Nếu hiệu ứng dây chuyền do biến đổi khí hậu tiếp diễn, riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển toàn cầu tăng thêm 25 cm vào năm 2100.
Các nhà khoa học quốc tế cảnh báo, mực nước biển dâng do băng Nam Cực tan chảy sẽ cao hơn mức trung bình toàn cầu từ 15–20% tại những thành phố như Hong Kong và Thượng Hải.
Theo các nhà nghiên cứu, sự thay đổi lực hấp dẫn do khối băng Nam Cực thu hẹp sẽ làm nước biển phân bố lại trên toàn cầu, khiến mực nước biển dâng mạnh hơn dọc bờ biển đông dân của Trung Quốc.
“Ngay cả khi chúng ta khống chế mức nóng lên ở 1,5 độ C (2,7 độ F) — mục tiêu tham vọng nhất của Hiệp định Paris — Nam Cực vẫn có 92% khả năng mất khối lượng băng trong thế kỷ này”, ông Lin Yucheng, tác giả chính của nghiên cứu, phó giáo sư tại Trường Năng lượng và Môi trường thuộc Đại học Thành phố Hong Kong, cho biết.
Nhà khoa học khí hậu này cảnh báo: “Đối với những siêu đô thị gắn liền với hoạt động cảng biển như vậy, mực nước biển dâng đồng nghĩa với việc các cú sốc sẽ xảy ra thường xuyên hơn và gây thiệt hại tốn kém hơn. Nếu không có các biện pháp thích ứng và bảo vệ bờ biển hiệu quả — vốn đòi hỏi chi phí rất lớn — một bộ phận dân cư đông đảo cuối cùng có thể buộc phải di dời”.
Ông Lin hợp tác với các nhà nghiên cứu tại Australia, Anh, New Zealand và Mỹ để đánh giá mức độ đe dọa mà tình trạng mất khối lượng của Dải băng Nam Cực gây ra đối với các cộng đồng ven biển nằm cách xa cực Nam Trái Đất.
Trong nghiên cứu được công bố ngày 30/9 trên tạp chí khoa học bình duyệt Nature Geoscience, nhóm tác giả cho rằng muốn quản lý hiệu quả rủi ro đối với các cộng đồng ven biển đông dân, thế giới cần nhanh chóng cắt giảm khí thải theo định hướng của Hiệp định Khí hậu Paris.
Nghiên cứu cho thấy Nam Cực — vùng đất băng giá khổng lồ có diện tích lớn hơn tổng diện tích Trung Quốc và Ấn Độ — rất có khả năng mất khối lượng băng trong thế kỷ này.
“Chúng tôi thử nghiệm hàng nghìn mô hình Nam Cực khác nhau và nhận thấy có độ tin cậy rất cao rằng Nam Cực sẽ khiến mực nước biển dâng tại Thượng Hải và Hong Kong cao hơn mức trung bình toàn cầu từ 15–20%”, ông Lin nói.
Mực nước biển dâng cao hơn mức trung bình có thể xảy ra gần như ngay lập tức
Khi được hỏi thời điểm mực nước biển tại các thành phố Trung Quốc bắt đầu dâng cao hơn mức trung bình toàn cầu, ông Lin trả lời: “Gần như ngay lập tức”.
Ông giải thích: “Một khi băng Nam Cực tan và đổ vào đại dương, nước sẽ được phân bố lại trong vòng vài tuần đến vài tháng. Vì vậy, quá trình này đã diễn ra và áp dụng với từng centimet mực nước biển dâng có nguồn gốc từ Nam Cực”.
“Nếu chúng ta không cắt giảm khí thải nhà kính đủ nhanh, hiệu ứng dây chuyền có thể khiến riêng Nam Cực đóng góp tới 25 cm (9,8 inch) vào mức tăng mực nước biển đến năm 2100 — đủ để khiến nhà cửa của hơn 10 triệu người bị ngập vĩnh viễn”, ông Lin cảnh báo.
Theo nhà khoa học này, hiệu ứng dây chuyền bắt đầu khi khí thải nhà kính làm ấm vùng biển bao quanh Nam Cực. Nước biển ấm khiến các thềm băng nổi mỏng đi và suy yếu, sau đó vỡ ra. Khi không còn được các thềm băng giữ lại, những dòng sông băng trước đây bị kìm hãm sẽ chảy nhanh hơn ra đại dương.
Để hình dung mức tăng 25 cm lớn đến mức nào, ông Lin cho biết mực nước biển toàn cầu đã dâng khoảng 20 cm kể từ năm 1900.
“Tuy nhiên, đó đã là tốc độ dâng nhanh nhất trong ít nhất 4.000 năm, với tác động sâu rộng đến các hiện tượng ngập lụt cực đoan ven biển. Mực nước biển dâng khoảng 15 cm do hoạt động của con người đã khiến tần suất ngập lụt ven biển cực đoan trên toàn cầu tăng gấp 4 lần kể từ năm 1900”, ông Lin nói.
Ông dẫn một nghiên cứu gần đây của mình, trong đó phát hiện mực nước biển dâng do hoạt động của con người là nguyên nhân gây ra hơn 70% số ngày xảy ra ngập lụt ven biển cực đoan tại Hong Kong trong giai đoạn 2010–2018.
“Riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển toàn cầu tăng thêm tới 25 cm vào năm 2100, trong khi mức tăng tại Hong Kong và Thượng Hải có thể đạt khoảng 29–30 cm. Con số này chưa bao gồm phần mực nước biển dâng do những nguồn khác, chẳng hạn băng Greenland và các sông băng trên núi tan chảy, cũng như nước biển giãn nở khi nhiệt độ tăng”, ông Lin cho biết.
Nam Cực được ví như “gã khổng lồ đang ngủ”
Nam Cực thường được ví như “gã khổng lồ đang ngủ” trong câu chuyện mực nước biển dâng. Do có quy mô khổng lồ, khối băng này phản ứng tương đối chậm với biến đổi khí hậu. Trong giai đoạn 2006–2018, Nam Cực đóng góp khoảng 10% vào mức dâng của mực nước biển toàn cầu.
“Điều đáng lo ngại là một khi Nam Cực bắt đầu mất băng, hay ‘thức giấc’, quá trình này có thể tiếp diễn suốt nhiều thế kỷ”, ông Lin nói. “Vì vậy, mức tăng 25 cm vào năm 2100 mới chỉ là khởi đầu”.
Trong những mô phỏng cực đoan nhất của một dự án quốc tế gần đây về mô hình hóa các dải băng, riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển dâng tổng cộng khoảng 7 m (22,9 feet) vào năm 2300.
Theo SCMP
