Vương Tiểu Xuyên: Từ thần đồng Internet Trung Quốc đến canh bạc “bác sĩ AI”

Từ thần đồng Thanh Hoa đến ông chủ Sogou

Sinh năm 1978 tại Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, Vương Tiểu Xuyên (Wang Xiaochuan) sớm bộc lộ năng khiếu công nghệ. Năm 1996, ông giành huy chương vàng Olympic Tin học quốc tế, sau đó theo học ngành Khoa học máy tính tại Đại học Thanh Hoa.

Gia nhập Sohu năm 2003, Vương Tiểu Xuyên tham gia phát triển Sogou, công cụ tìm kiếm ra mắt năm 2004. Thay vì chỉ cạnh tranh trực diện với Baidu, đội ngũ của ông xây dựng hệ sinh thái gồm công cụ tìm kiếm, trình duyệt và bộ gõ tiếng Trung Sogou Pinyin.

Sogou Pinyin tận dụng kho từ vựng trên Internet để cải thiện khả năng nhận diện từ ngữ, tên riêng và cách diễn đạt phổ biến. Sản phẩm nhanh chóng được người dùng Trung Quốc đón nhận, giúp Sogou tạo dựng chỗ đứng trong thị trường do các tập đoàn lớn chi phối.

Năm 2005, khi mới 27 tuổi, Vương Tiểu Xuyên được bổ nhiệm làm phó chủ tịch Sohu. Năm 2010, Sogou tách ra hoạt động độc lập và ông trở thành CEO. Tencent đầu tư chiến lược vào công ty năm 2013, trước khi Sogou niêm yết trên sàn chứng khoán New York năm 2017.

Năm 2021, Sogou sáp nhập vào Tencent, khép lại một chương trong sự nghiệp của Vương Tiểu Xuyên. Nhưng thay vì rời ngành công nghệ, ông chuẩn bị bước vào cuộc đua mới: trí tuệ nhân tạo tạo sinh.

Baichuan AI và tham vọng cạnh tranh với OpenAI

Sự xuất hiện của ChatGPT cuối năm 2022 tạo ra làn sóng khởi nghiệp AI tại Trung Quốc. Tháng 4/2023, Vương Tiểu Xuyên cùng Như Lập Vân (Ru Liyun), cựu giám đốc vận hành Sogou, thành lập Baichuan AI (Bách Xuyên AI), hướng tới phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn có khả năng cạnh tranh với những hệ thống hàng đầu thế giới.

Theo thông tin công bố năm 2023, Baichuan huy động 50 triệu USD vốn ban đầu, sau đó nhận thêm 300 triệu USD trong vòng tài trợ chiến lược vào tháng 10 cùng năm. Alibaba, Tencent, Xiaomi và một số nhà đầu tư khác tham gia các vòng đầu tư.

Công ty phát triển nhiều dòng mô hình và cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp. Trong giai đoạn đầu, Baichuan được xem là một trong những ứng viên đáng chú ý của Trung Quốc trong cuộc đua xây dựng mô hình AI nền tảng.

Tuy nhiên, Alibaba, Tencent, Baidu và ByteDance đều sở hữu nguồn lực tài chính, dữ liệu, hạ tầng tính toán và hệ sinh thái người dùng vượt trội. Các tập đoàn liên tục nâng cấp mô hình, khiến việc duy trì lợi thế công nghệ trở nên tốn kém.

Với một doanh nghiệp khởi nghiệp, tạo ra mô hình tốt chưa đủ. Công ty còn phải chứng minh khách hàng sẵn sàng trả tiền, doanh thu có thể tăng trưởng và lợi thế cạnh tranh không nhanh chóng bị đối thủ sao chép.

Vương Tiểu Xuyên từng tìm được hướng đi riêng cho Sogou giữa những đối thủ lớn. Nhưng lần này, ông phải đối diện một câu hỏi khó hơn: tiếp tục chạy đua trong thị trường mô hình đa dụng ngày càng đông đúc, hay tìm lĩnh vực chuyên sâu để xây dựng lợi thế?

Ông đã chọn phương án thứ hai.

