Ngày 1/3, truyền thông Iran xác nhận Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28/2. Theo truyền thông Iran, chính phủ nước này đã tuyên bố quốc tang trong 40 ngày. Chính trường Iran có thể thay đổi lớn – Ai là người kế nhiệm?
Một số hãng truyền thông nước ngoài đã đưa ra một vài khả năng về người sẽ kế nhiệm ông Iran Ali Khamenei.
Mujtaba Khamenei, con trai thứ hai của cố lãnh đạo tối cao Ali Khamenei
Sinh năm 1969 tại Mashhad, Mujtaba Khamenei theo học thần học tại thành phố thánh Qom – trung tâm đào tạo giáo sĩ Shiite. Được cho là đạt trình độ giáo sĩ cao cấp (Hojjatoleslam), nhưng không phải đại giáo chủ (Ayatollah).
Ông Mujtaba được cho là có ảnh hưởng lớn trong Văn phòng Lãnh tụ tối cao – tham gia điều phối công việc và tiếp cận trực tiếp với các cơ quan quyền lực. Ông có quan hệ mật thiết với IRGC – (Vệ binh Cách mạng Hồi giáo), lực lượng quân sự – chính trị có ảnh hưởng sâu rộng ở Iran. Các tin tức cho thấy ông Mujtaba đã được chuẩn bị cho vai trò lãnh đạo với sự chấp thuận của cha và đã tham gia vào các quyết định chính sách quan trọng phía sau hậu trường trong nhiều năm. Tuy nhiên, chính quyền Iran chưa từng xác nhận vai trò chính thức của ông.
Nhược điểm: ông Mujtaba Khamenei không có uy tín tôn giáo cao như nhiều đại giáo chủ khác. Việc con trai cố lãnh đạo tối cao Ali Khamenei kế vị có thể tạo ra phản ứng chính trị và xã hội.
Tờ New York Times và các hãng truyền thông nước ngoài khác coi ông Mujtaba là ứng cử viên hàng đầu.
Alireza Alafi, Phó Chủ tịch thứ hai của Hội đồng Chuyên gia
Sinh năm 1959 tại Meybod, Iran — một thị trấn cổ ở tỉnh Yazd. Alireza Alafi là giáo sĩ Shiite cấp cao (Ayatollah), đồng thời là thành viên của Hội đồng Chuyên gia (Assembly of Experts) và Hội đồng Giám hộ (Guardian Council).
Hội đồng Chuyên gia là một cơ quan hiến pháp quan trọng trong hệ thống chính trị của Iran có vai trò đặc biệt trong việc lựa chọn và giám sát lãnh tụ tối cao – người đứng đầu hệ thống chính trị và tôn giáo, chức danh quyền lực nhất trong nước. Hội đồng Chuyên gia là một cơ quan gồm các giáo sĩ được bầu dân cử, có nhiệm vụ chọn, giám sát và có thể bãi nhiệm lãnh tụ tối cao của Iran.
Các nhà phân tích cho rằng ông Alireza Alafi không chỉ là người thân cận của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei mà còn là thành viên của Hội đồng Giám hộ — cơ quan kiểm duyệt ứng cử viên và giám sát luật pháp theo nguyên tắc Hồi giáo trong Hiến pháp Iran; ông cũng là người có uy tín trong giới giáo sĩ. Mối quan hệ thân thiết lâu dài của ông với lãnh tụ tối cao Khamenei đã khiến Khamenei coi ông là người kế nhiệm tiềm năng.
Hashim Hussein Bushri, Phó Chủ tịch thứ nhất của Hội đồng Chuyên gia
Sinh năm 1956 tại khu vực Bandar-e Deyr, tỉnh Bushehr, Hashim Bushri xuất thân từ một gia đình có truyền thống tôn giáo: cha là một giáo sĩ và mẹ là con gái của một học giả Shiite.
Ông Hashim Bushri là một giáo sĩ có kiến thức sâu rộng về học thuật Shiite, có trách nhiệm lãnh đạo tôn giáo trong nhiều tổ chức quan trọng như Hội đồng Chuyên gia và các buổi cầu nguyện ở Qom. Tại Hội đồng Chuyên gia, ông là Phó Chủ tịch thứ nhất, vị trí có trách nhiệm điều phối hoạt động của cơ quan này trong các vấn đề quan trọng. Vai trò của ông trong các cơ chế này khiến ông được xem là một trong những gương mặt đáng chú ý cho vị trí lãnh đạo tương lai của Iran
Ông Hashim Bushri thuộc hàng giáo sĩ kỳ cựu, có mối quan hệ tốt với hệ thống lãnh đạo Iran, đặc biệt là với cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Tuy nhiên, ông ít được biết tới với công chúng Iran rộng rãi hơn so với một số lãnh đạo khác, và không được đánh giá là gắn chặt với IRGC (Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran).
So với những ứng viên khác cho chức lãnh tụ tối cao, ông Hashim Bushri được xem là một lựa chọn cân bằng giữa các phe phái trong giới giáo sĩ — không quá cực đoan, nhưng cũng không thiếu sự ủng hộ từ bộ máy tôn giáo.
Các báo cáo cho thấy mối quan hệ thân thiết của ông với Khamenei và vị trí lãnh đạo chủ chốt của ông làm tăng cơ hội được bầu chọn.
Tuy nhiên, những ứng cử viên này chỉ là suy đoán của truyền thông nước ngoài, và vẫn chưa rõ ai sẽ được chọn làm người kế nhiệm ông.
Tháng 6/2025, tờ New York Times, dẫn lời các quan chức Iran am hiểu vấn đề, đưa tin rằng Khamenei đã bí mật chọn ba giáo sĩ cấp cao làm người kế nhiệm tiềm năng nếu ông bị ám sát. "Khamenei chỉ thị rằng, nếu ông bị ám sát, hội đồng chuyên gia chịu trách nhiệm lựa chọn lãnh đạo tối cao nên nhanh chóng chọn một người kế nhiệm từ danh sách ba người mà ông cung cấp".
Các nhà phân tích cho rằng trong khi cái chết bất ngờ của cố Tổng thống Iran Raisi có thể dẫn đến sự thay đổi cán cân quyền lực giữa các phe phái khác nhau ở Iran, thì cái chết của ông Ali Khamenei rất có thể sẽ dẫn tới những biến động lớn hơn trong chính trường Iran.
Theo Sina, Wiki
