Cuộc đối đầu kéo dài giữa Tổng thống cánh hữu Ba Lan và chính phủ trung dung về quyền kiểm soát cơ quan tư pháp tối cao đã leo thang nghiêm trọng vào tối thứ Sáu, khi cảnh sát chống bạo động bao vây Tòa án Hiến pháp tại thủ đô Warsaw.
Cảnh sát được triển khai sau khi trên trang web của Tòa án Hiến pháp xuất hiện thông báo cho biết Chánh án Bogdan Swieczkowski và Phó chánh án Bartlomiej Sochanski bị đình chỉ nhiệm vụ. Hồ sơ của hai quan chức này cũng được cho là đã bị gỡ khỏi trang web của tòa.
Không lâu sau đó, tài khoản X chính thức của Tòa án Hiến pháp tuyên bố trang web của cơ quan này đã bị “chiếm quyền trái phép”, đồng thời khẳng định cả hai lãnh đạo vẫn giữ nguyên chức vụ.
“Những người tham gia vào các hành động này đều đang phạm tội đảo chính”, tài khoản trên tuyên bố.
Bà Anna Korwin-Piotrowska, người ra quyết định đình chỉ hai quan chức nói trên, đồng thời tự nhận vai trò quyền Chánh án Tòa án Hiến pháp, viện dẫn thâm niên công tác với tư cách thẩm phán. Tuy nhiên, ban lãnh đạo hiện tại của tòa bác bỏ thẩm quyền của bà, khẳng định ông Swieczkowski vẫn là chánh án.
Những người biểu tình tập trung bên ngoài trụ sở tòa án, lên án điều họ mô tả là hành động tấn công cơ quan tư pháp này của Thủ tướng Donald Tusk.
“Chúng tôi vô cùng đau buồn khi Donald Tusk đang đưa đất nước quay trở lại vài thập kỷ trước, biến Ba Lan thành một quốc gia hạng hai”, ông Patryk Jaki, thành viên đảng Luật pháp và Công lý (PiS) tại Nghị viện châu Âu, nói.
“Vì sao Donald Tusk lại làm như vậy? Lý do chính là phán quyết của Tòa án Hiến pháp cho rằng luật pháp Ba Lan có giá trị ưu tiên so với luật pháp châu Âu”, ông nói thêm, theo trang tin Onet.
Theo Hãng thông tấn Ba Lan (PAP), ông Swieczkowski đã vào khuôn viên tòa án sau khi những người ủng hộ ông dùng máy cưa đĩa cắt khóa cổng. Sau đó, ông rời khỏi khu vực và kêu gọi các bên giữ bình tĩnh.
Trong khi đó, cảnh sát lập thêm một vành đai an ninh bên ngoài tòa nhà. Ba người bị bắt giữ sau khi trèo qua hàng rào.
Cảnh sát cho biết họ triển khai lực lượng theo đề nghị của Tổng công tố viên và bà Korwin-Piotrowska. Các đề nghị này viện dẫn nguy cơ đe dọa thẩm phán, nhân viên tòa án cũng như khả năng xảy ra tình trạng mất trật tự công cộng.
Lực lượng cảnh sát bác bỏ thông tin đã tiến vào bên trong tòa nhà, khẳng định hoạt động của họ chỉ diễn ra trong khuôn viên tòa án và các khu vực công cộng xung quanh.
Thủ tướng Tusk bảo vệ những hành động mà ông mô tả là nỗ lực khôi phục pháp quyền sau thời kỳ chính phủ tiền nhiệm do đảng bảo thủ PiS lãnh đạo.
“Sau nhiều năm tình trạng vô pháp dưới thời PiS, đây là một quá trình khó khăn, đôi khi gây đau đớn và đòi hỏi những hành động quyết đoán. Không có con đường nào khác”, ông viết trên mạng xã hội X.
Tổng thống Ba Lan hủy chuyến công du, lập tức trở về nước
Giữa lúc khủng hoảng leo thang, Tổng thống Karol Nawrocki đã rút ngắn chuyến thăm Senegal theo kế hoạch, yêu cầu máy bay quay đầu để trở về Ba Lan.
Sau khi hạ cánh xuống Warsaw, ông Nawrocki tổ chức cuộc họp khẩn với ông Zbigniew Kapinski, người đứng đầu Tòa án Tối cao Ba Lan. Văn phòng tổng thống cho biết ông cũng sẽ gặp Chánh án Swieczkowski.
Tòa án Hiến pháp có nhiệm vụ xem xét các đạo luật có phù hợp với Hiến pháp hay không. Trong khi đó, Tòa án Tối cao phụ trách xem xét các phán quyết của tòa cấp dưới và giám sát hệ thống tư pháp thông thường.
Tòa án Hiến pháp hiện vẫn nằm dưới sự chi phối của các thẩm phán được bổ nhiệm trong thời kỳ đảng PiS cầm quyền, trước khi ông Tusk lên nắm quyền vào năm 2023.
Thủ tướng Tusk đã vướng vào cuộc đối đầu kéo dài với Tổng thống Nawrocki và đảng PiS về vấn đề bổ nhiệm thẩm phán. Ông Nawrocki từ chối tuyên thệ nhậm chức cho 5 thẩm phán do quốc hội bầu, trong khi ban lãnh đạo hiện tại của Tòa án Hiến pháp cũng phản đối quyền đảm nhiệm chức vụ của những người này.
Trong 8 năm cầm quyền của PiS, Liên minh châu Âu (EU) nhiều lần chỉ trích các cải cách tư pháp của đảng này, cáo buộc chúng làm suy yếu tính độc lập của hệ thống tòa án.
PiS bảo vệ những cải cách đó, cho rằng đây là biện pháp cần thiết để củng cố chủ quyền quốc gia của Ba Lan, đồng thời cáo buộc Brussels can thiệp vào công việc nội bộ của nước này.
Bất đồng về Ukraine càng khiến chính trường Ba Lan chia rẽ
Trong những tháng gần đây, Tổng thống Nawrocki cũng thể hiện lập trường cứng rắn hơn với Ukraine. Ông yêu cầu Kiev chấm dứt việc tôn vinh các lực lượng bán quân sự theo chủ nghĩa dân tộc từng hợp tác với Đức Quốc xã trong giai đoạn đầu chiến dịch tấn công Liên Xô, đồng thời tham gia các vụ thảm sát dân thường Ba Lan tại khu vực hiện thuộc miền Tây Ukraine.
Trái lại, Thủ tướng Tusk theo đuổi cách tiếp cận mềm mỏng hơn, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.
Ngay sau nửa đêm thứ Bảy, Đại sứ Mỹ tại Ba Lan Tom Rose đưa ra tuyên bố với ngôn từ thận trọng, lưu ý rằng “hai bên đang đưa ra những cách giải thích rất khác nhau về những gì đã xảy ra và nguyên nhân dẫn đến sự việc”.
Ông kêu gọi tất cả các bên tránh sử dụng bạo lực, cảnh báo rằng “điều cuối cùng Ba Lan cần lúc này là một cuộc đối đầu leo thang thành điều gì đó tồi tệ hơn nhiều”.
Theo RT