Rời đường đua AI đại chúng để xây dựng “bác sĩ AI”

Năm 2025, Baichuan chuyển hướng mạnh sang AI y tế, thu hẹp đáng kể hoạt động phát triển mô hình tổng quát và đóng một số mảng ứng dụng theo ngành, trong đó có tài chính. Quyết định này gây tranh luận bởi công ty rời khỏi lĩnh vực đang thu hút phần lớn vốn đầu tư và sự chú ý của ngành công nghệ. Một số nhân sự rời công ty, còn nhà đầu tư phải đánh giá lại chiến lược và triển vọng kinh doanh.

Với Vương Tiểu Xuyên, y tế không đơn thuần là một thị trường ngách. Ông từ lâu quan tâm đến khoa học sự sống và xử lý dữ liệu sinh học. Ông tin AI có thể tạo ra giá trị lớn hơn trong những lĩnh vực chuyên môn sâu, nơi con người phải tổng hợp lượng kiến thức khổng lồ và đưa ra quyết định phức tạp.

Tháng 1/2026, Baichuan giới thiệu mô hình y tế Baichuan-M3. Đến tháng 5, công ty tiếp tục công bố Baichuan-M4 và sản phẩm AI Agent mang tên Baixiaoyi (Bách Tiểu Y), hướng tới vai trò trợ lý sức khỏe và bác sĩ gia đình AI.

Baixiaoyi có các tính năng chính: Tư vấn sức khỏe: Hỗ trợ người dùng quản lý sức khỏe hàng ngày và giải đáp các thắc mắc về triệu chứng bệnh; phân tích báo cáo y tế: Có khả năng đọc, phân tích các tài liệu y khoa hoặc kết quả xét nghiệm được tải lên; đưa ra gợi ý y tế: Có thể chủ động đưa ra các lời khuyên hoặc đơn thuốc tham khảo nhờ khả năng tương tác đa phương thức.

Hình thức hoạt động của Baixiaoyi: Được phát hành dưới dạng ứng dụng di động (App) và chatbot tích hợp trên nền tảng WeChat tại Trung Quốc.

Baichuan cũng hợp tác với các bệnh viện để nghiên cứu và triển khai ứng dụng. Lựa chọn này có cơ sở: Trung Quốc có nhu cầu chăm sóc sức khỏe lớn, trong khi nguồn lực y tế chất lượng cao phân bố không đồng đều. AI có thể hỗ trợ tổng hợp hồ sơ, giải thích thông tin sức khỏe, cung cấp tri thức chuyên môn và giúp bác sĩ xử lý công việc hiệu quả hơn.

Nhưng khoảng cách giữa một trợ lý sức khỏe và một bác sĩ có thể đưa ra chẩn đoán đáng tin cậy vẫn rất lớn. Trong y tế, câu trả lời trôi chảy không đồng nghĩa với chính xác. Hệ thống phải xử lý tình huống phức tạp, nhận biết giới hạn, bảo vệ dữ liệu người bệnh và chuyển những trường hợp nguy hiểm tới bác sĩ thật.

Vì vậy, thành công của Baichuan không thể chỉ đo bằng điểm số kiểm thử hay số bệnh viện tham gia thử nghiệm. Công ty phải chứng minh công nghệ cải thiện chất lượng chăm sóc, được bác sĩ tin tưởng và tạo ra doanh thu bền vững.

Từ mô hình AI đến ứng dụng tại bệnh viện

Điểm đáng chú ý trong chiến lược của Vương Tiểu Xuyên là Baichuan không chỉ phát triển mô hình ngôn ngữ chuyên ngành y tế mà còn từng bước đưa công nghệ vào quy trình khám chữa bệnh. Đến năm 2026, công ty công bố kết quả trong bốn hướng chính: mô hình AI y tế, nhi khoa, hỗ trợ điều trị ung thư và sàng lọc bệnh tại cộng đồng.

Thứ nhất, phát triển mô hình AI y tế chuyên sâu

Baichuan-M3 được giới thiệu tháng 1/2026, với khả năng thực hiện các bước gần quy trình khám bệnh: chủ động hỏi thêm triệu chứng, thu thập thông tin còn thiếu, xây dựng lập luận chẩn đoán và hạn chế câu trả lời thiếu căn cứ.

