Một mối đe dọa tên lửa được tình báo Mỹ đánh giá là đáng tin cậy và sắp xảy ra đã buộc Mật vụ Mỹ phải thực hiện một kế hoạch bất thường để bảo vệ Tổng thống Donald Trump khi ông rời Ankara hồi tháng 7 năm nay.
Ông Trump ban đầu xuất hiện công khai trên chiếc Air Force One cũ tại sân bay Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng ngay trước khi máy bay cất cánh, ông được bí mật đưa xuống và chuyển sang một chiếc C-32A nhỏ hơn.
Trong khi đó, chiếc Air Force One vẫn cất cánh như bình thường, chở Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, các nhân viên Nhà Trắng và nhóm phóng viên tháp tùng tổng thống.
Nói cách khác, chiếc máy bay quen thuộc mang ký hiệu Air Force One đã trở thành mồi nhử, trong khi ông Trump thực tế đã ở trên một máy bay khác.
Điều khiến vụ việc đặc biệt nghiêm trọng không chỉ là nguy cơ máy bay bị tấn công. Theo các báo cáo mới được công bố, giới chức Mỹ còn lo ngại rằng phía Iran đã nắm được thông tin rất cụ thể về nơi ông Trump lưu trú tại Ankara, thậm chí biết ông ở tầng nào của khách sạn.
Đây là yếu tố khiến nguy cơ đối với tổng thống được nhìn nhận ở mức nghiêm trọng hơn.
Mối đe dọa khiến Washington phải thay đổi kế hoạch vào phút chót
Theo một nguồn tin được Reuters phỏng vấn, cảnh báo xuất hiện vào ngày cuối cùng trong chuyến thăm Ankara của Trump để dự hội nghị thượng đỉnh NATO.
Mật vụ Mỹ đánh giá mối đe dọa là “đáng tin cậy và sắp xảy ra”, buộc cơ quan này phải nhanh chóng xây dựng phương án bảo vệ tổng thống mà không có nhiều thời gian chuẩn bị.
Điểm đáng chú ý là mối đe dọa không phải một cảnh báo chung chung về khả năng ông Trump bị tấn công.
Thông tin tình báo được cho là liên quan đến khả năng một tên lửa phóng từ mặt đất, trong đó có khả năng là tên lửa vác vai, được sử dụng để nhắm vào máy bay của tổng thống.
Một nguồn tin thứ hai nói với Reuters rằng phía Mỹ chưa xác định được một kế hoạch tấn công hoàn chỉnh. Những người bị coi là mối đe dọa mới chỉ có ý định, chứ chưa có kế hoạch rõ ràng về cách thức thực hiện.
Chính sự khác biệt này rất quan trọng: Mỹ không xác nhận rằng một cuộc tấn công đã được chuẩn bị để thực hiện, nhưng đánh giá nguy cơ đủ nghiêm trọng để phải thay đổi kế hoạch di chuyển của tổng thống.
Vì sao tên lửa vác vai đặc biệt đáng ngại?
Các hệ thống tên lửa phòng không vác vai, thường được gọi là MANPADS, được thiết kế để binh sĩ có thể mang theo và triển khai tương đối nhanh.
Một số hệ thống sử dụng đầu dò hồng ngoại để tìm nguồn nhiệt từ động cơ máy bay. Điều này tạo ra một vấn đề đặc biệt đối với các máy bay lớn khi cất cánh hoặc hạ cánh, bởi động cơ tạo ra nguồn nhiệt rất mạnh.
Douglas Birkey, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, nói với Reuters rằng những tên lửa tầm nhiệt thế hệ mới có thể khó phát hiện hơn các mối đe dọa dẫn đường bằng radar.
Chúng không nhất thiết phải phát ra sóng vô tuyến để tìm mục tiêu, vì vậy một máy bay có thể không nhận được cùng loại cảnh báo như khi đối mặt với hệ thống radar truyền thống.
