức, từ hối lộ tiền, tặng quà đến thanh toán chi phí cho những hoạt động giải trí xa xỉ.

Đáng chú ý, một số nhân viên giám sát thuộc công ty tư vấn sau khi nhận hối lộ đã kê khai sai sự thật trên các biểu mẫu do chủ đầu tư quy định, xác nhận rằng chất lượng thi công thép cốt đã được kiểm tra đầy đủ.

Những báo cáo này khiến CK Asset Holdings hiểu rằng các hạng mục đã hoàn thành đúng yêu cầu và cho phép công trình chuyển sang giai đoạn thi công tiếp theo.

Nếu các cáo buộc được chứng minh, đây không chỉ là hành vi gian lận của một nhà thầu đơn lẻ mà còn cho thấy nguy cơ cả quy trình kiểm soát chất lượng bị vô hiệu hóa khi những người có trách nhiệm giám sát bị mua chuộc.

10 người bị bắt, 205 cáo buộc được đưa ra

Tháng 5/2025, ICAC triển khai chiến dịch điều tra mang mật danh “Chiến cổ” (Trống chiến), bắt giữ 10 người đàn ông trong độ tuổi từ 29-52.

Những kẻ bị bắt bao gồm: Một nhân viên của nhà thầu chính, 5 chủ doanh nghiệp hoặc nhân viên của các nhà thầu phụ, 4 nhân viên giám sát công trường thuộc công ty tư vấn liên quan. Họ bị nghi ngờ liên quan đến các hành vi đưa và nhận hối lộ, âm mưu lừa đảo và sử dụng tài liệu giả mạo.

Sau đó, Sở Xây dựng Hong Kong tiến hành một cuộc điều tra độc lập. Đến tháng 8/2025, cơ quan này đưa ra tổng cộng 205 cáo buộc đối với các nhà thầu, người ký xác nhận được ủy quyền và những nhân sự kỹ thuật đủ điều kiện hành nghề có liên quan; vụ việc được lên lịch xét xử vào ngày 11/6/2027.

Căn cứ Pháp lệnh Công trình Hong Kong, hành vi vi phạm nghiêm trọng do thi công sai bản vẽ được phê duyệt có thể bị phạt tối đa 1 triệu HKD (3,3 tỷ đồng) và phạt tù đến 3 năm nếu bị kết tội.

Cái giá phải trả

JPMorgan nhanh chóng đưa ra đánh giá về tác động tài chính của sự cố đối với Tập đoàn CK Asset Holdings.

Theo ước tính, chi phí xây dựng phát sinh có thể lên tới 1,2-1,4 tỷ HKD (154 – 180 triệu USD), tương đương khoảng 0,8-0,9% vốn hóa thị trường của tập đoàn.

Biên lợi nhuận phát triển dự án có thể giảm mạnh từ mức 19% xuống còn khoảng 8-10%. Sự cố cũng có khả năng khiến lợi nhuận cả năm của doanh nghiệp giảm khoảng 8%. Các tính toán này chưa bao gồm những khoản tiền có thể thu hồi thông qua yêu cầu bồi thường bảo hiểm hoặc các thủ tục tố tụng liên quan.

JPMorgan lưu ý rằng vụ việc tập trung vào những cáo buộc hối lộ ở cấp nhà thầu, chứ không đồng nghĩa CK Asset Holdings trực tiếp thực hiện hành vi tham nhũng. Ước tính tài chính nói trên cũng chưa tính đến những khoản bồi hoàn có thể thu hồi trong tương lai.

Dù vậy, thiệt hại về danh tiếng của CK Asset Holdings là vấn đề khó đo lường hơn nhiều so với chi phí xây dựng.

Bi kịch của chương trình nhà ở dành cho người mua nhà lần đầu

Dự án đường Anderson không phải một khu căn hộ thương mại thông thường. Đây là dự án đầu tiên tại Hong Kong được triển khai theo hình thức bán đất để phát triển nhà ở dành cho người dân mua nhà lần đầu, thuộc chương trình “Hong Kongers' First Home” (Ngôi nhà đầu tiên của người Hong Kong).

Tháng 5/2020, CK Asset Holdings trúng đấu giá khu đất với giá 4,951 tỷ HKD (634,7 triệu USD). Giá đất tính theo diện tích sàn xây dựng vào khoảng 4.546 HKD/ft² (khoảng 161,5 triệu đồng/mét vuông).

Theo điều kiện đấu giá, chủ đầu tư phải cung cấp ít nhất 1.000 căn hộ dành cho người mua nhà lần đầu đủ điều kiện, với giá bán bằng 80% giá thị trường. Chương trình thí điểm này được cựu Trưởng đặc khu Hong Kong Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam) đề xuất năm 2017, hướng tới những gia đình trẻ chưa từng sở hữu nhà nhưng có thu nhập vượt ngưỡng được đăng ký mua nhà ở được trợ cấp theo chương trình HOS. Đây là nhóm người thường rơi vào tình thế khó khăn: thu nhập không đủ thấp để tiếp cận nhà ở trợ cấp, nhưng cũng chưa đủ cao để mua nhà trên thị trường thương mại.

Giờ đây, thay vì chờ ngày nhận nhà, những người mua căn hộ thuộc dự án này phải đối mặt với nguy cơ chậm bàn giao và những bất định về tiến độ.

Cơ quan quản lý nhà ở Hong Kong khẳng định sự chậm trễ của một dự án riêng lẻ sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến tổng nguồn cung nhà ở. Chính quyền sẽ tiếp tục yêu cầu chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ, nhưng phải bảo đảm chất lượng và an toàn công trình.

Ngày 6/10, Trưởng đặc khu Hong Kong Lý Gia Siêu cũng lên tiếng về vụ việc, nhấn mạnh chính quyền coi trọng chất lượng thi công, trách nhiệm giám sát của đội ngũ chuyên môn và việc tuân thủ quy định của các nhà thầu. Ông khẳng định chính quyền sẽ thực thi pháp luật nghiêm minh đối với những hành vi vi phạm.

Những câu hỏi chưa có lời giải

Từ cuộc điều tra của ICAC đến việc bắt giữ 10 người, từ 205 cáo buộc của Sở Xây dựng đến quyết định phá dỡ 3 tòa nhà, vụ việc cho thấy những rủi ro nghiêm trọng có thể phát sinh khi lợi ích kinh tế lấn át các tiêu chuẩn an toàn xây dựng.

Một điểm đáng chú ý là dấu hiệu sai phạm đã được phát hiện từ năm 2024, trong khi phương án xử lý và xây dựng lại các tòa nhà chỉ được công bố sau đó.

Tuy nhiên, hiện chưa rõ trách nhiệm cụ thể của từng bên, quá trình xử lý của chủ đầu tư và những nguyên nhân khiến các sai lệch trong thi công không được ngăn chặn kịp thời.

Nếu các cáo buộc được xác nhận tại tòa, hậu quả của vụ việc sẽ vượt xa khoản chi phí xây dựng phát sinh. Nó còn đặt ra câu hỏi về tính độc lập của hoạt động giám sát, hiệu quả của quy trình nghiệm thu và khả năng bảo vệ người mua nhà trước những sai phạm trong ngành xây dựng.

Ba tòa nhà có thể bị phá bỏ để xây lại. Nhưng niềm tin của người dân vào chủ đầu tư và hệ thống giám sát chất lượng công trình sẽ khó khôi phục được.

Theo Creaders