Theo kết quả do công ty công bố, M3 đạt 65,1 điểm trên HealthBench và 44,4 điểm trên HealthBench Hard. Đây là hai bộ tiêu chuẩn đánh giá năng lực và mức độ an toàn của AI trong các tình huống y tế, do OpenAI phát triển. Baichuan cũng công bố tỷ lệ ảo giác y khoa của M3 là 3,5% trong phép đánh giá mà công ty sử dụng.

Tháng 5/2026, Baichuan ra mắt M4 cùng sản phẩm bác sĩ gia đình AI Baixiaoyi. Đến tháng 7, công ty cho biết M4 đạt 68,6 điểm trên HealthBench, cao hơn 10 điểm so với mô hình đứng thứ hai trong bảng so sánh; tỷ lệ ảo giác y khoa là 3,3%.

Những con số này cho thấy kết quả đáng chú ý trong các bài đánh giá mô hình, nhưng không thể tự động chứng minh AI chẩn đoán tốt hơn bác sĩ trong mọi tình huống lâm sàng.

Thứ hai, đưa AI nhi khoa vào kiểm chứng tại bệnh viện

Tháng 3/2025, Baichuan hợp tác với Trung tâm Y học nhi khoa quốc gia và Bệnh viện Nhi Bắc Kinh công bố mô hình “Phúc Đường – Bách Xuyên”. Sản phẩm có hai phiên bản: một hỗ trợ bác sĩ tuyến cơ sở xử lý các bệnh nhi thường gặp, phiên bản còn lại giúp chuyên gia phân tích ca khó và hội chẩn đa chuyên khoa.

Theo thông tin từ các đơn vị tham gia, hệ thống được thử nghiệm tại các cơ sở y tế cộng đồng ở Bắc Kinh và hơn 150 bệnh viện cấp huyện tại Hà Bắc. Trong hội chẩn ca phức tạp, phiên bản chuyên gia đã tham gia hơn 10 lần hội chẩn vào thời điểm công bố tháng 3/2025; phương án của AI có mức độ phù hợp 95% với kết luận của nhóm chuyên gia bệnh viện.

Đến tháng 5/2026, Baichuan cho biết hệ thống đã tham gia hơn 40 buổi hội chẩn và thảo luận ca bệnh, với mức độ phù hợp 95% so với chuyên gia Bệnh viện Nhi Bắc Kinh. Phiên bản dành cho gia đình cũng được đưa vào vận hành thử qua chương trình trực tuyến của bệnh viện, thu hút hơn 200.000 người dùng theo số liệu công bố.

Đây là bước tiến từ mô hình thử nghiệm sang sản phẩm có người dùng thực tế. Tuy nhiên, mức độ phù hợp giữa các ý kiến không đồng nghĩa với độ chính xác tuyệt đối hay khả năng thay thế đánh giá lâm sàng độc lập.

Thứ ba, hỗ trợ bác sĩ và bệnh nhân ung thư

Baichuan hợp tác với Viện Ung thư Trung Quốc và Bệnh viện Ung bướu thuộc Viện Khoa học Y khoa Trung Quốc phát triển trợ lý AI chuyên ngành ung thư. Hệ thống hỗ trợ bác sĩ tìm kiếm bằng chứng từ hướng dẫn điều trị, nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng; đồng thời giúp người bệnh hiểu rõ hơn các lựa chọn điều trị, lợi ích và nguy cơ của từng phương án.

Một nghiên cứu phối hợp khác mang tên “AI đồng hành – Bách Tiểu Ái” tập trung hỗ trợ bệnh nhân trong quá trình điều trị. Theo báo cáo tại diễn đàn AI y tế tháng 5/2026, nghiên cứu tuyển chọn 103 bệnh nhân, theo dõi trong 16 tuần và ghi nhận 7.126 lượt trao đổi. Tỷ lệ câu trả lời sai lệch cần nhân viên y tế can thiệp được báo cáo ở mức 0,25%; tỷ lệ người dùng quay lại trung bình mỗi tuần đạt 79,8%.

