Phát hiện doanh nghiệp âm vốn vẫn được cấp phép thăm dò khoáng sản
Theo kết luận, từ năm 2020 đến ngày 30/11/2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã tổ chức đấu giá thành công 10 khu vực khoáng sản, cấp 85 giấy phép thăm dò khoáng sản và cấp 226 giấy phép, quyết định khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền.
Trên địa bàn Nghệ An, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho 11 tổ chức tại 13 khu vực hoạt động khoáng sản, trong đó có 7 tổ chức đang hoạt động khai thác theo 9 giấy phép được cấp.
Thanh tra Chính phủ phát hiện 2/10 hồ sơ đấu giá quyền khai thác khoáng sản vi phạm quy hoạch khoáng sản, nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục đấu giá. Trong đó đã ban hành kế hoạch đấu giá, tổ chức đấu giá chưa phù hợp với kỳ quy hoạch khoáng sản (chỉ đến năm 2020) và diện tích quy hoạch (mỏ Hòn Giồ quy hoạch 30ha nhưng đấu giá 41,34ha), vi phạm Luật Khoáng sản.
Qua thanh tra 17 hồ sơ cấp giấy phép thăm dò khoáng sản, cơ quan thanh tra xác định 16 hồ sơ có vi phạm về công khai thông tin, quy hoạch, thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp nhận hồ sơ của 9/17 giấy phép thăm dò khoáng sản nhưng không thông báo công khai thông tin tên công ty, tên loại khoáng sản và vị trí khu vực đề nghị thăm dò khoáng sản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Báo Đấu thầu.
Bộ này cấp 3 giấy phép thăm dò khoáng sản không phù hợp với quy hoạch khoáng sản được phê duyệt, vi phạm Luật Khoáng sản. 14 giấy phép thăm dò khoáng sản bị chậm giải quyết thủ tục hành chính.
Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp giấy phép thăm dò khoáng sản cho Công ty TNHH Vàng Phước Sơn trong khi vốn chủ sở hữu đang bị âm, vi phạm Luật Khoáng sản.
Cơ quan này cấp giấy phép thăm dò cho Công ty cổ phần Vôi công nghiệp Việt Nam 219 khi hồ sơ không có văn bản xác nhận vốn chủ sở hữu theo quy định.
Ngoài ra, qua thanh tra 42 hồ sơ cấp giấy phép khai thác khoáng sản, Thanh tra Chính phủ xác định có tới 30 hồ sơ có hành vi vi phạm về nguyên tắc, điều kiện cấp giấy phép, thủ tục tiếp nhận hồ sơ, thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thu hồi khoáng sản đi kèm.
Trong đó, 6 giấy phép Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản không đúng quy định. Một giấy phép không phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản theo thẩm quyền.
Hai giấy phép được cấp chưa có Báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Hai giấy phép được cấp khi tổ chức không đảm bảo điều kiện vốn chủ sở hữu.
Giấy phép điều chỉnh cho Công ty cổ phần Xi măng Vicem Sông Thao (tỉnh Phú Thọ) đã xác định việc công ty thu hồi đá thải (khoáng sản đi kèm trong trữ lượng giấy phép được cấp) khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép. Tuy nhiên việc này không được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xử lý theo quy định, theo thanh tra, vi phạm Luật Khoáng sản.
Thanh tra Chính phủ nhận định Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành một số văn bản pháp luật về khoáng sản, xây dựng chiến lược, quy hoạch khoáng sản và thực hiện nhiệm vụ lập quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 còn chậm.
Việc tham mưu ban hành văn bản pháp luật có nội dung chưa đồng bộ, bất cập, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Bộ này cũng chậm báo cáo Chính phủ tình hình quản lý nhà nước về khoáng sản trong phạm vi cả nước hàng năm. Công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật khoáng sản chưa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước; không phê duyệt kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản hàng năm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp giấy phép khai thác khoáng sản nhưng chưa phê duyệt, chưa tạm thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản; gia hạn giấy phép thăm dò khoáng sản ghi không đúng diện tích trả lại địa phương quản lý, theo kết luận của Thanh tra Chính phủ.
Từ đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ để xử lý theo thẩm quyền.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND 9 tỉnh, thành phố gồm Nghệ An, Đà Nẵng, Lào Cai, Cao Bằng, Phú Thọ, Quảng Ninh, Quảng Trị, Đắk Lắk và Lâm Đồng tiếp tục rà soát, kiểm tra, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đến những vi phạm, tồn tại, hạn chế được nêu trong kết luận thanh tra.
Căn cứ kết quả rà soát, các cơ quan cần xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định pháp luật. Trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm, phải chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý.
Đối với Bộ Công Thương, Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu, rà soát, tham mưu sửa đổi các quy định pháp luật về khoáng sản nhằm bảo đảm tính đồng bộ, phù hợp thực tiễn. Bộ cũng cần chỉ đạo Cục Địa chất và Khoáng sản kiểm tra việc tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với 6 giấy phép được nêu trong kết luận thanh tra, bảo đảm tính đúng, tính đủ, tránh thất thu ngân sách Nhà nước.
Cơ quan này đồng thời cần rà soát hồ sơ của 2 cuộc đấu giá được đề cập trong kết luận thanh tra; kiểm tra các giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản có dấu hiệu vi phạm về quy hoạch, điều kiện cấp phép, vốn chủ sở hữu, đánh giá tác động môi trường và nghĩa vụ hoàn trả chi phí thăm dò do Nhà nước đầu tư.
Yêu cầu làm rõ vi phạm tại nhiều địa phương
Tại Nghệ An, UBND tỉnh được kiến nghị chỉ đạo rà soát, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đến vi phạm về khoáng sản, đất đai, đo đạc và bản đồ, kê khai thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và xử lý vi phạm hành chính. Tỉnh cũng phải truy thu đầy đủ thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường còn thiếu và tiền chậm nộp đối với Công ty cổ phần Tập đoàn HC Sơn Nam và Công ty Khai thác đá vôi Yabashi Việt Nam.
Tại Lâm Đồng, cơ quan chức năng cần làm rõ trách nhiệm liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản chưa được cấp phép tại mỏ đá gabro Núi Đen 1, thuộc xã Suối Kiết và xã Tân Lập.
Tại Phú Thọ, UBND tỉnh được kiến nghị rà soát, làm rõ trách nhiệm của Công ty cổ phần Xi măng Vicem Sông Thao liên quan đến việc thu hồi đá thải trong quá trình khai thác đá vôi làm nguyên liệu xi măng.
Đối với Cao Bằng và Lào Cai, Thanh tra Chính phủ kiến nghị các địa phương hoàn thiện việc xác định giá tính thuế tài nguyên và tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với các doanh nghiệp liên quan, bảo đảm thu đúng, thu đủ, tránh thất thu ngân sách.
Ngoài ra, các tổ chức khai thác khoáng sản tại Nghệ An được yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, khẩn trương khắc phục tồn tại, thực hiện khai thác đúng giấy phép và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương liên quan khẩn trương thực hiện các kiến nghị, đồng thời báo cáo kết quả thực hiện theo quy định.
