Thỏa thuận đổ vỡ, Mỹ và Iran rơi vào cuộc chiến tiêu hao không hồi kết?

Thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ đẩy Washington và Tehran vào chuỗi ăn miếng trả miếng quân sự khốc liệt suốt hai tuần qua, đưa toàn bộ khu vực Trung Đông đứng trước bờ vực của một cuộc chiến tranh toàn diện.

Bản thỏa thuận ngừng bắn mong manh được xác lập hồi đầu xuân đã chính thức sụp đổ, châm ngòi cho chuỗi tập kích quân sự liên tục giữa Mỹ và Iran. Cả hai phía đều đổ lỗi cho đối phương vi phạm Bản ghi nhớ ghi nhớ — văn kiện vừa được ký kết tháng trước với kỳ vọng trở thành lộ trình cho một giải pháp hòa bình lâu dài.

Tâm điểm bất đồng gay gắt nhất xoay quanh quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển phần lớn lượng dầu mỏ của thế giới. Iran kiên quyết khẳng định họ có thẩm quyền thiết lập các quy tắc lưu thông qua tuyến đường này theo các điều khoản đã cam kết. Ngược lại, Mỹ quyết liệt yêu cầu phía Iran phải mở cửa hoàn toàn cho hoạt động hàng hải quốc tế.

Không bên nào cho thấy dấu hiệu lùi bước. Những tuyên bố hiếu chiến gia tăng từ cả hai phía, kéo theo các cuộc đụng độ và trao đổi hỏa lực diễn ra với tần suất dày đặc mỗi ngày.

Những vi phạm thỏa thuận

Làn sóng xung đột mới nhất bùng phát từ ngày 7/7, khi Washington thông báo triển khai một chiến dịch tập kích quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Iran. Mỹ tuyên bố đây là hành động đáp trả việc Iran tấn công ba tàu chở dầu tại eo biển Hormuz. Dù chính quyền Tehran chưa chính thức nhận trách nhiệm, truyền thông nội địa Iran xác nhận một trong các tàu buôn đã bị đánh trúng sau khi cố tình ngó lơ các cảnh báo liên tục.

Tehran nhiều lần nhấn mạnh rằng các phương tiện hàng hải qua vùng nước chiến lược này phải tuân thủ nghiêm ngặt các tuyến đường do Iran quy định, đồng thời lên án tuyến hàng hải do Mỹ bảo trợ dọc bờ biển Oman là phi pháp.

Ngay sau các sự cố tàu dầu, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố lực lượng của họ đã oanh tạc hơn 80 mục tiêu tại Iran nhằm giáng trả hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn một cách trắng trợn.

Bộ Ngoại giao Iran lập tức chỉ trích đòn không kích của Mỹ là hành động phá vỡ cam kết, trong khi Quân đội Iran tuyên bố sẽ có màn đáp trả đanh thép. Ngay sau đó, Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran phối hợp cùng lực lượng vũ trang quốc gia đã phóng hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái vào 85 cơ sở quân sự trọng yếu của Mỹ khắp khu vực Trung Đông.

Thỏa thuận ngừng bắn chấm dứt

Không lâu sau khi các vụ không kích nổ ra, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn xác lập hồi tháng 4 với Iran chính thức chấm dứt, đồng thời dùng những từ ngữ cực kỳ gay gắt để chỉ trích giới lãnh đạo Tehran. Ngày 13/7, ông thông báo trước Quốc hội Mỹ về việc khôi phục các đòn tấn công phòng thủ có giới hạn, trong khi quân đội Mỹ liên tục báo cáo các đợt oanh tạc hàng ngày vào hàng chục mục tiêu của Iran.