Những kết quả này gợi mở khả năng AI hỗ trợ giải thích thông tin điều trị, giáo dục về tác dụng phụ, khuyến khích tái khám và thu hẹp khoảng trống giao tiếp giữa các lần gặp bác sĩ. Tuy nhiên, nghiên cứu có quy mô và thời gian theo dõi nhất định, chưa đủ để kết luận hệ thống cải thiện tỷ lệ sống sót hoặc kết quả điều trị ung thư.

Thứ tư, ứng dụng AI sàng lọc bệnh phổi tại cộng đồng

Baichuan hợp tác với Bệnh viện Thụy Kim thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải trong chương trình quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Công cụ “Keso” phân tích âm thanh ho từ bản ghi khoảng ba phút trên điện thoại để sàng lọc người có nguy cơ cao, sau đó kết nối với quy trình khám xác nhận, quản lý bệnh và theo dõi tại cộng đồng.

Theo số liệu công bố tháng 5/2026, sau ba tháng triển khai, chương trình đã có mặt tại 186 cơ sở cộng đồng thuộc 30 thành phố, thực hiện 50.472 lượt sàng lọc; 25,3% người được sàng lọc được xếp vào nhóm nguy cơ cao. Công cụ cũng được cho biết đã được đưa vào quy trình xem xét theo cơ chế ưu tiên dành cho thiết bị y tế đổi mới loại III của Trung Quốc.

Cần lưu ý, tỷ lệ nguy cơ cao trong sàng lọc không phải tỷ lệ người được chẩn đoán xác nhận mắc COPD.

Nhìn tổng thể, Baichuan đang xây dựng một chuỗi sản phẩm gồm mô hình y tế làm nền tảng, trợ lý chuyên khoa hỗ trợ bác sĩ và bệnh viện, công cụ sàng lọc tại cộng đồng cùng bác sĩ gia đình AI phục vụ người dùng trước và sau khi đi khám.

Đây là bước tiến so với việc chỉ trình diễn khả năng trả lời câu hỏi y khoa. Tuy nhiên, phần lớn số liệu nổi bật hiện vẫn đến từ công ty, bệnh viện đối tác hoặc báo cáo về các chương trình phối hợp. Để khẳng định hiệu quả rộng rãi, Baichuan cần thêm nghiên cứu độc lập, được bình duyệt, có đối chứng phù hợp và theo dõi đủ dài; đồng thời phải chứng minh khả năng bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu và tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Canh bạc của một doanh nhân công nghệ

Xuyên suốt sự nghiệp của Vương Tiểu Xuyên là nỗ lực tìm lợi thế riêng thay vì chỉ sao chép đối thủ. Với Sogou, ông khai thác đặc điểm ngôn ngữ Trung Quốc để xây dựng sản phẩm có chỗ đứng. Với Baichuan, ông từng muốn cạnh tranh trong cuộc đua mô hình nền tảng, trước khi chuyển hướng sang AI y tế.

Lựa chọn này phản ánh thay đổi rộng hơn trong ngành AI Trung Quốc. Sau giai đoạn đổ vốn phát triển những mô hình ngày càng lớn, doanh nghiệp phải tìm cách biến năng lực công nghệ thành sản phẩm có khách hàng và doanh thu thực tế. Với những công ty không thể cạnh tranh trực diện về vốn và hạ tầng, thị trường chuyên sâu có thể là con đường sống còn.

Dù vậy, chọn đúng vấn đề chưa chắc đã tìm được mô hình kinh doanh đúng. Y tế có rào cản pháp lý cao, chu kỳ triển khai dài và yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Baichuan không chỉ cạnh tranh với các công ty AI mà còn phải đối mặt với những tập đoàn công nghệ lớn đang phát triển mô hình y tế riêng.

Canh bạc “bác sĩ AI” vì thế mang ý nghĩa lớn hơn số phận của một công ty khởi nghiệp. Nếu thành công, Baichuan có thể chứng minh rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải thắng trong cuộc đua mô hình đại chúng mới tìm được vị trí trong kỷ nguyên AI. Nếu thất bại, trường hợp này sẽ cho thấy tầm nhìn công nghệ, dù tham vọng đến đâu, vẫn phải vượt qua phép thử của thị trường.