Ông Birkey nhắc tới một hệ thống được gọi là SA-67 của Iran, được cho là có khả năng sử dụng phương thức dẫn đường bằng nhiệt và laser. Ông cũng đề cập 9K333 Verba, hệ thống tên lửa phòng không vác vai do Nga sản xuất.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng Reuters không xác nhận một trong những hệ thống này thực sự được triển khai để tấn công ông Trump. Đây mới là những khả năng được chuyên gia đưa ra khi phân tích loại mối đe dọa mà giới chức Mỹ lo ngại.
Iran biết chính xác ông Trump đang ở đâu?
Đây có thể là chi tiết đáng chú ý nhất trong toàn bộ câu chuyện.
Theo New York Times, Reuters và một số hãng truyền thông phương Tây, giới chức Mỹ tỏ ra hết sức lo ngại sau khi phát hiện phía Iran biết ông Trump đang ở đâu tại Ankara, bao gồm tầng cụ thể của khách sạn nơi ông lưu trú.
Nếu thông tin này chính xác, nó cho thấy mức độ quan tâm của Iran đối với hoạt động của tổng thống Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ dừng ở việc theo dõi một chuyến công du cấp cao.
Nó cũng làm thay đổi cách các nhà hoạch định an ninh đánh giá nguy cơ.
Một tổng thống đang di chuyển công khai là mục tiêu có thể được xác định tương đối dễ dàng. Nhưng khi đối phương được cho là biết chính xác nơi tổng thống đang lưu trú, mọi hoạt động tiếp theo — từ thời gian rời khách sạn, tuyến đường tới sân bay cho tới máy bay được sử dụng — đều có thể trở thành thông tin có giá trị.
Washington vì thế phải giải quyết đồng thời hai vấn đề: bảo vệ ông Trump và che giấu vị trí thực tế của ông.
Air Force One trở thành "mồi nhử"
Đó là lý do chiếc Air Force One chở báo chí và các quan chức cấp cao vẫn cất cánh như thể ông Trump đang ở trên máy bay.
Theo The Washington Post, ông Trump đã xuất hiện công khai khi lên chiếc Boeing 747 tại Ankara. Sau đó, ông được bí mật đưa sang chiếc C-32A thông qua một xe phục vụ suất ăn tại sân bay.
Cách làm này tạo ra một lớp đánh lạc hướng: Air Force One tiếp tục xuất hiện như máy bay chở tổng thống. Ông Trump thực tế ở trên chiếc C-32A. Các phóng viên tháp tùng vẫn ở trên Air Force One. Một số nhân viên Nhà Trắng cũng không biết về kế hoạch. Chỉ một nhóm nhỏ được thông báo về sự thay đổi.
Mục tiêu là khiến bất kỳ bên nào đang theo dõi hành trình của ông Trump khó xác định máy bay nào thực sự chở tổng thống.
Hãng AP xác nhận một quan chức cấp cao Mỹ cho biết vụ chuyển máy bay là biện pháp phòng ngừa trước mối đe dọa từ Iran, trong bối cảnh chính quyền đặc biệt quan tâm tới an toàn của Trump sau những nỗ lực ám sát trước đây.
Tại sao Mật vụ Mỹ không hủy chuyến bay?
Một câu hỏi khác là nếu mối đe dọa được đánh giá là nghiêm trọng, tại sao ông Trump vẫn rời Ankara bằng đường hàng không?
Nguồn tin thứ hai của Reuters cho biết giới chức Mỹ không có bằng chứng về một kế hoạch tấn công cụ thể đã sẵn sàng được triển khai. Mối đe dọa mới dừng ở mức ý định, khiến các chuyến bay vẫn được phép hoạt động.
Do đó, phương án được lựa chọn không phải là hủy chuyến bay mà là làm cho bên ngoài không biết Trump thực sự đang ở đâu.
