Là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước trực thuộc UBND TP HCM, Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) hoạt động chính là sản xuất, kinh doanh vàng và trang sức. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng tham gia vào lĩnh vực địa ốc, đầu tư tài chính qua các khoản đầu tư góp vốn.
Trên thị trường vàng Việt Nam, vàng miếng SJC có sức ảnh hưởng lớn nhất. Bởi SJC là đơn vị duy nhất được phép dập vàng miếng mang thương hiệu quốc gia từ năm 2012 đến cuối 2025.
Mới đây, mở rộng chuyên án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, Công an tỉnh Thanh Hóa vừa bắt tạm giam và khởi tố thêm 4 bị can về tội "Buôn lậu", trong đó có Phạm Thị Hồng Duyên (sinh năm 1994) là Trưởng phòng Kinh doanh của SJC. Cơ quan chức năng bước đầu xác định, đường dây buôn lậu này đã đưa vào hệ thống bán lẻ của SJC tiêu thụ 3.400 viên kim cương.
Hàng tồn kho tăng vọt từ năm 2023
Theo tìm hiểu, lượng hàng tồn kho của SJC tại cuối mỗi năm dao động 1.000 – 1.200 tỷ đồng từ lúc được độc quyền vàng miếng đến năm 2022.
Từ năm 2023 – 2025, lượng hàng tồn kho tại cuối kỳ đã vượt lên lần lượt gần 1.500 tỷ, 1.600 tỷ và đến cuối năm vừa rồi là 2.000 tỷ đồng.
Theo lý giải, từ năm 2024 trở đi, giá vàng SJC - loại vàng có vai trò dẫn dắt thị trường - liên tục “nhảy múa”, thiết lập các mức giá đỉnh liên tiếp nhau. Chẳng hạn, đầu năm 2024, mỗi lượng vàng miếng SJC bán ra khoảng 74 triệu đồng và có lúc đạt 92,4 triệu đồng/lượng.
Sang năm 2025, giá vàng gần như đạt gấp đôi và dao động trong vùng 156 - 159 triệu đồng/lượng chiều bán ra, mức cao nhất trong lịch sử thị trường vàng Việt Nam được thiết lập.
SJC là đơn vị chiếm thị phần vàng lớn nhất cả nước cũng đã chuẩn bị cho nhiều kịch bản trong giai đoạn kim loại quý này biến động đột biến, vì thế đã tích trữ “gom” thêm hàng, đồng thời giá trị hàng tồn kho cũng tăng mạnh nhờ đánh giá lại theo giá trị trường.
Thấy gì từ cơ cấu hàng tồn kho?
Một điểm đáng lưu ý khác cần được bóc tách là cơ cấu hàng tồn kho của SJC. Chẳng hạn tại cuối năm 2025, trong tổng 2.000 tỷ đồng hàng tồn kho (vàng bạc, kim cương đá quý), chiếm 82% là hàng hóa, tương đương 1.635 tỷ đồng. Con số này tăng 20% so với đầu năm. Trong khi đó, hàng thành phẩm chỉ 238 tỷ đồng, chiếm 12% tổng giá trị hàng tồn.
Cấu trúc này làm người viết liên tưởng đến trường hợp CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ). Đối với PNJ – một doanh nghiệp buôn vàng cũng có tiếng tăm trên thị trường nhưng sở hữu cơ cấu hàng tồn kho khác biệt. Cuu thể, chiếm gần một nửa hàng tồn của PNJ là hàng thành phẩm (gần 7.200 tỷ đồng). Trong khi hàng hóa của PNJ chỉ chiếm 1/5 giá trị (3.500 tỷ).
Vậy vì sao lại có sự khác giữa hai doanh nghiệp cùng là buôn vàng này?
Với PNJ đơn vị này chủ yếu mua nguyên vật liệu về, sau đó trải qua nhiều công đoạn sản xuất, chế tác vàng thô thành trang sức và cho ra thành phẩm. PNJ trong những năm gần đây đã chú trọng hơn vào mảng chế tác này để đạt được biên lãi gộp hiệu quả hơn, trong khi việc mua đi - bán lại vàng 9999 chỉ mang về tỷ suất lợi nhuận gộp rất mỏng (chỉ vài %). Nhờ thế mà PNJ đã đạt biên lãi gộp 17% - 20% những năm gần đây.