Nhà Trắng được cho là đã lợi dụng động thái này để tạo ra một khoảng thời gian 60 ngày mới cho phép Tổng thống tiếp tục các chiến dịch quân sự mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội. Ngay sau đó, ông Trump đe dọa sẽ mở rộng quy mô tấn công sang các cơ sở hạ tầng dân sự như nhà máy điện và cầu đường nếu Tehran không chấp nhận các đòi hỏi của Mỹ — một lời đe dọa đã nhanh chóng biến thành hiện thực chỉ vài ngày sau đó.

Chưa dừng lại ở đó, Tổng thống Trump còn tuyên bố Mỹ sẽ tiếp quản Eo biển Hormuz và thu phí các tàu thuyền qua lại. Ông tự nhận mình là mục tiêu số một của Tehran và cảnh báo sẽ san phẳng hoàn toàn Iran nếu quốc gia này dám nhắm vào cá nhân ông.

Giữ lời thề hoặc trả giá

Về phía Tehran, chính phủ Iran cực lực lên án các đòn tấn công xâm lược do quân đội Mỹ thực hiện dựa trên những cái cớ vô căn cứ. Cố vấn quân sự của Lãnh tụ Tối cao Iran thề sẽ giáng sự trừng phạt thảm khốc xuống lực lượng Mỹ.

Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Ghalibaf thẳng thừng tuyên bố Washington sẽ phải trả giá đắt vì vi phạm các cam kết. Ông nhấn mạnh rằng kỷ nguyên của các thỏa thuận một chiều đã vĩnh viễn khép lại và thực tế khắc nghiệt đang gõ cửa.

Trong tuyên bố đưa ra ngày 13/7, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khẳng định Eo biển Hormuz thuộc lãnh thổ của họ, đồng thời tuyên bố tuyến hàng hải này chỉ tiếp tục mở cửa nếu Mỹ chấm dứt các hành vi can thiệp quân sự bất hợp pháp trong khu vực. Trước đó, Tehran đã tuyên bố đóng cửa eo biển để đáp trả các đòn không kích của Mỹ vào đầu tháng 7. Mặc dù phía Mỹ phủ nhận tuyên bố này, dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển đã tụt xuống mức thấp nhất trong vòng hai tháng qua.

Một quan chức tình báo cấp cao của Iran tiết lộ Tehran đã chuẩn bị sẵn một kịch bản leo thang chiến tranh đầy bất ngờ, đồng thời cảnh báo toàn bộ khu vực sẽ phải trả giá nếu Mỹ tiếp tục nhắm vào các cơ sở hạ tầng dân sự trong một cuộc chiến tiêu hao.

Cái giá của chiến tranh

Bộ Quốc phòng Mỹ xác nhận ít nhất 4 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng kể từ khi đợt leo thang mới bùng phát vào đầu tháng 7. Người phát ngôn Bộ Chiến tranh Mỹ Sean Parnell cho biết gần 100 quân nhân khác bị thương, song phần lớn chỉ là chấn thương nhẹ và phần lớn trong số đó đã quay trở lại phục vụ.

Tuy nhiên, truyền thông Mỹ dẫn nguồn tin cho biết cơ quan quân sự Mỹ đang che giấu quy mô thương vong thực sự. Các báo cáo tiết lộ hàng chục binh sĩ Mỹ đã bị thương trong ba đợt tập kích không được công bố của Iran nhằm vào các căn cứ Mỹ ở Jordan, kèm theo đó là hàng loạt máy bay trực thuộc bị hư hỏng nặng.

Ở chiều ngược lại, các nguồn tin báo chí quốc tế ghi nhận các đợt không kích của Mỹ vào lãnh thổ Iran đã khiến ít nhất 50 người thiệt mạng và hơn 500 người bị thương. Cả hai bên đều liên tục công bố các đoạn video ghi lại cảnh bắn phá các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng của đối phương.

Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã tập kích thành công các căn cứ quân sự tại Jordan và Kuwait, một trung tâm điều hành máy bay không người lái của Mỹ, cùng một trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo và kho chứa thiết bị bay tại Bahrain. Phía Iran cũng khẳng định đã phá hủy một tổ hợp tên lửa pháo binh cơ động cao và một hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot của Mỹ.

