Thông tin này được xem là diễn biến đáng chú ý trong cuộc tranh cãi kéo dài nhiều năm xung quanh mạng lưới phòng thí nghiệm sinh học tại Ukraine, vấn đề từng là tâm điểm trong các cáo buộc của Nga kể từ khi xung đột bùng nổ năm 2022.
Theo các tài liệu do bà Tulsi Gabbard công bố hôm 29/8, Mỹ đã "xây dựng và hỗ trợ" 40 phòng thí nghiệm sinh học tại Ukraine. Các cơ sở này nghiên cứu nhiều loại mầm bệnh được xếp vào nhóm đặc biệt nguy hiểm như bệnh than (anthrax), cúm gia cầm, Ebola, dịch hạch và lao. Trong số đó có ít nhất 12 phòng thí nghiệm tiến hành các nghiên cứu liên quan đến con người.
Một số cơ sở còn tham gia nghiên cứu theo phương pháp gọi là "gain-of-function" (tăng cường chức năng), hình thức nghiên cứu gây tranh cãi khi các virus trên động vật được chỉnh sửa để tăng khả năng lây lan hoặc độc lực nhằm đánh giá nguy cơ đối với con người.
Các tài liệu đã được biên tập một phần cho thấy Washington đã chi hơn 9 triệu USD để xây dựng và trang bị ít nhất 4 phòng thí nghiệm. Nhiều cơ sở hợp tác với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), LHQ, quân đội Mỹ, Bộ Nông nghiệp Mỹ cùng một số trường đại học tại Mỹ. Tài liệu cũng nhắc đến công ty công nghệ sinh học Metabiota, doanh nghiệp từng được truyền thông Mỹ đưa tin có liên hệ đầu tư với công ty của ông Hunter Biden, con trai cựu Tổng thống Joe Biden.
Nga từng cáo buộc gì về các phòng thí nghiệm sinh học?
Ngay sau khi chiến dịch quân sự của Nga bắt đầu vào tháng 2/2022, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố chính quyền Kiev đã ra lệnh tiêu hủy khẩn cấp các mẫu mầm bệnh tại nhiều phòng thí nghiệm do Mỹ tài trợ.
Moscow khi đó cho rằng động thái này nhằm che giấu sự tồn tại của một chương trình nghiên cứu vũ khí sinh học liên quan đến Mỹ.
Các tài liệu do Nga công bố khi đó bao gồm lệnh từ Bộ Y tế Ukraine yêu cầu tiêu hủy nhiều loại mầm bệnh như dịch hạch, bệnh than, tularemia, tả và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác.
Sau khi xem xét hàng nghìn trang tài liệu thu giữ tại các phòng thí nghiệm ở Donetsk, Lugansk và Kherson, Trung tướng Igor Kirillov từng kết luận vào năm 2023 rằng Mỹ đã tiến hành các nghiên cứu lưỡng dụng, bao gồm cả những nghiên cứu có thể phục vụ mục đích quân sự sinh học, gần biên giới Nga.
Ông Kirillov sau đó thiệt mạng trong một vụ ám sát năm 2024 mà Moscow cáo buộc có liên quan tới Cơ quan An ninh Ukraine (SBU).
Một trong những cơ sở được Nga đặc biệt nhắc tới là Viện Thú y Kharkov. Nga cáo buộc cơ sở này nghiên cứu các tác nhân có thể sử dụng làm vũ khí sinh học. Theo tài liệu mới được giải mật, phòng thí nghiệm này thực sự có khu vực tầng hầm lưu trữ vi khuẩn bệnh than và brucella, hai tác nhân được nhiều chuyên gia quân sự xếp vào nhóm có thể bị lợi dụng cho mục đích sinh học quân sự.
Mỹ từng phủ nhận sự tồn tại của các phòng thí nghiệm này?
Tháng 3/2022, bà Victoria Nuland từng thừa nhận trước Quốc hội Mỹ rằng Ukraine có các cơ sở nghiên cứu sinh học.
Tuy nhiên, bà khẳng định các cơ sở này không tham gia phát triển vũ khí sinh học và nhấn mạnh Mỹ không sở hữu hay trực tiếp vận hành bất kỳ phòng thí nghiệm hóa học hoặc sinh học nào tại Ukraine.
Cùng thời điểm đó, Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc Nga phát tán thông tin sai lệch về các hoạt động vũ khí hóa học và sinh học tại Ukraine. Đại sứ Mỹ tại LHQ khi đó là bà Linda Thomas-Greenfield cũng tuyên bố không tồn tại các phòng thí nghiệm vũ khí sinh học của Ukraine do Mỹ hậu thuẫn.
Bà Tulsi Gabbard đang làm gì với hồ sơ này?
Trong tuyên bố đi kèm đợt giải mật tài liệu, bà Gabbard chỉ trích một số quan chức chính quyền tiền nhiệm, cho rằng họ đã không minh bạch với công chúng Mỹ về sự tồn tại của các phòng thí nghiệm được Washington tài trợ.
Theo bà, các nghiên cứu liên quan tới mầm bệnh nguy hiểm có thể tạo ra những rủi ro nghiêm trọng ở quy mô toàn cầu nếu không được giám sát chặt chẽ.
Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ cho biết bà đã ban hành hướng dẫn mới cho các cơ quan tình báo nhằm thu thập thêm dữ liệu từ các phòng thí nghiệm tại Ukraine cũng như mạng lưới các cơ sở sinh học có liên hệ với Mỹ trên toàn thế giới.
Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia hiện cũng đang rà soát các thông tin liên quan tới các thử nghiệm lâm sàng được cho là đang diễn ra tại những cơ sở này, với mục tiêu đánh giá các vấn đề về đạo đức, tài chính và an ninh.
Tuy nhiên, vai trò của bà Gabbard có thể sớm kết thúc. Sau khi chồng được chẩn đoán mắc một dạng ung thư xương hiếm gặp, bà thông báo sẽ rời cương vị Giám đốc Tình báo Quốc gia vào cuối tháng 6. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề cử ông Jay Clayton thay thế bà. Cho đến nay, ông Clayton chưa công khai quan điểm về vấn đề các phòng thí nghiệm sinh học tại Ukraine.
Theo RT