Trong khi SJC dù được giới thiệu là sản xuất vàng miếng, nhưng đa số hàng tồn kho lại là hàng hóa – tức là sản phẩm được mua từ nhà cung cấp khác (doanh nghiệp, cá nhân,…) về để bán lại mà không qua quá trình chế biến thêm. Vì vậy mà tỷ suất lợi nhuận gộp của SJC những năm gần qua kém cạnh hơn nhiều so với PNJ (chỉ đạt 2,1% năm 2024 và 5,2% năm 2025).
Các đơn vị kiểm toán đều chỉ ra điểm bất thường
Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn A&C và Công ty TNHH Hãng Kiểm toán AASC từ năm 2023 đến 2025 (cũng là giai đoạn SJC được chỉ ra có các sai phạm) đã nhiều lần đưa ý kiến ngoại trừ đối với cùng một vấn đề hàng tồn kho trong báo cáo tài chính của SJC.
Đáng nói, những năm trở về trước, các đơn vị kiểm toán cho SJC không đề cập đến điều gì bất thường.
Chẳng hạn như năm 2024, theo đơn vị kiểm toán, với những tài liệu SJC cung cấp, AASC không có cơ sở để xác định tính đúng đắn của khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho với số tiền lũy kế đến cuối năm 2024 là gần 104 tỷ đồng, số tiền trích dự phòng bổ sung năm 2024 là gần 20 tỷ đồng.
Do vậy, đơn vị kiểm toán không đủ cơ sở để xác định ảnh hưởng (nếu có) của vấn đề trên Bảng cân đối kế toán cũng như báo cáo kết quả kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho năm tài chính 2024.
Ngoài ra, AASC cũng cho biết không thể tham gia chứng kiến kiểm kê hàng tồn kho của SJC tại thời điểm ngày 31/12/2023 do được bổ nhiệm làm kiểm toán sau thời điểm này.
Bằng các thủ tục kiểm toán thay thế khác, AASC cho biết cũng không thể thu thập đầy đủ các bằng chứng kiểm toán thích hợp để khẳng định tính hiện hữu và phù hợp của khoản mục này tại các thời điểm trên và những ảnh hưởng (nếu có) của vấn đề này đến các khoản mục khác được trình bày trên số đầu kỳ của Báo cáo tài chính kết thúc ngày 31/12/2024.
Ý kiến ngoại trừ này của đơn vị kiểm toán AASC tiếp tục được ghi nhận trong báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 của SJC.
Lãi cao nhất lịch sử dù doanh thu chạm đáy 1 thập kỷ
Năm vừa rồi, SJC ghi nhận doanh thu thuần ở mức 14.030 tỷ đồng, giảm 56% so với năm liền trước và là kết quả thấp nhất trong vòng 1 thập kỉ.
Giá vốn hàng bán chiếm gần 95% doanh thu, nên lợi nhuận gộp còn 741 tỷ đồng. Biên lãi gộp tương ứng đạt 5,2%, song vẫn cải thiện nhiều so với mức 2,1% cùng kỳ năm 2024.
Các chi phí hoạt động đều được tiết giảm mạnh trong năm 2025, kết quả, SJC ghi nhận lợi nhuận trước thuế đạt 534 tỷ đồng, tăng 9% so với năm trước.
Trừ đi 108 tỷ đồng chi phí thuế TNDN, lợi nhuận sau thuế còn 426 tỷ đồng và thiết lập mức lãi cao nhất lịch sử của SJC.
Thành quả này cũng vượt xa mục tiêu lãi sau thuế gần 89 tỷ đồng được ban lãnh đạo công ty trình UBND TP HCM - cơ quan đại diện nhà nước sở hữu 100% vốn tại đây.
Tính đến cuối năm trước, công ty có tổng tài sản hơn 2.500 tỷ đồng, cải thiện gần 14%.
Nợ phải trả tăng gần 16% lên hơn 576 tỷ đồng. Chiếm tỷ trọng lớn là thuế và các khoản phải nộp Nhà nước (hơn 278 tỷ đồng), tiền cho quỹ phát triển khoa học và công nghệ (hơn 125 tỷ đồng).