Đây là điểm cốt lõi của chiến dịch.
Nếu một đối phương biết ông Trump sẽ rời Ankara bằng Air Force One vào một thời điểm cụ thể, việc chuyển ông sang một máy bay khác đồng nghĩa với việc thông tin đó trở nên vô dụng.
Còn chiếc Air Force One cũ tiếp tục hoạt động như một mục tiêu nghi binh.
Ông Trump nói gì về mối đe dọa?
Ông Trump xác nhận ông đã đổi máy bay theo hướng dẫn của Sở Mật vụ. Tuy nhiên, ông đưa ra một nhận xét đáng chú ý: chiếc máy bay mà ông thực sự sử dụng có thể thậm chí dễ bị tấn công hơn.
"Tôi nghĩ thực ra chiếc máy bay mà tôi bay có nguy cơ lớn hơn", ông Trump nói với phóng viên hôm 11/8, nhưng không đưa ra bằng chứng cho nhận định này.
Ông Trump cũng không công khai xác nhận rằng Iran đứng sau mối đe dọa.
Điều này phù hợp với thông tin từ Reuters: nguồn tình báo dẫn tới cảnh báo tên lửa chưa được công khai, và giới chức Mỹ chưa đưa ra bằng chứng cho thấy Iran đã lên kế hoạch cụ thể để bắn hạ máy bay của tổng thống.
Vì sao Ankara trở thành địa điểm nhạy cảm?
Vị trí của Thổ Nhĩ Kỳ khiến câu chuyện trở nên đặc biệt. Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO nhưng đồng thời có đường biên giới với Iran. Ankara cũng nằm trong khu vực mà hoạt động tình báo, quân sự và ngoại giao của nhiều bên diễn ra dày đặc.
Vụ việc xảy ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran vẫn ở mức cao.
Tờ Washington Post đưa tin chiến dịch bí mật này được thực hiện trong bối cảnh giới chức Mỹ lo ngại về một mối đe dọa từ Iran nhằm vào ông Trump. Vì vậy, vấn đề không chỉ là một tên lửa có thể bắn vào máy bay.
Nó là bài toán lớn hơn: nếu một đối thủ có thể xác định nơi tổng thống Mỹ đang ở, thì mọi phương tiện, tuyến đường và lịch trình công khai đều có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi theo dõi mục tiêu.
Mối đe dọa thực sự nghiêm trọng đến mức nào?
Hiện chưa có bằng chứng công khai cho thấy Iran đã triển khai một tên lửa để thực hiện cuộc tấn công nhằm vào ông Trump.
Cũng chưa có xác nhận rằng một đơn vị Iran đã có kế hoạch cụ thể bắn hạ Air Force One.
Nhưng các hành động của Sở Mật vụ cho thấy giới chức Mỹ không coi cảnh báo là một nguy cơ giả định thông thường.
Reuters cho biết cảnh báo được đánh giá là "đáng tin cậy và sắp xảy ra". AP cũng xác nhận vụ chuyển máy bay bí mật xuất phát từ lo ngại an ninh liên quan đến Iran.
Và chi tiết Iran được cho là biết chính xác tầng khách sạn của ông Trump khiến mối đe dọa trở nên đáng chú ý hơn.
Bởi vậy, điều bất thường nhất trong chuyến rời Ankara của ông Trump không phải là ông sử dụng một chiếc C-32A thay cho Air Force One. Điều đáng chú ý là Washington đã phải dựng cả một màn kịch: để chiếc Air Force One tiếp tục xuất hiện như máy bay chở tổng thống, trong khi ông Trump thực sự biến mất khỏi hành trình công khai.
Đó là dấu hiệu cho thấy giới chức Mỹ muốn giữ bí mật vị trí của tổng thống đến mức nào trước một mối đe dọa mà họ cho là đủ nghiêm trọng để hành động ngay lập tức.
Theo Reuters, Washington Post, NYTimes