Bỏ qua các tuyên bố của Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ chỉ xác nhận đã oanh tạc hàng loạt mục tiêu tại nhiều vị trí, bao gồm các hệ thống phòng không, trạm radar bờ biển, kho tên lửa, xưởng sản xuất máy bay không người lái và các tàu chiến nhỏ của Iran.

Truyền thông Iran cáo buộc Mỹ đã ném bom phá hủy nhiều cây cầu kết nối tại miền Trung và miền Nam Iran, cũng như tấn công một sân bay và một thành phố cảng phía Nam, gây ra nhiều thương vong cho dân thường. Cuộc chiến bùng nổ cùng việc Iran phong tỏa thực tế Eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu thế giới leo thang phi mã, tăng hơn 20% chỉ tính từ ngày 7/7.

Phản ứng của Trung Đông và thế giới

Lực lượng Liên Hợp Quốc liên tục bày tỏ sự quan ngại sâu sắc trước đà leo thang nguy hiểm, đồng thời kêu gọi các bên quay lại bàn đàm phán ngoại giao. Đại diện Liên Hợp Quốc cho biết Tổng Thư ký Antonio Guterres đặc biệt quan ngại trước các đòn tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự tại Iran cũng như toàn khu vực, coi đây là những hành vi không thể chấp nhận được.

Pakistan — quốc gia từng đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Washington và Tehran — cũng hối thúc các bên kiềm chế và tránh các hành động làm phức tạp thêm tình hình. Thủ tướng Pakistan khẳng định quốc gia này vẫn cam kết mạnh mẽ đối với hòa bình và an ninh khu vực.

Trong một diễn biến làm rung chuyển khu vực, lực lượng Houthi tại Yemen do Iran hỗ trợ đã chính thức tuyên bố phong tỏa đường biển đối với Saudi Arabia. Tuyên bố này được đưa ra sau khi các lực lượng trung thành với chính phủ Yemen ném bom Sân bay Quốc tế Sana'a nhằm ngăn chặn một chuyến bay chở phái đoàn Houthi trở về từ Tehran hạ cánh.

Động thái này đang làm dấy lên mối lo ngại nghiêm trọng về an ninh tại Eo biển Bab el-Mandeb — một cửa ngõ hàng hải sống còn khác kết nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương.

Cập nhật diễn biến mới nhất

Chiến lược mở rộng các cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào Iran đang rơi vào bế tắc, truyền thông Mỹ dẫn báo cáo đánh giá tình báo mới nhất cho biết. Báo cáo do cơ quan tình báo chủ trì nhận định rằng Iran hoàn toàn có khả năng trụ vững trước một đợt phong tỏa hàng hải của Mỹ trong nhiều tháng và sẽ không dễ dàng thay đổi lập trường trên bàn đàm phán dưới áp lực từ các đòn không kích.

Các chuyên gia cảnh báo Washington và Tehran đang đối mặt với rủi ro rơi vào trạng thái lấp lửng vô thời hạn giữa hòa bình và chiến tranh. Một số báo cáo riêng biệt khác cũng tiết lộ Mỹ đang lên kế hoạch cho một cuộc chiến diện rộng dù thực tế đang thiếu hụt nguồn lực cho một chiến dịch kéo dài.

Các thông tin tình báo cho biết Washington đã thông báo cho Israel về việc điều động thêm hàng chục máy bay tiếp nhiên liệu đến khu vực để chuẩn bị cho kịch bản mở rộng chiến dịch quân sự chống lại Iran. Giới quan sát an ninh nhận định vòng xoáy xung đột đang leo thang cực nhanh và dần vượt tầm kiểm soát, đe dọa nhấn chìm cả hai bên vào một cuộc chiến tranh toàn diện.

Theo Reuters, RT